Adhyaya 95

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम चतुर्णवतितमो ऽध्यायः अथ पञ्चनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठा सामग्रीविधानं ईश्वर उवाच वक्ष्ये लिङ्गप्रतिष्ठां च प्रासादे भुक्तिमुक्तिदां ताश् चरेत् सर्वदा मुक्तौ भुक्तौ देवदिने सति

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣରେ ‘ଶିଳାନ୍ୟାସକଥନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଣ୍ଣବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ପଞ୍ଚନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ସାମଗ୍ରୀବିଧାନ’ ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୁଁ ପ୍ରାସାଦରେ ଲିଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଭ ଦେବଦିନ ଥିଲେ ଭୋଗ-ମୁକ୍ତି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି କ୍ରିୟା ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

विना चैत्रेण माघादौ प्रतिष्ठा मासपञ्चके रक्तातिरक्तदोषघ्न इति छ रक्तात्रिरक्तदोषघ्ने इति ख सन्तिष्ठास्मिन्नीशरूपिणीति घ शर्परूपिणीति ज तत्त्वे तत्त्वत्रयमिति घ सर्वदा मुक्तौ देवादेवे ग्रहे सतीति घ सर्वदा मुक्त्यै भुक्त्यै दैवदिने सतीति ङ गुरुशुक्रोदये कार्या प्रथमे करणेत्रये

ଚୈତ୍ର ମାସକୁ ଛାଡ଼ି ମାଘରୁ ଆରମ୍ଭ ପାଞ୍ଚ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ‘ରକ୍ତ/ଅତିରକ୍ତ’ ନାମକ ଦୋଷ ଶମିତ ହେଲେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଈଶ-ରୂପିଣୀ (କିମ୍ବା ପାଠାନ୍ତରେ ଶର୍ପ-ରୂପିଣୀ) ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ତତ୍ତ୍ୱଚିନ୍ତନରେ ତତ୍ତ୍ୱତ୍ରୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶୁଭ/ଦେବ ଗ୍ରହ ଥିବା ସଦା ମଙ୍ଗଳ; ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ପାଇଁ ‘ଦୈବଦିନ’ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ। ଗୁରୁ ଓ ଶୁକ୍ର ଉଦୟକାଳେ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ତିନି କରଣରେ ଏହି ବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

शुक्लपक्षे विशेषेण कृष्णे वा पञ्चमन्दिनं चतुर्थीं नवमीं षष्ठीं वर्जयित्वा चतुर्दशीं

ବିଶେଷକରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ—ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ—ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏହି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥୀ, ନବମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

शोभनास्तिथयः शषाः क्रूरवारविवर्जिताः शतभिषा धनिष्ठार्द्रा अनुरोधोत्तरत्रयं

ଶୁଭ ତିଥି ଛଟି; କିନ୍ତୁ କ୍ରୂର ବାର ବର୍ଜିତ। ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର—ଶତଭିଷା, ଧନିଷ୍ଠା, ଆର୍ଦ୍ରା, ଅନୁରାଧା ଏବଂ ଉତ୍ତରତ୍ରୟ।

Verse 5

रोहिणी श्रवणश्चेति स्थिरारम्भे महोदयाः लग्नञ्च कुम्भसिंहालितुलास्त्रीवृषधन्विनां

ସ୍ଥିର ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ; ଏବଂ କୁମ୍ଭ, ସିଂହ, ତୁଳା, କନ୍ୟା, ବୃଷ, ଧନୁ ଲଗ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 6

शस्तो जीवो नवर्क्षेषु सप्तस्थानेषु सर्वदा बुधः षडष्टदिक्सप्ततुर्येषु विनर्तुं शितः

ନବମ ରାଶିରେ ବୃହସ୍ପତି ଶୁଭ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସଦା ହିତକର; ବୁଧ ଷଷ୍ଠ ଓ ଅଷ୍ଟମ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଭ; ଦୀପ୍ତ ଶୁକ୍ର ଦିଗମାନେ—ଅର୍ଥାତ୍ ସପ୍ତମ ଓ ଚତୁର୍ଥରେ—ଶୁଭ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 7

सप्तर्तुत्रिदशादिस्थः शशाङ्कोबलदः सदा रविर्दशत्रिषट्संस्थो राहुस्त्रिदशषड्गतः

ଚନ୍ଦ୍ର ସପ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ତ୍ରିଂଶାଂଶର ଆରମ୍ଭରେ ଥାଇ ସଦା ବଳ ଦେଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦଶମ, ତୃତୀୟ ଓ ଷଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ; ରାହୁ ତ୍ରିଂଶାଂଶ ଓ ଷଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 8

