Sutra 24
Devanagari script
पूर्वप्रणिहिता वा पिण्डवालुका मूषाभेदादग्निष्ठादुद्ध्रियन्ते ॥ कZ_०२.१४.२४ ॥
Transliteration
pūrvapraṇihitā vā piṇḍavālukā mūṣābhedād agniṣṭhād uddhriyante
Translation
ପୂର୍ବରୁ ରଖାଯାଇଥିବା ବାଲିର ଗୁଟି (କିମ୍ବା ବାଲିର ଢେଳା) ମୂଷା/କ୍ରୁସିବଲ୍ ଭାଙ୍ଗି କିମ୍ବା ଭଟ୍ଟି/ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ବାହାର କରି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ।
Word by Word
पूर्वप्रणिहिताःpreviously placed / pre-inserted
पूर्वप्रणिहिताः:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootप्र-√नी (नयति)
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), ‘पूर्वम्’ इति उपपद-विशेषणेन समासः; (अर्थे) ‘पूर्वं प्रणिहिताः’ = beforehand placed/inserted
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
पिण्डवालुकाpellets (lumps) and sand
पिण्डवालुका:
TypeNoun
Rootपिण्ड + वालुका
Formप्रथमा-बहुवचनम् (सन्दर्भे); स्त्रीलिङ्ग-प्रधानः (वालुका) / समाहारद्वन्द्वे एकवचनसम्भवः—अत्र क्रियापदेन बहुवचनान्वयात् बहुवचनग्रहणम्; ‘pellets and sand’
मूषाभेदात्from (by) the breaking/opening of the crucible
मूषाभेदात्:
TypeNoun
Rootमूषा + भेद
Formपञ्चमी-एकवचनम्; ‘मूषायाः भेदः’ = breaking/opening of the crucible; अपादान/हेतुवाचकः
अग्निष्ठात्from the hearth/furnace
अग्निष्ठात्:
TypeNoun
Rootअग्निष्ठ
Formपञ्चमी-एकवचनम्; स्थानवाचकः (ablative: ‘from the fire-place/hearth’); ‘अग्नि’ + ‘-ष्ठ’ (स्थानार्थक)
उद्ध्रियन्तेare taken out / are extracted
उद्ध्रियन्ते:
TypeVerb
Rootउद्-√हृ (हरति)
Formलट्-लकारः, कर्मणि-प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘they are taken out/removed’
Entities Mentioned
S
sand pelletsC
crucibleH
hearth/furnaceFAQs
To enable later substitution—e.g., removing some precious metal and leaving inert material so the container/weight appears consistent during handling.
Randomized crucible integrity checks and hearth-area audits to prevent retrieval of planted materials and to detect tampering.