Adhyaya 256

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ “ଦାୟବିଭାଗ” ନାମକ ୨୫୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୨୫୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ “ସୀମାବିବାଦାଦି ନିର୍ଣ୍ଣୟ” ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ସୀମା ବିବାଦ ହେଲେ କ୍ଷେତ୍ରର ପଡ଼ୋଶୀ ଭୂମିଧର, ବୃଦ୍ଧମଣ୍ଡଳୀ, ଗୋପାଳ, ସୀମାରେଖା ଜାଣିଥିବା କୃଷକ ଏବଂ ବନଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ/ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ପରାମର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्

ଏହି (ଅଧିକାରୀ/ସାକ୍ଷୀ)ମାନେ ସେହି ସୀମାକୁ ନେଇଯିବେ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ—ଯଥା ଅଙ୍ଗାର ଢେର, ତୁଷ/ଭୁସି, ଗଛ, ସେତୁ/ବନ୍ଧ, ବଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା ପାହାଡ଼), ନିମ୍ନଭୂମି, ଅସ୍ଥି-ଅବଶେଷ, ଚୈତ୍ୟ (ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ) ଇତ୍ୟାଦି।

Verse 3

सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः

କିମ୍ବା ସାମନ୍ତମାନେ, କିମ୍ବା ଗ୍ରାମର ସହବାସୀମାନେ—ଚାରି, ଆଠ କିମ୍ବା ଦଶଜଣ—ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସୀମାରେଖା ଦେଖାଇବେ; ସେମାନେ ଭୂମିର (ସାକ୍ଷ୍ୟର) ଧାରକ।

Verse 4

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः

କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ରାଜା ପୃଥକ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ—ଏହାକୁ ମଧ୍ୟମ ସାହସ (ଗୁରୁତର ଅପରାଧ) ଭାବେ ଗଣି। ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଚିହ୍ନ/ସାକ୍ଷ୍ୟ ନଥିଲେ ରାଜା ନିଜେ ସୀମାରେଖାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ (ସ୍ଥାପକ) ହେବେ।

Verse 5

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च

ଆରାମ (ଉପବନ), ଆୟତନ (ଦେବସ୍ଥାନ-ପରିସର), ଗ୍ରାମ, ନିପାନ (ଜଳସ୍ଥାନ), ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଗୃହମାନେ—ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବର୍ଷାଜଳ ପ୍ରବାହ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 6

मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः

ସୀମାଚିହ୍ନର ବିକୃତି/ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ହରଣ (ଅତିକ୍ରମଣ) ମାମଲାରେ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଅପରାଧର ନୀଚ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

Verse 7

न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः

ଅଳ୍ପ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରି ଲୋକକଲ୍ୟାଣକାରୀ ଥିବା ସେତୁ (ବନ୍ଧ/ମେଡ଼) ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପରଭୂମି ହରଣ କରୁଥିବା କୂଆ—ଅଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ର ନେଇ ବହୁ ଜଳ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ—ଅନୁମୋଦ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 8

स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः

ମାଲିକଙ୍କୁ ନ ଜଣାଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେତୁ (ବନ୍ଧ/ସିଚାଇ କାର୍ଯ୍ୟ) କରିଲେ—ଉତ୍ପାଦ ହେଲେ ଭୋଗାଧିକାର ମାଲିକଙ୍କର; ମାଲିକ ନଥିଲେ ରାଜାଙ୍କର।

Verse 9

फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् चत्वारो ऽथ दशापि वेति ख , ग , ञ च स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्

ହଳ ଲାଗିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ନିଜେ ଚାଷ କରେନାହିଁ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କରାଏନାହିଁ—(ପାଠଭେଦ ଅନୁସାରେ ଚାରି କିମ୍ବା ଦଶ) ସେ ଅକୃଷ୍ଟ ଫସଲର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଫଳ (ଆକଳିତ ଉତ୍ପାଦ) ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ କରାଯିବ।