षट्त्रिस्थानगताः शस्ता मन्दाङ्गारार्ककेतवः शुभ्राः क्रूरश् च पापाश् च सर्व एकादशस्थिताः

ଶନି, ମଙ୍ଗଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କେତୁ ଷଷ୍ଠ ଓ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଶୁଭ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ—ଶୁଭ, କ୍ରୂର କିମ୍ବା ପାପ—ଏକାଦଶ ସ୍ଥାନାନୁସାରେ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 9

एषां दृष्टिर्मुनौ पूर्णा त्वार्धिकी ग्रहभूतयोः पादिकी रामदिक्स्थाने चतुरष्टौ पादवर्जिता

ଏମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମୁନି (ଅର୍ଥାତ୍ ସପ୍ତମ) ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଗ୍ରହ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଅର୍ଧଦୃଷ୍ଟି। ରାମ-ଦିଗରେ ଥିଲେ ପାଦଦୃଷ୍ଟି; ଚତୁର୍ଥ ଓ ଅଷ୍ଟମରେ ଏକ ପାଦ ବର୍ଜିତ (ହ୍ରାସପ୍ରାପ୍ତ) ହୁଏ।

Verse 10

पादान्यूनचतुर्नाडी भोगः स्यान्मीनमेषयोः वृषकुम्भौ च भुञ्जाते चतस्रः पादवर्जिताः

ମୀନ ଓ ମେଷରେ ଭୋଗମାନ ଚାରି ନାଡ଼ୀରୁ ଗୋଟିଏ ପାଦ କମ; ବୃଷ ଓ କୁମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ନାଡ଼ୀ, ଗୋଟିଏ ପାଦ ବର୍ଜିତ।

Verse 11

मकरो मिथुनं पञ्च चापालिहरिकर्कटाः पादीनाः षट् तुलाकन्ये घटिकाः सार्धपञ्च च

ମକର ଓ ମିଥୁନରେ ପାଞ୍ଚ (ମାନ); ଧନୁ, ମେଷ, ସିଂହ, କର୍କଟରେ ଛଅ ପାଦ; ତୁଳା ଓ କନ୍ୟାରେ ସାଢେ ପାଞ୍ଚ ଘଟିକା କୁହାଯାଇଛି।

Verse 12

इक्सप्तषड् विनेति ख सप्तायत्रिदशादिस्थ इति ख छ च बुधः षडष्टदिगित्यादिः, बलदः सदा इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति एवं दृष्टिवले पूर्णादिति छ एवं दृष्टिवले पूर्णेति ख वस्वष्टौ इति ख, छ च केशरी वृषभः कुम्भः स्थिराः स्युः सिद्धिदायकाः चरा धनुस्तुलामेषा द्विःस्वभावास्तृतीयकाः

ସିଂହ, ବୃଷ ଓ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥିର ରାଶି; ସେମାନେ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଧନୁ, ତୁଳା, ମେଷ ଚର ରାଶି; ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱିସ୍ୱଭାବ ରାଶି।

Verse 13

शुभः शुभग्रहैर् दृष्टः शस्तो लग्नःशुभाश्रितः गुरुशुक्रबुधे युक्तो लग्नो दद्याद्बलायुधी

ଶୁଭ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଥିବା ଲଗ୍ନ ଶୁଭ; ଶୁଭ ରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲଗ୍ନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଲଗ୍ନରେ ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ବୁଧ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ବଳ ଓ ଆୟୁଧ-ଶକ୍ତି ଦିଏ।

Verse 14

राज्यं शौर्यं बलं पुत्रान् यशोधर्मादिकं बहु प्रथमः सप्तमस्तुर्यो दशमः केन्द्र उच्यते

ରାଜ୍ୟ, ଶୌର୍ୟ, ବଳ, ପୁତ୍ର, ଯଶ, ଧର୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଫଳ କେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ; ପ୍ରଥମ, ଚତୁର୍ଥ, ସପ୍ତମ, ଦଶମ ଭାବକୁ କେନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଏ।

Verse 15

गुरुशुक्रबुधास्तत्र सर्वसिद्धिप्रसादकाः त्र्येकादशचतुर्थस्था लग्नात् पापग्रहाः शुभाः

ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର ଓ ବୁଧ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର କୃପାଦାତା। ଲଗ୍ନରୁ ତୃତୀୟ, ଏକାଦଶ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ଥିଲେ ପାପଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

अतोप्यनीचकर्माथं योज्यास्तिथ्यादयो बुधैः धाम्नः पञ्चगुणां भूमिं त्यक्त्वा वा धानसम्मितां

ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗୌଣ କର୍ମ ପାଇଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ‘ସ୍ଥିତି’ ଆଦି ଉପାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ କରିବେ; ମୁଖ୍ୟ ଧାମର ପାଞ୍ଚଗୁଣ ଭୂମି ଛାଡ଼ି କିମ୍ବା ‘ଧାନ’ ପ୍ରମାଣରେ ମାପିତ ଭୂମି ଛାଡ଼ି।

Verse 17

हस्ताद् द्वादशसोपानात् कुर्यान्मण्डमग्रतः चतुरस्रं चतुर्द्वारं स्नानार्थन्तु तदर्धतः

ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାଦଶ ସୋପାନର ସମ୍ମୁଖରେ ମଣ୍ଡପ/ମଞ୍ଚ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ଚତୁରସ୍ର ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ୱାର ହେବ। ସ୍ନାନ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଧ ପ୍ରମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

एकास्यं चतुरास्यं वा रौद्र्यां प्राच्युत्तरेथवा हास्तिको दशहस्तो वै मण्डपोर्ककरो ऽथवा

ଏହାକୁ ଏକମୁଖ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ମୁଖ ରୂପରେ କରାଯାଇପାରେ; ରୌଦ୍ର ରୂପରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ। ଗଜମୁଖ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଦଶହସ୍ତ (ଦଶଭୁଜ); ଅଥବା ମଣ୍ଡପଧାରୀ, କିମ୍ବା ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ) ଧାରୀ।

Verse 19

द्विहस्तोत्तरया वृद्ध्या शेषं स्यान्मण्डपाष्टकं , घ , छ च त्यक्त्वा वा चापसम्मितामिति ख त्यक्त्वा वा रामसम्मितामिति छ हस्ताद्वा दशसोपानादिति ख हस्तान् वा दश सोपानादिति ख स्नानार्हं चेति ङ प्राच्युतरे तथेति ङ द्विहस्तोत्तरयावृत्त्या इति घ वेदी चतुष्करा मध्ये कोणस्तम्भेन संयुता

ପ୍ରତ୍ୟେକଥର ଦୁଇ ହସ୍ତ କରି ବୃଦ୍ଧି କଲେ ଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୁହ ‘ମଣ୍ଡପାଷ୍ଟକ’ (ଆଠ ପ୍ରକାର ମଣ୍ଡପ-ପ୍ରମାଣ) ହୁଏ। ବେଦୀ ଚତୁରସ୍ର ହେବ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୋଣସ୍ତମ୍ଭ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 20

वेदीपादान्तरं त्यक्त्वा कुण्डानि नव पञ्च वा एकं वा शिवकाष्ठायां प्राच्यां वा तद्गुरोः परं

ବେଦୀର ପାଦଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ଯଥୋଚିତ ଅନ୍ତର ଛାଡ଼ି, ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଶୁଭ କାଷ୍ଠଭୂମିରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନଅ, ପାଞ୍ଚ ଅଥବା ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 21

मुष्टिमात्रं शतार्धे स्याच्छते चारत्रिमात्रकं हस्तं सहस्रहोमे स्यान्नियुते तु द्विहास्तिकं

ପଚାଶ ଆହୁତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟ-ପ୍ରମାଣ ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ର; ଶତ ଆହୁତିରେ ଏକ ରାତ୍ରି-ପ୍ରମାଣ; ସହସ୍ରହୋମରେ ହସ୍ତ-ପ୍ରମାଣ; ନିୟୁତ (ଦଶହଜାର) ହୋମରେ ଦ୍ୱିହସ୍ତ-ପ୍ରମାଣ ହେବ।

Verse 22

लक्षे चतुष्कारं कुण्डं कोटिहोमे ऽष्टहस्तकं भगाभमग्नौ खण्डेन्दु दक्षे त्र्यस्रञ्च नैरृते

ଲକ୍ଷ ଆହୁତିରେ କୁଣ୍ଡ ଚତୁଷ୍କୋଣ (ଚତୁରସ୍ର) ହେବ; କୋଟିହୋମରେ ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଅଷ୍ଟହସ୍ତ ହେବ। ଆଗ୍ନେୟେ ଭଗାକାର, ଦକ୍ଷିଣେ ଖଣ୍ଡେନ୍ଦୁସଦୃଶ, ନୈଋତ୍ୟେ ତ୍ର୍ୟସ୍ର (ତ୍ରିଭୁଜ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 23

