Adhyaya 273

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सुर्यवंशकीर्तनं नाम द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सकर्माभूदिति ख , छ , च अथ त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सोमवंशवर्णनं अग्निर् उवाच सोमवंशं प्रवक्ष्यामि पठितं पापनाशनम् विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः नीलाञ्जको रधुः क्रोष्टुः शतजिच्च सहस्रजित्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ଅଗ୍ନି-ମହାପୁରାଣରେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ୨୭୨ତମ ଅଧ୍ୟାୟ (କିଛି ପାଠରେ ‘ସକର୍ମାଭୂତ୍’ ଭେଦ) ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୨୭୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ସୋମବଂଶବର୍ଣ୍ଣନ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ସୋମବଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି; ଏହାର ପାଠ ପାପନାଶକ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ରି (ଅତ୍ରିତ)। ତାଙ୍କଠାରୁ ନୀଳାଞ୍ଜକ, ରଧୁ, କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ଶତଜିତ ଓ ସହସ୍ରଜିତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 2

सोमश् चक्रे राजसूयं त्रैलोक्यं दक्षिणान्ददौ समाप्ते ऽवभृथे सोमं तद्रूपालोकनेच्छवः शतजिद्धैहयो रेणुहयो हय इति त्रयः

ସୋମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ତ୍ରିଲୋକ ଦାନ କଲେ। ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ସୋମଙ୍କୁ ସେହି ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ତିନିଜଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ହୈହୟ ଶତଜିତ, ରେଣୁହୟ ଓ ହୟ—ଏହି ତିନି।

Verse 3

कामवाणाभितप्ताङ्ग्यो नरदेव्यः सिषेविरे लक्ष्मीर् नरायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम

କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ଦେହେ ଦହିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ନରପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ/ସଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ଦମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସିନୀବାଳୀ ମଧ୍ୟ କର୍ଦମଙ୍କୁ ଗଲା।

Verse 4

द्युतिं विभावसुन्त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् प्रभा प्रभाकरन्त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम्

‘ଦ୍ୟୁତି’ ନାମ ତ୍ୟାଗ କରି ‘ବିଭାବସୁ’ (ଅଗ୍ନି) ନାମ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁଷ୍ଟି ଅବ୍ୟୟ ଧାତୃଦେବଙ୍କ ସହ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ) ହେଲେ। ଏହିପରି ‘ପ୍ରଭା’ ନାମ ତ୍ୟାଗ କରି ‘ପ୍ରଭାକର’ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରି, କୁହୂ ସ୍ୱୟଂ ହବିଷ୍ମନ୍ତଙ୍କ ସହ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ) ହେଲେ।

Verse 5

कीर्तिर्जयन्तम्भर्तारं वसुर्मारीचकश्ययम् धृतिस्त्यक्त्वा पतिं नन्दीं सोममेवाभजत्तदा

କୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତା ଜୟନ୍ତ ଥିଲେ; ବସୁଙ୍କ (ଭର୍ତ୍ତା) ମାରୀଚକଶ୍ୟୟ ଥିଲେ। ଧୃତି ନିଜ ପତି ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେତେବେଳେ କେବଳ ସୋମଙ୍କୁ ହିଁ ଭଜନ/ସେବା କଲେ।

Verse 6

स्वकीया इव सोमो ऽपि कामयामास तास्तदा एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा

ସେତେବେଳେ ସୋମ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ଭଳି ଭାବି କାମନା କଲା। ଏଭଳି ଅପଚାର କରିଥିବାରୁ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପତିଗଣ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 7

न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः सप्तलोकैकनाथत्वमवाप्तस्तपसा ह्य् उत

କୌଣସି ଅପଚାର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ନାଶ କରାଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ—ନ ଶାପଦ୍ୱାରା, ନ ଶସ୍ତ୍ରାଦିଦ୍ୱାରା—କାରଣ ତପସ୍ୟାରେ ସେ ସପ୍ତଲୋକର ଏକମାତ୍ର ନାଥତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 8

विवभ्राम मतिस्तस्य विनयादनया हता वृहस्पतेः स वै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम्

ତାଙ୍କର ମତି ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ଅନୟାଚାରରେ ତାଙ୍କର ବିନୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ତେବେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଯଶସ୍ବିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ‘ତାରା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 9

जहार तरसा सोमो ह्य् अवमन्याङ्गिरःसुतम् ततस्तद्युद्धमभवत् प्रख्यातं तारकामयम्

ସୋମ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସପୁତ୍ର (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ। ତାହାରୁ ‘ତାରକାମୟ’ ନାମରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 10

न शशाकापकारायेति ञ देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् ब्रह्मा निवार्योशनसन्तारामङ्गिरसे ददौ

ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକକ୍ଷୟକାରୀ ସେହି ମହାଶକ୍ତିକୁ ଅପକାର-ନିବାରଣାର୍ଥେ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଉଶନସ୍-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ‘ତାରକ’ ରକ୍ଷା-ଉପାୟ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 11

तामन्तःप्रसवां दृष्ट्वा गर्भं त्यजाब्रवीद्गुरुः गर्भस्त्यक्तः प्रदीप्तो ऽथ प्राहाहं सोमसन्भवः

ତାକୁ ଅନ୍ତଃପ୍ରସବାବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଗୁରୁ କହିଲେ—“ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କର।” ଗର୍ଭ ବାହାରିଲେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ପରେ କହିଲା—“ମୁଁ ସୋମସମ୍ଭବ।”

Verse 12

एवं सोमाद्बुधः पुत्त्रः पुत्त्रस्तस्य पुरूरवाः स्वर्गन्त्यक्त्वोर्वशी सा तं वरयामास चाप्सराः

ଏଭଳି ସୋମରୁ ବୁଧ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୂରବା। ସ୍ୱର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଅପ୍ସରା ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ବରିଲେ।

Verse 13

तया सहाचरद्राजा दशवर्षाणि पञ्च च पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ महामुने

ହେ ମହାମୁନି! ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ରହିଲେ—ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ ଓ ଆଠ।

Verse 14

एको ऽग्निरभवत् पूर्वं तेन त्रेता प्रवर्तिता पुरूरवा योगशीलो गान्धर्वलोकमीयिवान्

ଆଦିରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲା; ସେହି ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ତ୍ରେତାଯୁଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଯୋଗଶୀଳ ପୁରୂରବା ଗାନ୍ଧର୍ବଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 15

आयुर्दृढायुरश्वायुर्धनायुर्धृतिमान् वसुः दिविजातः शतायुश् च सुषुवे चोर्वशी नृपान्

ଉର୍ବଶୀ ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ଅଶ୍ୱାୟୁ, ଧନାୟୁ, ଧୃତିମାନ, ବସୁ, ଦିବିଜାତ ଓ ଶତାୟୁ।

Verse 16

आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा रजिस् तथा दर्भो विपाप्मा पञ्चाग्न्यं रजेः पुत्रशतं ह्य् अभूत्

ଆୟୁଠାରୁ ନହୁଷ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା, ରଜି, ଦର୍ଭ, ବିପାପ୍ମା ଓ ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ୟ ଥିଲେ। ରଜିଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ଶତ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 17

राजेया इति विख्याता विष्णुदत्तवरो रजिः देवासुरे रणे दैत्यानबधीत्सुरयाचितः

ରଜି ‘ରାଜେୟା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଦତ୍ତ ବରରେ ଅନୁଗୃହୀତ ଥିଲେ। ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 18

गतायेन्द्राय पुत्रत्वं दत्वा राज्यं दिवङ्गतः रजेः पुत्रैर् हृतं राज्यं शक्रस्याथ सुदुर्मनाः

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଦେଇ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ। ପରେ ରଜିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରଣ କଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

Verse 19

ग्रहशान्त्यादिविधिना गुरुरिन्द्राय तद्ददौ मोहयित्वा रजिसुतानासंस्ते निजधर्मगाः

ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ଆଦି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ସେହି (ଅଧିକାର/ରାଜ୍ୟ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ରଜିପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ (ନିବୃତ୍ତ କଲେ), ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 20

नहुषस्य सुताः सप्त यतिर्ययातिरुत्तमः उद्भवः पञ्चकश् चैव शर्यातिमेघपालकौ

ନହୁଷଙ୍କର ସାତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଯତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୟାତି, ଉଦ୍ଭବ, ପଞ୍ଚକ, ଏବଂ ଶର୍ୟାତି, ମେଘ, ପାଳକ।

Verse 21

पञ्चाग्न्या इति ज पञ्चाग्न्यमिति ञ यतिः कुमारभावे ऽपि विष्णुं ध्यात्वा हरिं गतः देवयानी शक्रकन्या ययातेः पत्न्य् अभूत् तदा

ଜ-ପାଠରେ ‘ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ୟା’ ଏବଂ ଞ-ପାଠରେ ‘ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ୟମ୍’ ବୋଲି ପାଠ। ଯତି କୁମାରାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଯୟାତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

Verse 22

वृषपर्वजा शर्मिष्ठा ययातेः पञ्च तत्सुताः यदुञ्च तुर्वसुञ्चैव देवयानी व्यजायत

ବୃଷପର୍ବଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୟାତିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 23

द्रुह्यञ्चानूञ्च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदुः पूरुश्चाभवतान्तेषां वंशविवर्धनौ

ବୃଷପର୍ବଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୂରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦୁ ଓ ପୂରୁ ନିଜ-ନିଜ ବଂଶର ପ୍ରଧାନ ବିସ୍ତାରକ ହେଲେ।