Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱିତୀୟା-ତିଥିକେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ରତମାନଙ୍କର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ମାସ–ପକ୍ଷ–ତିଥିର ସଠିକତା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁ ପାଇଁ ଆଚାରିକ ଢାଞ୍ଚା ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱିତୀୟା-ବ୍ରତ: ପୁଷ୍ପାହାର (ଫୁଲ ଆହାର) ରଖି ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ସମୃଦ୍ଧି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାର ଏକ ଭେଦରେ ଯମ-ପୂଜା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ପରେ ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱିତୀୟାର ଅଶୂନ୍ୟ-ଶୟନ ବ୍ରତ—ଗୃହପରମ୍ପରା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ଏକତା ସୁରକ୍ଷା; ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ, ପୂଜା, ପ୍ରତିମାସ ସୋମଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରସହ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଘୃତ-ହୋମ, ରାତ୍ରି-ନିୟମ ଓ ଦାନବିଧି (ବିଶେଷତଃ ଶୟ୍ୟା, ଦୀପ, ପାତ୍ର, ଛତା, ପାଦୁକା, ଆସନ, କଳଶ, ପ୍ରତିମା, ଭାଣ୍ଡ)। କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାନ୍ତି-ବ୍ରତ—ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ ଓ ବଳ–କେଶବ ପୂଜାରେ ତେଜ, ଆୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ। ଶେଷରେ ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରୁ ଚାରିଦିନିଆ ଶିଷ୍ଣୁ-ବ୍ରତ—କ୍ରମେ ସ୍ନାନ (ସରିଷ, କଳା ତିଳ, ବଚା, ସର୍ବୌଷଧି), କୃଷ୍ଣ/ଅଚ୍ୟୁତ/ଅନନ୍ତ/ହୃଷୀକେଶ ନାମରେ ପୁଷ୍ପନ୍ୟାସସହ ପୂଜା, ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ବିଶେଷଣ ସହ, ଫଳରେ ଦୀର୍ଘ ଶୁଦ୍ଧି; ପାଠଭେଦ ଓ ରାଜା, ନାରୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It treats Dvitīyā as a repeatable ritual node: specific deities, dietary rules (flowers or night-only eating), mantra, homa, and dāna are coordinated to yield prosperity/health (bhukti) and purification/heavenward merit (mukti-oriented phala).
Time-fixation (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā), Viṣṇu–Śrī invocations, monthly Soma-arghya with mantra, ghṛta-homa, nakta discipline, and a specified dāna-set (bed plus household and ritual items) culminating in merit tied to marital stability and household continuity.
It prescribes a four-day bath sequence using siddhārthaka (mustard), black sesame, vacā, and a defined sarvauṣadhi herb group—showing the Purāṇa’s characteristic fusion of vrata procedure with āyurvedic-style materia lists.
The Aśvins (general Dvitīyā vow), Yama (Kārttika śukla-dvitīyā), Lakṣmī–Viṣṇu/Śrīdhara (Aśūnya-śayana), Bala–Keśava (Kānti-vrata), and Soma/Indu (monthly arghya and lunar-focused elements).