षडस्रं वायवे पद्मं सौम्ये चाष्टास्रकं शिवे तिर्यक्पातशिवं खातमूर्ध्वं मेखलया सह

ବାୟୁ ପାଇଁ ଷଡସ୍ର ପଦ୍ମ, ସୌମ୍ୟ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟାସ୍ର, ଏବଂ ଶିବ ପାଇଁ ତିର୍ୟକ୍ପାତଯୁକ୍ତ ଆକୃତି ଅଙ୍କନ କରିବ। ତାହାକୁ ମଧ୍ୟରେ ଖାତ (ଖାଲି/ଖୋଦିତ), ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଶିରସହିତ ଏବଂ ମେଖଲା ସହ ରଚିବ।

Verse 24

तद्वहिर्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमाङ्गुलैः अङ्गुलैः षड्भिरेका वा कुण्डाकारास्तु मेखलाः

ତାହାର ବାହାରେ ବେଦୀ ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗୁଳ-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ତିନୋଟି ମେଖଲା ରହିବ; କିମ୍ବା ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ-ପ୍ରମାଣର ଗୋଟିଏ ମେଖଲା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ମେଖଲାଗୁଡ଼ିକ କୁଣ୍ଡର ଆକାରାନୁରୂପ ହେବ।

Verse 25

तासामुपरि योनिः स्यान्मध्ये ऽश्वत्थदलाकृतिः उच्छ्रायेणाङ्गुलं तस्माद्विस्तारेणाङ्गुलाष्टकं

ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପରେ ଯୋନି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ପତ୍ରାକୃତି ହେବ। ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ହେଉ।

Verse 26

दैर्घ्यं कुण्डार्धमानेन कुण्डकण्ठसमो ऽधरः पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना

ତାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁଣ୍ଡର ଅର୍ଧମାନ ଅନୁସାରେ ମାପିବା ଉଚିତ; ତଳ (ପଶ୍ଚାତ୍) ଭାଗ କୁଣ୍ଡକଣ୍ଠ ସମାନ ହେଉ। ପୂର୍ବ, ଆଗ୍ନେୟ (ଅଗ୍ନି) ଓ ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) କୁଣ୍ଡରେ ଯୋନି ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହେଉ।

Verse 27

पूर्वानना तु शेषाणामैशान्ये ऽन्यतरा तयोः इति ङ द्विहस्तकमिति ख खद्गाभमग्नौ इति ख , ग , ङ , छ च पद्मे इति ख , घ च तिर्यक् पातसममूर्ध्वमिति ख , ग , घ च वेदवह्नियवाङ्गुलैर् इति घ तस्य विस्तरेणाङ्गुलाष्टकमिति घ कुण्डानां यश् चतुर्विंशो भागः सोङ्गुल इत्य् अतः

ଅବଶିଷ୍ଟ କୁଣ୍ଡମାନଙ୍କର ମୁଖ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହେଉ; ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଦୁଇ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ (ଙ-ପାଠ) ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରମାଣ ଦୁଇ ହସ୍ତ (ଖ-ପାଠ)। ଖଡ୍ଗାକୃତି କୁଣ୍ଡର ବିଧି ଅଗ୍ନିକର୍ମରେ (ଖ, ଗ, ଙ, ଛ) ଏବଂ ପଦ୍ମାକୃତି କୁଣ୍ଡରେ (ଖ, ଘ) କୁହାଯାଇଛି। ଉପରକୁ ଉନ୍ନତି ତିର୍ୟକ୍ ପାତ/ଢାଳ ସମାନ ହେଉ (ଖ, ଗ, ଘ)। ମାପ ଭେଦ-, ବହ୍ନି-, ଯବ- ଓ ଅଙ୍ଗୁଳ ଏକକରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଉ (ଘ); ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶେଷତଃ ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ (ଘ)। ତେଣୁ କୁଣ୍ଡର ଚବିଶମ ଭାଗକୁ ‘ଅଙ୍ଗୁଳ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 28

प्लक्षोदुम्वरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात् शान्तिभूतिबलारोग्यपूर्वाद्या नामतः क्रमात्

କ୍ରମେ ପ୍ଲକ୍ଷ, ଉଦୁମ୍ବର, କାଶ୍ୱତ୍ଥ (ଅଶ୍ୱତ୍ଥ) ଓ ବଟ ଗଛରୁ ତିଆରି ତୋରଣମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ‘ଶାନ୍ତି’, ‘ଭୂତି’, ‘ବଳ’ ଓ ‘ଆରୋଗ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 29

