Sutra 19
Devanagari script
आकरकर्मान्तद्रव्यहस्तिवनव्रजवणिक्पथप्रचारान्वारिस्थलपथपण्यपत्तनानि च निवेशयेत् ॥ कZ_०२.०१.१९ ॥
Transliteration
ākarakarmāntadravyahastivanavrajavaṇikpathapracārānvāristhalapathapaṇyapattanāni ca niveśayet
Translation
ସେ ଖଣି, ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର/କର୍ମାନ୍ତ, ଦ୍ରବ୍ୟ‑ଭଣ୍ଡାର, ହସ୍ତିବନ, ଗୋ‑ପାଳନ/ଚରଣ କେନ୍ଦ୍ର, ବଣିକ୍ପଥ ଓ ଯାତ୍ରାପଥ, ଜଳପଥ ଓ ସ୍ଥଳପଥ, ବଜାର ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପତ୍ତନ/ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ (ଏବଂ ନିୟମିତ) କରିବା ଉଚିତ।
Word by Word
आकरmine; mineral source
आकर:
TypeNoun
Rootआ√कॄ (आकिरति/आकिरण) / (रूढ)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
कर्मान्तworkshop; place of manufacture
कर्मान्त:
TypeNoun
Rootकर्म + अन्त
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
द्रव्यgoods; material; wealth
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
हस्तिवनelephant-forest; elephant reserve
हस्तिवन:
TypeNoun
Rootहस्ति + वन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
व्रजcattle-pen; pasture settlement
व्रज:
TypeNoun
Rootव्रज
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
वणिक्पथप्रचारान्merchant-route traffic; commercial routes
वणिक्पथप्रचारान्:
TypeNoun (कृदन्त-समास)
Rootप्र√चर्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन; ‘प्रचार’ (घञ्) = गमन/आवागमन-मार्ग/परिसंचरण
अन्वारिriver-side tract; area along water
अन्वारि:
TypeNoun
Rootअनु + वारि
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः); अर्थः ‘जलानुगत-प्रदेश’
स्थलपथland route
स्थलपथ:
TypeNoun
Rootस्थल + पथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
पण्यmerchandise; saleable goods
पण्य:
TypeNoun
Rootपण्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
पत्तनानिport; harbour town
पत्तनानि:
TypeNoun
Rootपत्तन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
निवेशयेत्should establish; should locate (settlements/centres)
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि√विश्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्) प्रयोगः—‘स्थापयेत्/विन्यसेत्’
Entities Mentioned
R
rājā (implied)M
mines (ākara)W
workshops (karmānta)E
elephant-forests (hastivana)C
cattle-ranches (vraja)M
merchants (vaṇik)M
markets (paṇya)P
ports (pattana)FAQs
A coordinated state plan for economic nodes—resource extraction, production, strategic assets (elephants, cattle), and transport-and-market infrastructure—so revenue and security mutually reinforce.
Elephants are a strategic military and prestige asset; their habitat is treated as a managed state resource within the same economic-security planning framework.