Adhyaya 179
Caturthī-vratāni (Vows of the Fourth Lunar Day)
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଚତୁର୍ଥୀ-ଆଧାରିତ ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଏଗୁଡ଼ିକ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁଇଁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ପାଠ/ପାଣ୍ଡୁଲିପି-ଭେଦର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂଚନା, ପରେ ମାସ ଓ ତିଥି ଅନୁସାରେ ବିଧି। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉପବାସ ଓ ପୂଜା; ପୂଜାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଦେବଙ୍କ ‘ଗୁଣ’କୁ ରଖାଯାଏ। ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଳ-ଭାତ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ବର୍ଷଭରି ନିର୍ବିଘ୍ନ କଲ୍ୟାଣ; ମୂଳମନ୍ତ୍ର “ଗଂ ସ୍ୱାହା” ଓ “ଗାମ୍” ଆଦି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟାଦି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ। “ଆଗଚ୍ଛ ଉଲ୍କା”ରେ ଆବାହନ ଓ “ଗଚ୍ଛ ଉଲ୍କା”ରେ ବିସର୍ଜନ; ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ସୁଗନ୍ଧ, ମୋଦକ ନୈବେଦ୍ୟ, ଏବଂ ଗଣେଶ-ଗାୟତ୍ରୀ ଶୈଳୀର ଅତିରିକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର। ଶେଷରେ ଭାଦ୍ରପଦ ଚତୁର୍ଥୀ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଫାଲ୍ଗୁନ ଚତୁର୍ଥୀ ରାତ୍ରି-ଉପବାସ ‘ଅବିଘ୍ନା’, ଓ ଚୈତ୍ର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଦମନ/ଦୂର୍ବା ସହ ଗଣପୂଜା—ଏହି ବିଶେଷ ଆଚରଣକୁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It specifies mantra-technology and ritual sequencing: the mūla-mantra “gaṁ svāhā,” its gāmādi application as hṛdaya and aṅga-mantras for nyāsa, and the precise āvāhana–visarjana formulas (“āgaccha ulkā” / “gaccha ulkā”) alongside prescribed offerings.
By presenting Caturthī vratas as disciplined, time-bound sādhana that removes obstacles (Avighnā), cultivates restraint (fasting/kṛcchra), and aligns ritual action with inner purification—thereby supporting both worldly stability (Bhukti) and liberation-oriented refinement (Mukti).