Verse 10

मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं

ସତ୍ୟଘାତ (ସତ୍ୟଭଙ୍ଗ) ଅପରାଧରେ ଦଣ୍ଡ ଏହିପରି—ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଷୀ (ମହିଷ ମାଦା) ଦଣ୍ଡନୀୟ/ଜବତ; ତାହାର ଅର୍ଧ ଗାଈ; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ ଛେଳି କିମ୍ବା ଭେଡ଼।

Verse 11

भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्

ଯେମାନେ ଉତ୍ପାଦ ଭକ୍ଷଣ କରି ସେଠାରେ ବସି ଅଧିକାର କରିଥିବା ପରି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦଣ୍ଡର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଜରିମାନା ହେବ। ବିବାଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ସମତାରେ, ମହିଷୀ (ଭଏଁସ) ସମମୂଲ୍ୟ ଧରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति

ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଉଅଯାଏ (ତଥ୍ୟ ସ୍ଥିର ହେଉଅଯାଏ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରଚାଷୀ ଫଳ/ଉତ୍ପାଦ ପାଇବ। ପାଳକକୁ ତାଡନ କରାଯିବ ଏବଂ ଗୋସ୍ୱାମୀ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦଣ୍ଡର ଅର୍ହ ହେବ।

Verse 13

पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति

ପଥରେ, ଗ୍ରାମସୀମାର ଅନ୍ତେ, କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ଚାଲିଯିବାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅକାରଣରେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚୋର ସମ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ।

Verse 14

महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः

ମହୋତ୍ସବରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ପଶୁ, ସଦ୍ୟ ପ୍ରସବ କରିଥିବା (ସୂତିକା) ଗାଈ, ଏବଂ ଆଗନ୍ତୁକ/ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଗାଈ—ଏମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଳକ ମୋଚ୍ୟ। ଏହିପରି ଦୈବ କିମ୍ବା ରାଜବିପଦରେ ପ୍ରଭାବିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ।

Verse 15

यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः

ବେତନପ୍ରାପ୍ତ ଗୋପାଳ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେପରି ପଶୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲେ ସେପରି ଫେରାଇ ଦେବ। ତାହାର ଅବହେଳାରେ କିଛି ମରିଲେ କିମ୍ବା ହରାଇଲେ, ବେତନ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Verse 16

पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च

ପାଳକର ଅବହେଳାରୁ ହାନି ହେଲେ ପାଳକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ବିଧିତ—ସାଢେ ବାର ପଣ ଜରିମାନା, ଏବଂ ମାଲିକଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇବାକୁ ହେବ।

Verse 17

ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्

ଗ୍ରାମର ସମ୍ମତିରେ କିମ୍ବା ଭୂମି ଉପରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ଯେଉଁଠି ଗୋଚର ଅଛି, ସେଠି ଦ୍ୱିଜ ଘାସ, ଇନ୍ଧନକାଠ ଓ ପୁଷ୍ପ ସର୍ବତ୍ରରୁ ନିଜର ଭଳି ଆଣିପାରିବ।

Verse 18

धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्

ଗ୍ରାମ ଓ ତାହାର କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟର ସୀମା-ପରିଧି ଶତ ଧନୁ ହେବ; ଖର୍ବଟ (ହାଟ-ଗ୍ରାମ) ପାଇଁ ଦୁଇଶ, ଏବଂ ନଗର ପାଇଁ ଚାରିଶ ଧନୁ ହେବ।

Verse 19

स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः

ବସ୍ତୁ ନିଜର ହୋଇ ଯଦି ବିଧିବତ୍ ବିକ୍ରି ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଫେରେଇ ନେବା ଉଚିତ। ଦୋଷ ଗୋପନ ରହିଲେ ଦୋଷ କ୍ରେତାର। ଯଥାର୍ଥ ମୂଲ୍ୟଠାରୁ କମ୍ ଦାମରେ କ୍ରୟ ହେଲେ ବ୍ୟବହାର ଅବୈଧ; ଏବଂ ସମୟସୀମା ନ ରହିଲେ (ଦାବିକାରୀ) ଚୋର ଗଣାଯାଏ।