पञ्चषट्सप्तहस्तानि हस्तखातस्थितानि च तदर्धविस्तराणि स्युर्युतान्याम्रदलादिभिः

ତୋରଣ ପାଞ୍ଚ, ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ହସ୍ତ ହେଉ; ଏକ ହସ୍ତ ଗଭୀର ଖାତରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉ। ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧ ହେଉ, ଏବଂ ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଆଦି ସହ ଯୁକ୍ତ/ଆବୃତ ହେଉ।

Verse 30

इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा शुक्लाभा हेमवर्णा च पताका स्फाटिकोपमा

ଧ୍ୱଜଟି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ ସଦୃଶ, କିମ୍ବା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶଶିପ୍ରଭା, ଶୁକ୍ଳଦୀପ୍ତ, ଅଥବା ହେମବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ; ତାହାର ପତାକା-ଅଗ୍ରଭାଗ ସ୍ଫଟିକ ସମାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 31

पूर्वादितोब्जजे रक्ता नीलानन्तस्य नैरृते पञ्चहस्तास्तदर्धाश् च ध्वजा दीर्घाश् च विस्तराः

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧ୍ୱଜଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ତାହାର ଦୀର୍ଘତା ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ, ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧ; ଏହିପରି ଧ୍ୱଜ ଦୀର୍ଘ ଓ ସମୁଚିତ ବିସ୍ତାରଯୁକ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 32

हस्तप्रदेशिता दण्डा ध्वजानां पञ्चहस्तकाः वल्मीकाद्दन्तिदन्ताग्रात्तथा वृषभशृङ्गतः

ଦଣ୍ଡ (ଧ୍ୱଜସ୍ତମ୍ଭ) ହାତର ପ୍ରସାର ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଉଚିତ; ଧ୍ୱଜ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଦୀର୍ଘ ହେବ। (ମାପର) ପ୍ରମାଣ ବଲ୍ମୀକରୁ, ହାତୀର ଦନ୍ତାଗ୍ରରୁ, ଏବଂ ବୃଷଭଶୃଙ୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 33

पद्मषण्डाद्वराहाञ्च गोष्ठादपि चतुष्पथात् मृत्तिका द्वादश ग्राह्या वैकुण्ठेष्टौ पिनाकिनि

ପଦ୍ମବନରୁ, ବରାହ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସ୍ଥାନରୁ, ଗୋଷ୍ଠରୁ, ଏବଂ ଚତୁଷ୍ପଥ (ଚାରି ରାସ୍ତା ମିଳନ)ରୁ—ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ଶୁଦ୍ଧ ମୃତ୍ତିକା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ବୈକୁଣ୍ଠପ୍ରିୟ, ହେ ପିନାକଧାରୀ।

Verse 34

न्यग्रोधोदुम्वराश्वत्थचूतजम्वुत्वगुद्भवं कषायपञ्चकं ग्राह्यमार्तवञ्च फलाष्टकं

ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ), ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ), ଚୂତ (ଆମ୍ବ), ଜମ୍ବୁ—ଏମାନଙ୍କ ଛାଲରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ‘କଷାୟ-ପଞ୍ଚକ’ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ‘ଫଳାଷ୍ଟକ’ ଏବଂ ‘ଆର୍ତବ’ ନାମକ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 35

तीर्थाम्भांसि सुगन्धीनि तथा सर्वौषधीजलं शस्तं पुष्पफलं वक्ष्ये रत्नगोशृङ्गवारि च

ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ପବିତ୍ର ଜଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧିମିଶ୍ରିତ ଜଳ ପ୍ରଶଂସିତ। ପୁଷ୍ପ-ଫଳର ପ୍ରୟୋଗ, ରତ୍ନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜଳ ଓ ଗୋଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବି।

Verse 36

स्नानायापाहरेत् पञ्च पञ्चगव्यामृतं तथा पिष्टनिर्मितवस्त्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनाय च

ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟାମୃତ ଆଣିବା ଉଚିତ। ନିର୍ମଞ୍ଜନ (ଶୁଦ୍ଧି/ମର୍ଦ୍ଦନ) ପାଇଁ ପିଷ୍ଟରେ ତିଆରି ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

वल्मीकाद्धस्तिदन्ताग्रात्तयेति छ तीर्थतोयसुगन्धीनि इति ङ वर्गे गोशृङ्गवारि चेति छ स्नानायोपहरेदिति ख , छ , घ च पिष्टनिर्मितरुद्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनायेति ग पिष्टनिर्मितवज्रादिकं निर्मथनायेति ज सहस्रशुषिरं कुम्भं मण्डलाय च रोचना शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणा बला

