Adhyaya 263

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे उत्पातशान्तिर्नाम द्विषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः देवपूजावैश्वदेवबलिः पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् आपोहिष्टेति तिसृभिः स्नातो ऽर्घ्यं विओष्णवेर्पयेत्

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଉତ୍ପାତ-ଶାନ୍ତି’ ନାମକ ୨୬୨ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘ଦେବପୂଜା, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଓ ବଳି’ ବିଷୟକ ୨୬୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—“ମୁଁ ଦେବପୂଜାଦି କର୍ମ ଏବଂ ଉତ୍ପାତ-ନିବାରଣର ବିଧି କହିବି। ‘ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା…’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ତିନି ଋକ୍ ପାଠ କରି ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 2

हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज शन्न आपो ह्य् आचमनमिदमापो ऽभिषेचनं

‘ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା’ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ‘ଶଂ ନ ଆପୋ…’ ଆରମ୍ଭ ତିନି ଋଚାରେ ଆଚମନ କରିବ; ଏବଂ ‘ଇଦମ୍ ଆପଃ…’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିଷେଚନ (ଛିଟା/ସ୍ନାନ) କରିବ।

Verse 3

रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपन्धूपोसि चाप्यथ

ତିନି ମନ୍ତ୍ରରେ ରଥ ଓ ତାହାର ଅକ୍ଷରେ ଗନ୍ଧ ସଂସ୍କାର କରିବ। ‘ୟୁବେ’ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ର, ‘ପୁଷ୍ପମ୍’ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପ, ‘ପୁଷ୍ପବତୀ’ ଦ୍ୱାରା ତଥା; ପରେ ‘ଧୂପ’ ଦ୍ୱାରା ଧୂପ ଏବଂ ‘ଧୂପୋऽସି’ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବ।

Verse 4

तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च हिरण्यगर्भ इत्य् अष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने

‘ତେଜୋऽସି, ଶୁକ୍ରୋऽସି, ଦୀପୋऽସି’—ଏପରି ପାଠ କରିବ; ଏବଂ ‘ମଧୁପର୍କ’ ଓ ‘ଦଧୀ’ ସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ। ତଥା ‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ଆରମ୍ଭ—ଏହି ଆଠ ଋଚା ନିବେଦନ (ନୈବେଦ୍ୟ) ସମୟରେ ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 5

अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा

ହେ ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନୀୟ ଦାନ କରିବ। ଏହିପରି ଚାମର, ବ୍ୟଜନ (ପଖା), ଉପାନହ (ପାଦରକ୍ଷା), ଛତ୍ର, ଏବଂ ଯାନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବ।

Verse 6

गन्धं स्वधेति क , ग ,घ , ज च यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेव जुहुयात्तथा

ଗନ୍ଧ ଆଦି ଯାହା କିଛି (କ, ଗ, ଘ, ଜ—ବର୍ଗର) ନିବେଦ୍ୟ ହେବ, ତାହା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ରରେ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଜପ କରି, ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମରେ ଆହୁତି ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 7

अर्चाभवे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघते तथा नदीतीरे ऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात्

ମୂର୍ତ୍ତି ନଥିଲେ ବେଦୀର କୋଣାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳଘଟରେ, ନଦୀତୀରେ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁପୂଜା କଲେ ଶାନ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 8

ततो होमः प्रकर्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ परिसम्मृज्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य परिस्तरैः

ତାପରେ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି) ଜ୍ୱଳିତ ଥିବାବେଳେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ—ଚାରିପାଖ ସଫା କରି, ଜଳରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ କୁଶାଦି ପରିସ୍ତର ପସାରି।

Verse 9

सर्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च

ସମସ୍ତ ଅନ୍ନର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉଠାଇ, ପରେ ପବିତ୍ରଭାବେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ—ଦେବ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ପ୍ରଭବଙ୍କୁ ଏବଂ ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ।

Verse 10

अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ସୋମଙ୍କୁ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ବରୁଣଙ୍କୁ; ଏବଂ ହେ ମହାଭାଗ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ତଥା ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ଉଭୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ଆହୁତି ଦିଅ)।

Verse 11

विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः प्रजानां पतये नमः अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ (ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ) ନମସ୍କାର; ତଥା ଅନୁମତିଙ୍କୁ, ରାମଙ୍କୁ ଏବଂ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 12

वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृते ऽग्नये सचतुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेभ्यो बलिं हरेत्

ତାପରେ ବାସ୍ତୋଷ୍ପତିଙ୍କୁ, ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ତାହାପରେ ସ୍ୱିଷ୍ଟିକୃତ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନିୟତ ନାମରେ ହୋମ କରି, ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଳି ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 13

तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ‘ତକ୍ଷ–ଉପତକ୍ଷ’ ଶବ୍ଦଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତକ୍ଷକ/କାଠକାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିମତ୍‌ର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଘୋଡ଼ା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ଏବଂ ପରେ ଉଣ୍ଣା ଓ ଉଣ୍ଣାଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।

Verse 14

निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च मेघपत्नी च नामानि सर्वेषामेव भार्गव

ହେ ଭାର୍ଗବ! ‘ନିରୁନ୍ଧୀ’, ‘ଧୂମ୍ରିଣୀକା’, ‘ଅସ୍ୱପନ୍ତୀ’ ଏବଂ ‘ମେଘପତ୍ନୀ’—ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ।

