Adhyaya 191
Trayodaśī-vratāni — Anaṅga-Trayodaśī and Kāma-Trayodaśī (Chapter 191)
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଅନଙ୍ଗ-ତ୍ରୟୋଦଶୀ—ଅନଙ୍ଗ (କାମ) ଓ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଯୁଗଳ ପୂଜା ସହିତ—ବିଧି କୁହାଯାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରୁ ମାସାନୁସାରେ ଦେବତା-ଆହ୍ୱାନ, ନିୟତ ଉପବାସ/ଆହାର ନିୟମ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘିଅ, ତିଳ, ଚାଉଳ ସହ ହୋମର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି। ଶେଷରେ ଦାନବିଧି ସ୍ପଷ୍ଟ—ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ଶୟ୍ୟା, ଛତା, ଘଡ଼ା, ପାଦୁକା, ଆସନ, ପାତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି—ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପରେ ଚୈତ୍ରରେ ରତି ସହ କାମସ୍ମରଣ, ଶୁଭ ରଙ୍ଗରେ ଅଶୋକବୃକ୍ଷ ଚିତ୍ରଣ, ଏବଂ ପନ୍ଦର ଦିନ ପୂଜା କରି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତି କୁହାଯାଏ। ସମୟଶାସନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ, ଆଚାର-କ୍ରିୟା ଓ ଦାନ—ଏକ ସାଧନାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
On Mārgaśīrṣa bright Trayodaśī, worship Anaṅga (Kāma) with Hara (Śiva), take honey at night, and perform a ghṛta-homa using sesame (tila) and unhusked rice (akṣata), then continue with month-wise deity-forms and regulated diets.
A garment first, then gifts to a brāhmaṇa including a cow, bed, umbrella, water-pots (kalaśa), sandals (pādukā), a seat, and a vessel.
In Caitra bright Trayodaśī it prescribes remembering Kāma with Rati and drawing an aśoka tree with vermilion and turmeric—an auspicious fertility/joy symbol—followed by a half-month worship for kāma-siddhi.
Variant readings include “golden vessels” attested in kha/gha/ña manuscripts, and a passage on ‘unbroken Dvādaśī’ to ‘attains royal enjoyments’ absent in the jha manuscript, indicating layered transmission around adjacent vrata material.