ବଲ୍ମୀକର ମାଟି ଓ ହାତୀଦାନ୍ତର ଅଗ୍ରଭାଗ ଆଣିବା ଉଚିତ; ତୀର୍ଥର ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଏବଂ ଗୋଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ଜଳ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ପିଷ୍ଟନିର୍ମିତ ରୁଦ୍ରାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ମଞ୍ଜନ ପାଇଁ, ଏବଂ ପିଷ୍ଟନିର୍ମିତ ବଜ୍ରାଦି ନିର୍ମଥନ ପାଇଁ। ମଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ସହସ୍ର-ଛିଦ୍ରିତ କୁମ୍ଭ ଓ ରୋଚନା; ଏବଂ ଶତ ଔଷଧିମୂଳ—ବିଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ବଲା ଇତ୍ୟାଦି—ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवा शतावरी ऋद्धिः सुवर्चसा वृद्धिः स्नाने प्रोक्ता पृथक् पृथक्

ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗୁଡୂଚୀ, ଅତିବଲା, ପାଠା, ସହଦେବା, ଶତାବରୀ, ଋଦ୍ଧି, ସୁବର୍ଚ୍ଚସା ଓ ବୃଦ୍ଧି—ଏହାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 39

रक्षायै तिलदर्भौघो भस्मस्नानन्तु केवलं यवगोधूमविल्वानां चूर्णानि च विचक्षणः

ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିଳ ଓ ଦର୍ଭ ଘାସର ଗୁଚ୍ଛ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କେବଳ ଭସ୍ମସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ବିଧିସମ୍ମତ। ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଯବ, ଗୋଧୂମ ଓ ବିଲ୍ୱର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ କରୁ।

Verse 40

विलेपनं सकर्पूरं स्नानार्थं कुम्भगण्डकान् खट्वाञ्च तूलिकायुग्मं सोपधानं सवस्त्रकं

କର୍ପୂରମିଶ୍ରିତ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଜଳକଳଶ ଓ ଗଣ୍ଡକ (ସ୍ନାନ-ଗୋଳକ/ଶୋଧକ ଦ୍ରବ୍ୟ) ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଖଟ, ଦୁଇଟି ଗଦା, ତକିଆ ଓ ବସ୍ତ୍ର/ଚାଦର ସହିତ ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 41

कुर्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्यकल्पने घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्यात् स्वर्णशलाकिकां

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଶୟ୍ୟା-ଦାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ-କଳ୍ପନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉପାଙ୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଘିଅ-ମଧୁଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଛୋଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଶଲାକା (ଦଣ୍ଡିକା) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

वर्धनीं शिवकुम्भञ्च लोकपालघटानपि एकं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थं कुण्डसङ्ख्यया

ବର୍ଧନୀ ପାତ୍ର, ଶିବକୁମ୍ଭ ଓ ଲୋକପାଳ ଘଟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ନିଦ୍ରା-କୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ କୁମ୍ଭ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୁଣ୍ଡର ସଂଖ୍ୟା ସମାନ କୁମ୍ଭ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

द्वारपालादिधर्मादिप्रशान्तादिघटानपि वस्तुलक्ष्मीगणेशानां कलशानपरानपि

ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କ, ଧର୍ମ ଆଦିଙ୍କ, ଏବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଘଟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ବାସ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ଅନ୍ୟ କଳଶମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

धान्यपुञ्जकृताधारान् सवस्त्रान् स्रग्विभूषितान् कुम्भमण्डकानिति ख कुम्भगड्डुकानिति घ कुम्भगुण्डुकानिति ङ कुम्भसण्डकानिति छ कुम्भखण्डकानिति ज प्रायेण लक्ष्यकल्पने इति ग शयने लक्ष्यकं परे इति ज कुण्डसन्मितमिति ज सर्वांश्चेति घ , ज च सहिरण्यान् समालब्धान् गन्धपानीयपूरितान्

ଧାନ୍ୟର ଢେରରେ ତିଆରି ଆଧାର ଉପରେ କୁମ୍ଭମାନେ ବିନ୍ୟସ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଏବଂ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ପାଠଭେଦ ଅନୁସାରେ ଏହାମାନେ କୁମ୍ଭ-ମଣ୍ଡକ, କୁମ୍ଭ-ଗଡ୍ଡୁକ, କୁମ୍ଭ-ଗୁଣ୍ଡୁକ, କୁମ୍ଭ-ସଣ୍ଡକ କିମ୍ବା କୁମ୍ଭ-ଖଣ୍ଡକ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସାଧାରଣତଃ ଲକ୍ଷ୍ୟ-କଳ୍ପନାରେ ଏମାନେ ‘ଲକ୍ଷ୍ୟ’ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି; କେହି କେହି ଶୟନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି; କିଛି ପାଠରେ କୁଣ୍ଡ-ପରିମାଣ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସମସ୍ତ କୁମ୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, ସଂସ୍କାରାର୍ଥ ସ୍ପର୍ଶିତ, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂରିତ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 45

