Sutra 2

Devanagari script

पर्वतानामभिज्ञातोद्देशानां बिलगुहोपत्यकालयनगूढखातेष्वन्तः प्रस्यन्दिनो जम्बूचूततालफलपक्वहरिद्राभेदगुडहरितालमनःशिलाक्षौद्रहिङ्गुलुकपुण्डरीकशुकमयूरपत्त्रवर्णाः सवर्णोदकौषधिपर्यन्ताश्चिक्कणा विशदा भारिकाश्च रसाः काञ्चनिकाः ॥ कZ_०२.१२.०२ ॥

Transliteration

parvatānām abhijñātoddeśānāṃ bilaguhopatyakālayanagūḍhakhāteṣv antaḥ prasyandino jambūcūtatālaphalapakvaharidrābhedaguḍaharitālamanaḥśilākṣaudrahiṅgulukapuṇḍarīkaśukamayūrapattravarṇāḥ savarṇodakauṣadhiparyantāś cikkaṇā viśadā bhārikāś ca rasāḥ kāñcanikāḥ

Translation

ଜଣାଶୁଣା ପର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ—ବିଲ, ଗୁହା, ଉପତ୍ୟକା, ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଓ ଗୁପ୍ତ ଖାତ ଭିତରେ—ଜମ୍ବୁ, ଆମ୍ବ ଓ ତାଳଫଳ, ପକ୍କ ହଳଦୀ, ଗୁଡ଼, ହରିତାଳ, ମନଃଶିଳା, ମଧୁ, ହିଙ୍ଗୁଳ, ଶ୍ୱେତ କମଳ, ଶୁକ (ଟିଆ) କିମ୍ବା ମୟୂରପତ୍ର (ମୟୂରପିଛ) ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସ୍ରବଣଶୀଳ ଖନିଜ-ରସ ମିଳେ; ଚାରିପାଖର ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ/ଔଷଧି ମଧ୍ୟ ସେହି ବର୍ଣ୍ଣର ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଚିକ୍କଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଭାରୀ—ଏହାମାନେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଧାରୀ (ସୋନା ଦେଇଥିବା) ସ୍ରାବ।

Word by Word

• पर्वतानाम्: of mountains
• Type: Noun
• Root: पर्वत
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)

• अभिज्ञात: known, ascertained
• Type: Participle
• Root: अभि-ज्ञा (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (नपुं.)—उद्देशानाम् इत्यस्य विशेषणम्

• उद्देशानाम्: of localities/regions
• Type: Noun
• Root: उद्देश
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)

• बिल: cave, hole
• Type: Noun
• Root: बिल
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• गुहा: cave
• Type: Noun
• Root: गुहा
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• उपत्यका: valley
• Type: Noun
• Root: उपत्यका
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• आलयन: dwelling-place, shelter
• Type: Noun
• Root: आलयन
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• गूढ: hidden, concealed
• Type: Participle
• Root: गूढ (√गुह्/गूह् क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुं. (समासाङ्ग)

• खातेषु: in pits/dug places
• Type: Noun
• Root: खात
• Form: सप्तमी-बहुवचनम् (नपुं.)

• अन्तः: inside, within
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः
• Form: अव्ययम्

• प्रस्यन्दिनः: exuding, oozing
• Type: Adjective/Noun
• Root: प्र-स्यन्द् (णिनि/इनि) → प्रस्यन्दिन्
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

• जम्बू: rose-apple (jambu)
• Type: Noun
• Root: जम्बू
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• चूत: mango tree/fruit
• Type: Noun
• Root: चूत
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• ताल: palm (tāla)
• Type: Noun
• Root: ताल
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• फल: fruit
• Type: Noun
• Root: फल
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• पक्व: ripe
• Type: Participle
• Root: पक्व (√पच् क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुं. (समासाङ्ग)

• हरिद्रा: turmeric
• Type: Noun
• Root: हरिद्रा
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• भेद: variety, kind; (here) shade/tinge
• Type: Noun
• Root: भेद
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• गुड: jaggery/molasses
• Type: Noun
• Root: गुड
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• हरिताल: orpiment (yellow arsenic mineral)
• Type: Noun
• Root: हरिताल
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• मनःशिला: realgar (arsenic sulfide mineral)
• Type: Noun
• Root: मनःशिला
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• क्षौद्र: honey
• Type: Noun
• Root: क्षौद्र
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• हिङ्गुलु: cinnabar (mercury sulfide ore)
• Type: Noun
• Root: हिङ्गुलु
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• कपुण्डरीक: a kind of lotus (kapuṇḍarīka)
• Type: Noun
• Root: कपुण्डरीक
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• शुक: parrot
• Type: Noun
• Root: शुक
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• मयूर: peacock
• Type: Noun
• Root: मयूर
• Form: पुं. (समासाङ्ग)

• पत्त्र: leaf, feather
• Type: Noun
• Root: पत्त्र
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• वर्णाः: colored; having the color of
• Type: Adjective/Noun
• Root: वर्ण
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

• सवर्ण: of the same color (matching)
• Type: Adjective
• Root: सवर्ण
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—(रसाः) इत्यस्य विशेषणम्

• उदक: water
• Type: Noun
• Root: उदक
• Form: नपुं. (समासाङ्ग)

• औषधि: medicinal herb/substance
• Type: Noun
• Root: औषधि
• Form: स्त्री. (समासाङ्ग)

• पर्यन्ताः: extending up to; reaching as far as
• Type: Adjective
• Root: पर्यन्त
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—(रसाः) इत्यस्य विशेषणम्

• चिक्कणाः: smooth, unctuous
• Type: Adjective
• Root: चिक्कण
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

• विशदाः: clear, bright
• Type: Adjective
• Root: विशद
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

• भारिकाः: heavy, dense
• Type: Adjective
• Root: भारिक
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्ययम्

• रसाः: juices/exudations; (here) mineral exudates
• Type: Noun
• Root: रस
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)

• काञ्चनिकाः: golden; gold-like/gold-bearing
• Type: Adjective
• Root: काञ्चनिक
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्

Entities Mentioned

• mountain tracts
• gold-bearing ores/exudates

More Details

FAQs

What is the administrative value of listing colour analogies and surrounding signs (water/vegetation)?

It provides a standardized field checklist for state prospectors, improving consistency, reducing false claims, and guiding where to deploy labour and security.