Adhyaya 187
Ekādaśī-vrata (Observance of Ekādaśī)
ଦଶମୀ-ବ୍ରତ ପରେ ସହସା ଅଗ୍ନିଦେବ ଏକାଦଶୀ-ବ୍ରତର ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଉପବାସକୁ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ନିୟମିତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନା ବୋଲି କହନ୍ତି। ଦଶମୀ ଦିନ ନିୟତ ଆହାର, ମାଂସବର୍ଜନ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେହ-ମନକୁ ଏକାଦଶୀ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଭୋଜନ ନିଷିଦ୍ଧ; ଏକାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ହରି-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ବଢ଼େ ଏବଂ ପାରଣ (ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ) ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ହୁଏ। କିଛି ତିଥି-ଭାଗ ନିୟମରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ ପାରଣ ସମ୍ଭବ; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶତ ବୈଦିକ ଯଜ୍ଞ ସମାନ କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଦଶମୀ-ମିଶ୍ର ଏକାଦଶୀ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ଅନିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପଦ୍ମନୟନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଭକ୍ତିସହ ସଙ୍କଳ୍ପ କରାଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶ୍ରବଣ-ଯୁକ୍ତ ଏକାଦଶୀ/ଦ୍ୱାଦଶୀ (ବିଜୟା ତିଥି) ବିଶେଷ ଶୁଭ; ଫାଲ୍ଗୁନ-ପୁଷ୍ୟ-ବିଜୟାରେ ମଧୁ ଓ ମାଂସ ବର୍ଜନ କଲେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁପୂଜା ସର୍ବୋପକାରରୂପେ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ମାନ ଦିଏ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
One should eat in a regulated manner and abstain from meat and sexual intercourse, establishing bodily restraint as the precondition for a valid Ekādaśī fast.
By combining ethical restraint, precise calendrical discipline (tithi/nakṣatra rules), and Viṣṇu-bhakti through pūjā and śaraṇāgati, the vrata is taught as karma-purification that yields prosperity and social stability while directing the devotee toward liberation and Viṣṇu-loka.