पूर्णपात्रफलाधारान् पल्लवाद्यान् सलक्षणान् वस्त्रैर् आच्छादयेत् कुम्भानाहरेद्गौरसर्षपान्

ଯଥାଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣପାତ୍ର ଓ ଫଳାଧାରସହ ପଲ୍ଲବାଦିଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ କୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦନ କରିବ; ପରେ ଗୌର (ଶ୍ୱେତ/ପୀତ) ସରିଷ ଆଣିବ।

Verse 46

विकिरार्थन्तथा लाजान् ज्ञानखड्गञ्च पूर्ववत् सापिधानां चरुस्थालीं दर्वीं च ताम्रनिर्मितां

ବିକିରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଜ (ଭଜା ଚାଉଳ) ନେବ; ପୂର୍ବବତ୍ ‘ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗ’ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଢାକଣାସହ ଚରୁ-ସ୍ଥାଳୀ ଓ ଦର୍ବୀ—ଦୁହେଁ ତାମ୍ରନିର୍ମିତ—ଆଣିବ।

Verse 47

घृतक्षौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृते तथा विष्टरांस्त्रिशतादर्भदलैर् बाहुप्रमाणकान्

ପାଦାଭ୍ୟଙ୍ଗ ପାଇଁ ଘୃତ ଓ ମଧୁଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ଦେବ; ଏବଂ ବାହୁପ୍ରମାଣ ତିନିଶେ ଦର୍ଭପତ୍ର ବିଷ୍ଟର (ଆସନ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 48

चतुरश् चतुरस्तद्वत् पालाशान् परिधीनपि तिलपात्रं हविःपात्रमर्धपात्रं पवित्रकं

ସେହିପରି ଚାରି ଓ ଆଉ ଚାରି ଦ୍ରବ୍ୟ ସମାହାର କରିବ; ପଲାଶକାଠର ପରିଧିଦଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ; ତିଳପାତ୍ର, ହବିଃପାତ୍ର, ଅର୍ଧପାତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରକ ଦେବ।

Verse 49

फलविंशाष्टमानानि घटो धूपप्रदानकं श्रुक्श्रुवौ पिटकं पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनं

ଅଠାଇଶି ଫଳ; ଗୋଟିଏ ଘଟ (ଜଳପାତ୍ର); ଧୂପ-ପ୍ରଦାନକ; ଶ୍ରୁକ-ଶ୍ରୁବା; ପିଟକ (ଟୋକରି); ପୀଠ (ଆସନ/ପୀଠିକା); ବ୍ୟଜନ (ପଖା); ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଇନ୍ଧନ (ଶୁଖିଲା କାଠ) ସମାହାର କରିବ।

Verse 50

पुष्पं पत्रं गुग्ग्लञ्च घृतैर् दौपांश् च धूपकं अक्षतानि त्रिसूत्रीञ्च गव्यमाज्यं यवांस्तिलान्

ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଘୃତଦୀପ, ଧୂପ, ଅକ୍ଷତ, ତ୍ରିସୂତ୍ରୀ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ), ଗୋଘୃତ, ଯବ ଓ ତିଳ—ଏହି ସବୁ ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ।

Verse 51

कुशाः शान्त्यै त्रिमधुरं समिधो दशपर्विकाः बाहुमात्रश्रुवं हस्तम् अर्कादिग्रहशान्तये

ଶାନ୍ତିକର୍ମରେ କୁଶ, ତ୍ରିମଧୁର (ମଧୁର ହବି) ଏବଂ ଦଶପର୍ବିକା ସମିଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବାହୁମାତ୍ର ଶ୍ରୁବ ଓ ହସ୍ତ-ପ୍ରମାଣ ଅର୍ପଣ ବିଧିତ।

Verse 52

समिधो ऽर्कपलाशोत्थाः खादिरामार्गपिप्पलाः उदुम्वरशमीदूर्वाकुशोत्थाः शतमष्ट च

ସମିଧ ଅର୍କ ଓ ପଲାଶରୁ, ଖଦିର, ଅପାମାର୍ଗ ଓ ପିପ୍ପଳରୁ, ଏବଂ ଉଦୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୂର୍ବା ଓ କୁଶରୁ ମିଳିଥିବା ହେବ; ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏକଶ ଆଠ।