Verse 20

नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्

ହରାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଣିଷ ଚୋରକୁ ଧରାଇବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଯଥୋଚିତ ଦେଶ-କାଳ (ବିଧିଗତ ସୁଯୋଗ) ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ ତାହା ଜବତ କରି ନିଜେ ଅଧିକାରୀ/ମାଲିକଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी

ବିକ୍ରେତା କେବଳ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ଦେହ-ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଏ, ରାଜା ଦଣ୍ଡ (ଜରିମାନା) ନେଉଛନ୍ତି, କ୍ରେତା ମୂଲ୍ୟ ଫେରେ ପାଏ। ତେଣୁ ସେଠାରେ ଯିଏ ବିକ୍ରି କଲା ସେଇ ଦାୟୀ।

Verse 22

आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते

ଅନ୍ୟାୟ ଅର୍ଜନ (ଆଗମ) କିମ୍ବା ଦୁରୁପଯୋଗ (ଉପଭୋଗ) ଦ୍ୱାରା ଯାହା ନଷ୍ଟ/ହରାଯାଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଅପରାଧୀକୁ ପଞ୍ଚବନ୍ଧ (ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବନ୍ଧନ/ନିଗ୍ରହ) ଓ ଧନଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଅନ୍ୟଥା ସମାଧାନ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକର କରିବେ।

Verse 23

हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्

ଅନ୍ୟର ହସ୍ତରୁ ଚୋରି ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ହରାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଯେ କେହି ପୁନଃ ପାଏ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ (ସୂଚନା) ନ କରେ, ସେ ଦଣ୍ଡନୀୟ। ତାହାର ଦଣ୍ଡ ଛୟାନବ୍ବେଇ ପଣ (paṇa)।

Verse 24

शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः

ଶୁଳ୍କାଧିକାରୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନପାଳ (ସ୍ଥାନୀୟ ପାହାରାଦାର) ଯଦି ହରାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀ ତାହା ପାଏ; ତାପରେ ରାଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 25

पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके

ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ ପାଇଁ (ଆଧାର) ଏକ ପଣରେ ଚାରି ଦେବା ଉଚିତ; ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ। ମହିଷ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗାଈ ପାଇଁ ଦୁଇ-ଦୁଇ; ଛେଳି ଓ ଭେଡ଼ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଚତୁର୍ଥାଂଶ (ପାଦ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 26

स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्

ନିଜ କୁଟୁମ୍ବରେ ବିରୋଧ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ନ ହେବା ପରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ‑ସନ୍ତାନଙ୍କ ଅଧିକାର କାଟି ନୁହେଁ। ବଂଶରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନ ଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ କିମ୍ବା ରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ ସେହି ଧନ ସହ ସର୍ବସ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 27

प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः

ଦାନ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତିରେ। ଦାନ ଭାବେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଦରକାର; ଦେଇଦେଲା ପରେ ପୁଣି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 28

दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्

ଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କ୍ରମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଦଶ ଦିନ, ଏକାଦଶ ଦିନ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଦିନ, ଏକ ମାସ, ତିନି ଦିନ, ଅର୍ଧମାସ, ଏବଂ ମାସିକ କାଳରେ। ବୀଜ ଓ ତାହାର ବହନ (ଗର୍ଭଧାରଣ/ଉର୍ବରତା) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନାରୀ‑ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିରୀକ୍ଷଣ‑ସମୟ।

Verse 29

अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ହୋମାର୍ପଣ ପାଇଁ—ଅକ୍ଷୀଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ପଳ; ରଜତ ଶତ ପଳ; ତ୍ରପୁ (ଟିନ) ଓ ସୀସା ଆଠ‑ଆଠ ପଳ; ତାମ୍ର ଯଥାବିଧି; ଏବଂ ଲୋହା ପନ୍ଦର ପଳ।