Verse 15

आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव

ହେ ଭାର୍ଗବ! ପରେ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ—ନନ୍ଦିନୀରେ, ସୁଭାଗ୍ୟାରେ, ଏବଂ ସୁମଙ୍ଗଲ୍ୟାରେ।

Verse 16

स चतुर्थीकनाम्नेति पाठः साधुः अश्वपर्णीति ज मेघपर्णीति ज भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये हिरण्यकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च

‘ସ ଚତୁର୍ଥୀକନାମ୍ନେତି’—ଏହି ପାଠ ଶୁଦ୍ଧ। ‘ଅଶ୍ୱପର୍ଣୀକୁ’ ଏବଂ ‘ମେଘପର୍ଣୀକୁ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବ। ତାହାପରେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ଥୂଣାଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ, ହିରଣ୍ୟକେଶୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କୁ (ବୃକ୍ଷ-ଦେବତାମାନଙ୍କୁ) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 17

धर्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च मृत्यवे च वहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये

ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମଙ୍କୁ, ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ, ବାହାରେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଜଳାଶୟ ନିକଟରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 18

भूतेभ्यश् च बहिर्दद्याच्छरणे धनदाय च इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः

ମନୁଷ୍ୟ ବାହାରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ, ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳରେ କୁବେରଙ୍କୁ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 19

यमाय तत्पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस् तथा वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस् तथा

ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବରୁଣ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 20

सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च

ତା’ପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସୋମ ଓ ସୋମ-ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମ-ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସେହିପରି ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 21

आकाशे च तथा चोर्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा दिवा दिवाचरेभ्यश् च रात्रौ रात्रिचरेषु च

ସେହିପରି ଆକାଶରେ ଉପରକୁ, ପୃଥିବୀରେ ବେଦୀ ପାଇଁ, ଦିନରେ ଦିବାଚରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ରାତିରେ ରାତ୍ରିଚରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 22

बलिं वहिस् तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् प्रातः सायन्न कारयेत्

ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳେ ବଳି ଅର୍ପଣ କରି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ପିଣ୍ଡ-ନିର୍ବପଣ ବିଧି କରିବ; ଏହାକୁ କେବଳ ପ୍ରାତଃ‑ସାୟଂର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିତ୍ୟକର୍ମ ଭାବେ କରିବ।

Verse 23

पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् प्रपितामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततो ऽर्पयेत्

ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ, ପରେ ତାଙ୍କ ପିତା (ପିତାମହ)ଙ୍କୁ। ତାପରେ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ, ପଛେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପିତାଙ୍କ ମାତା (ପିତୃମାତା)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 24

तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यजेत् पितॄन् इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैरृताय ये

ସେହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ—ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର କୁଶ ଉପରେ—ଏହିପରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବ। ଇନ୍ଦ୍ର‑ବରୁଣ‑ବାୟୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, କିମ୍ବା ଯମଦିଗର, କିମ୍ବା ନୈଋତ (ଦକ୍ଷିଣ‑ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରିବ।

Verse 25

ते काकाः पितृगृहन्तु इमं पिण्डं मयोद्वृतम् काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत्

“ଏହି କାକମାନେ ପିତୃରୂପେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ଏହି ପିଣ୍ଡକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ‘କାକ‑ପିଣ୍ଡ’ ଦେବ; ଏହିପରି କୁକୁରକୁ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ଦେବ।

Verse 26

विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा

ବିବସ୍ୱତଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ଦୁଇ କୁକୁର—ଏକ ଶ୍ୟାମ, ଏକ ଶବଳ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବି। ସେମାନେ ପଥରେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 27

श्यामशबलाविति ज , ञ , ट च सौरभेय्यः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः प्रतिगृह्णन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः

‘ଶ୍ୟାମା’ ଓ ‘ଶବଳା’ ଏବଂ ଜ, ଞ, ଟ ବୀଜାକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରି ସୌରଭେୟ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ସର୍ବହିତକାରୀ, ପବିତ୍ର, ପାପନାଶିନୀ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମାତା ଗାଈମାନେ ମୋ ଅର୍ପିତ ଗ୍ରାସ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 28

ग्रोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा भिक्षां प्रदापयेत् अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं

ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାସ-ଆହୁତି ଓ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କରି ପରେ ଭିକ୍ଷା/ଅନ୍ନଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଅତିଥି ଓ ଦୀନମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରି ପରେ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 29

इ स्वाहा ॐ आत्मकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ एनस एनसो ऽवयजनमसि स्वाहा यच्चाहमेनो विद्वांश् चकार यच्चविद्वांस्तस्य सर्वस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा ॐ प्रजापतये स्वाहा विष्णुपूजावैश्वदेवबलिस्ते कीर्तितो मया

“ଇ—ସ୍ୱାହା। ଓଂ, ନିଜେ କରା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ରୂପ ଅବୟଜନ ତୁମେ—ସ୍ୱାହା। ଓଂ, ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ରୂପ ଅବୟଜନ ତୁମେ—ସ୍ୱାହା। ଓଂ, ପାପର ପାପର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ରୂପ ଅବୟଜନ ତୁମେ—ସ୍ୱାହା। ମୁଁ ଜାଣି କରିଥିବା ଓ ଅଜାଣି କରିଥିବା ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ରୂପ ତୁମେ—ସ୍ୱାହା। ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହୁତି—ସ୍ୱାହା। ଓଂ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆହୁତି—ସ୍ୱାହା। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁପୂଜା ଓ ବୈଶ୍ୱଦେବବଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।”