Adhyaya 358
Chapter 358 — कृत्सिद्धरूपम् (The Established Forms of Kṛt: Primary Nominal Derivatives)
ବ୍ୟାକରଣ ପାଠକ୍ରମରେ ତିଙ୍-ସିଦ୍ଧରୂପ ପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ କୃତ୍-ସିଦ୍ଧରୂପକୁ ଆଣେ। କୁମାର କୃତ୍-ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦ୍ୱାରା ଭାବ (କ୍ରିୟା/ଅବସ୍ଥା), କର୍ମ (ବସ୍ତୁ) ଓ କର୍ତୃ (କର୍ତ୍ତା) — ଏଇ ତିନି ଅର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂଜ୍ଞା ଓ କୃଦନ୍ତ କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ଲ୍ୟୁṭ/କ୍ତିନ୍/ଘଞ୍ ଭାବବାଚକ; କ୍ତ-ପ୍ରକାର କୃଦନ୍ତ ପ୍ରାୟଃ କର୍ତୃବାଚକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଭାବ କିମ୍ବା କର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସୂଚାଏ; ଶତୃ/ଶାନଚ୍, ବୁଣ୍/ତୃଚ୍ ଆଦି ଭାଗବାଚକ/କର୍ତୃବାଚକ ରୂପ ନିର୍ମାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କ୍ୱିପ୍-ଜନିତ ରୂପ (ଯେପରି ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ), ଲିṭ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ କୃଦନ୍ତ ଢଞ୍ଚା (କ୍ୱନ୍-ସୁ/କାନ୍) ଏବଂ ଛନ୍ଦସରେ ବହୁଳ ଉଣାଦି ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି। ‘ପ୍ରତ୍ୟୟ–ଅର୍ଥ–ଉଦାହରଣ’ ଶୈଳୀରେ ବ୍ୟାକରଣଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ ବୋଧ ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ଭାଷାପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ସାଧନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଏ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It systematizes kṛt-affixes (primary nominal derivatives), mapping specific suffixes to the three derivational senses—bhāva (action/state), karman (object), and kartṛ (agent)—with representative examples and special Vedic formations.
By refining linguistic precision, it supports correct mantra/scriptural understanding and disciplined communication; this aligns scholarship and ritual accuracy (dharma) with the broader puruṣārtha framework, where knowledge serves both worldly competence (bhukti) and liberating insight (mukti).