Verse 30

शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता

ଉଲ ଓ କପାସ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରତି ଶତକୁ ଦଶ ପଳ ବୃଦ୍ଧି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟମ ସୂକ୍ଷ୍ମତାରେ ପାଞ୍ଚ ପଳ; ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମରେ ତିନି ପଳ ବୋଲି ମତ।

Verse 31

कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च

କାର୍ମିକ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରୋମବଦ୍ଧ (ଉଲ) ବସ୍ତ୍ରରେ ତିରିଶ ଭାଗର ଗୋଟିଏ ଭାଗ କ୍ଷୟ ଗ୍ରହଣୀୟ। କିନ୍ତୁ କୌଶେୟ (ରେଶମ) ଓ ବଲ୍କଲ ବସ୍ତ୍ରରେ ମାପ/ଓଜନରେ ନ କ୍ଷୟ ନ ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଉଚିତ।

Verse 32

देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्

ଦେଶ, କାଳ ଓ ଭୋଗପ୍ରକାର ଜାଣି, ନଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟର ବଳାବଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଦ୍ରବ୍ୟବିଶାରଦମାନେ ନିଃସନ୍ଦେହ କହିବେ—କେତେ ପ୍ରତିକ୍ଷତି ଦେୟ।

Verse 33

बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि

ଚୋରମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଯାହାକୁ ଦାସ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଛି—ସେ ମୁକ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି, ଯେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରେ, ଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱାମୀ ଅଧିକାର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିଷ୍କ୍ରୟ ଦେଇ—ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः

ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା (ସନ୍ନ୍ୟାସ)ରୁ ରୋକାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ତାହାରେ ବିଫଳ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଦାସ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବାରେ ବଦ୍ଧ ରହେ। ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାସ୍ୟ କେବଳ ଆନୁଲୋମ୍ୟ କ୍ରମରେ, ପ୍ରତିଲୋମରେ ନୁହେଁ।

Verse 35

कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः

ଶିଳ୍ପ/ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବ। ଅନ୍ତେବାସୀ ହୋଇ ଗୁରୁଲବ୍ଧ ଭୋଜନ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ରତଫଳର ଭାଗୀ/ପ୍ରଦାତା ହେବ।

Verse 36

राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति

ରାଜା ନଗରରେ ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବସାଇ, ତ୍ରିବେଦ-ନିପୁଣ ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ଜୀବିକାସମ୍ପନ୍ନ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ କହିବେ—“ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କର।”

Verse 37

निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः

ନିଜଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ ନ କରି ଯେ ସାମୟିକ ନିୟମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 38

गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्

ଯେ ଗଣ/ସମୁଦାୟର ଧନ ହରଣ କରେ ଏବଂ ଯେ ଚୁକ୍ତି (ସଂବିଦ) ଭଙ୍ଗ କରେ—ତାହାର ସର୍ବସ୍ୱ ଜବତ କରି ତାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्

ସମୁହ-ହିତ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ପରାମର୍ଶ ସମସ୍ତେ ମାନିବା ଉଚିତ; ଯେ ତାହାର ବିପରୀତ ଚାଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦଣ୍ଡ (ଜରିମାନା) ଦେବାକୁ ପଡିବ।

Verse 40

समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्

ସମୁହ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା କିଛି ପାଏ, ସେସବୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ନିଜେ ଅର୍ପଣ ନ କଲେ, ତାହାଠାରୁ ଏକାଦଶଗୁଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

Verse 41

वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां

ସେମାନେ ବେଦଜ୍ଞ, ଆଚରଣରେ ଶୁଚି ଓ ଲୋଭରହିତ, କାର୍ଯ୍ୟବିଚାରକ ହେବା ଉଚିତ। ସମୂହହିତ କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବଚନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୂପେ ମାନିବା ଉଚିତ।

Verse 42

श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्

ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ଶ୍ରେଣୀ, ନୈଗମ (ବଣିକ ସମୁଦାୟ) ଓ ପାଖଣ୍ଡିଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ। ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ଭେଦଭାଗକୁ ରକ୍ଷା କରି, ପୂର୍ବବୃତ୍ତି/ପରମ୍ପରାକୁ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 43

गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः

ବେତନ ନେଇ କାମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଭୃତ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବ। ବେତନ ନେଇନଥିଲେ ସମାନ ପରିମାଣ ଦେୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଭୃତ୍ୟର ଉପକରଣ/ସାମଗ୍ରୀ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता

ରାଜା ବାଣିଜ୍ୟ, ପଶୁସମ୍ପଦ ଓ କୃଷିଉତ୍ପାଦରୁ ଦଶମ ଭାଗ କର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ବେତନ ନିଶ୍ଚିତ ନକରି ସେବା କରାଇଲେ ସେ ଅନ୍ୟାୟୀ ରାଜା।

Verse 45

देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके

ଯେ କେହି ଯଥୋଚିତ ଦେଶ-କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରେ, ସେଠାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅଧିକ ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଉଚିତ। କାମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରତିଫଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 46

यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्

ମଣିଷ ଯେତେ କାମ କରେ, ସେତେଇ ତାହାର ବେତନ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଳନ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଶୁଣା/ଠରା ମତେ ଯାହା ସାଧ୍ୟ ତାହା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्

ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୈବାପଦା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ସାମଗ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ବାହକ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଏବଂ ଯେ ପ୍ରସ୍ଥାନ/ଯାତ୍ରାରେ ବିଘ୍ନ କରେ, ସେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଭୃତି ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ।

Verse 48

प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च

ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ ସପ୍ତମ ଭାଗ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପଥରେ ଥିଲେ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ। ଏହିପରି ତ୍ୟାଗକାରୀ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧପଥେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୃତି ଦେଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ।

Verse 49

ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं

ଯେଉଁ ଗ୍ଲହରେ ପଣ ଶତକ ଶତକରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେଠାରେ ସଭିକ (ଜୁଆଘର ଅଧିକାରୀ) ପାଞ୍ଚ (ଏକକ) ଶୁଳ୍କ ନେବ। କିନ୍ତୁ ଧୂର୍ତ୍ତ, କିତବ (ଛଳିଆ ଜୁଆଡ଼ି) ଆଦିଠାରୁ ଏକଶେ ଦଶ ଦଣ୍ଡ ଆଦାୟ କରିବ।

Verse 50

स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी

ଯେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ରକ୍ଷିତ, ସେ ବିଧିମତେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଦେବ। ଜିତର ଦେୟ ରାଶି ବିଜେତା ଆଦାୟ କରିବ; ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବ ଏବଂ କ୍ଷମାଶୀଳ ହେବ।

Verse 51

प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु

ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଧୂର୍ତ୍ତମଣ୍ଡଳ (ଜୁଆଡ଼ିମଣ୍ଡଳୀ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ/ସାର୍ବଜନୀନ ହେଲେ, ଜିତା ଧନ ସେହି ଖେଳସ୍ଥାନରେ ସଭିକ (ସଭା-ଅଧିକାରୀ) ସମ୍ମୁଖରେ ଦେୟ କରାଯିବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 52

द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः

ବ୍ୟବହାରର ଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସାକ୍ଷୀ; ସେମାନେ ଯଦି କୂଟସାକ୍ଷୀ, ଘୁଷ ନେଇ ସୂଚନାଦାତା, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଉପାଧିରେ ଠକେଇକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ନିର୍ବାସିତ କରିବେ।

Verse 53

द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये

ତସ୍କରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଜ୍ଞାନର କାରଣ ହେବାରୁ ଦ୍ୟୂତ ଏକମୁଖ (ଏକ କେନ୍ଦ୍ର/ଏକ ନିରୀକ୍ଷଣ) ଅଧୀନରେ କରାଯିବ; ସମାହ୍ୱୟରେ ଡାକାଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣିଦ୍ୟୂତ (ଜୀବ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା)ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେ ବିଧି ଜଣାଯିବ।