Verse 53

तदभावे यवतिला गृहोपकरणं तथा स्थालीदर्वीपिधानादि देवादिभ्यो ऽंशुकद्वयं

ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦାନ) ନ ମିଳେ, ତେବେ ଯବ ଓ ତିଳ, ଏବଂ ଘରୋଇ ସାମଗ୍ରୀ—ଯଥା ସ୍ଥାଳୀ, ଦର୍ବୀ, ପିଧାନ ଇତ୍ୟାଦି—ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବାଦିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର-ଯୁଗଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

मुद्रामुकुटवासांसि हारकुण्डलकङ्कणान् ज च कुर्वीत ताम्रनिर्मितामिति ख दलैर् बाहुमात्रप्रमाणत इति ग घण्टाधूपप्रदानकमिति घ , छ च बाहुमात्रां स्रुचं हस्तानामिति छ खादिरापाङ्गपिप्पला इति ख , छ , च खादिरापामार्कपिप्पला इति घ कुर्यादाचार्यपूजार्थं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ଆଚାର୍ୟପୂଜା ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା, ମୁକୁଟ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହାର, କୁଣ୍ଡଳ, କଙ୍କଣ ଆଦି ଆଭୂଷଣ ତାମ୍ରରେ ବାହୁମାତ୍ର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ଘଣ୍ଟା ଓ ଧୂପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହସ୍ତ ପାଇଁ ବାହୁମାତ୍ର ସ୍ରୁଚ ତିଆରି କରି, ଖଦିର-ପାଙ୍ଗ-ପିପ୍ପଲା କିମ୍ବା ଖଦିର-ଅପାମାର୍ଗ-ପିପ୍ପଲା ଆଦି କାଠକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭେଦାନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜାରେ ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ କିମ୍ବା କଞ୍ଜୁସି ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 55

तत्पादपादहीना च मूर्तिभृदस्त्रजापिनां पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदैवज्ञशिल्पिनां

ମୂର୍ତ୍ତିର ପାଦ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂର୍ତ୍ତି ବହନ କରି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୈବଜ୍ଞ ଓ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଜପ ସମାନ ମନାଯାଏ।

Verse 56

वज्रार्कशान्तौ नीलातिनीलमुक्ताफलानि च पुष्पपद्मादिरागञ्च वैदूर्यं रत्नमष्टमं

ବଜ୍ର (ହୀରା), ସୂର୍ୟକାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ-ରତ୍ନ; ନୀଳ ଓ ଅତିନୀଳ; ମୁକ୍ତା; ପୁଷ୍ପରାଗ, ପଦ୍ମରାଗ ଆଦି ରକ୍ତରତ୍ନ; ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ (କ୍ୟାଟ୍ସ-ଆଇ)—ଏହିମାନେ ଅଷ୍ଟବିଧ ରତ୍ନସମୂହ।

Verse 57

उषीरमाधवक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुं श्रीखण्डं सारिकङ्कुष्ठं शङ्क्षिनी ह्योषधीगुणः

ଔଷଧ ଦ୍ରବ୍ୟ (ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣ) ମଧ୍ୟରେ ଉଷୀର (ଖସ), ମାଧବକ୍ରାନ୍ତା, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନ), ସାରିକା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଶଙ୍କ୍ଷିଣୀ—ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଔଷଧିଦ୍ରବ୍ୟ।

Verse 58

हेमताम्रमयं रक्तं राजतञ्च सकांस्यकं शीसकञ्चेति लोहानि हरितालं मनःशिला

ସୁନା, ତାମ୍ର, ରକ୍ତତାମ୍ର, ରୂପା, କାଂସ୍ୟ ଓ ସୀସା—ଏହିମାନେ ଲୋହ; ଏବଂ ହରିତାଳ ଓ ମନଃଶିଳା ମଧ୍ୟ।

Verse 59

गैरिकं हेममाक्षीकं पारदो वह्निगैरिकं गन्धकाभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रीहयस् तथा

ଗୈରିକ (ଲାଲ ଗେରୁ), ହେମ (ସୁନା), ମାକ୍ଷୀକ (ପାଇରାଇଟ), ପାରଦ, ବହ୍ନିଗୈରିକ (ଦଗ୍ଧ ଗେରୁ), ଗନ୍ଧକ ଓ ଅଭ୍ରକ—ଏହି ଆଠଟିକୁ ଧାତୁ/ଖନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଧାନ୍ୟବର୍ଗରେ ବ୍ରୀହି ଆଦି।

Verse 60

गोधूमान् सतिलान्माषान्मुद्गानप्याहरेद्यवान् नीवारान् श्यामकानेवं ब्रीहयो ऽप्यष्ट कीर्तिताः

ଗହମ, ତିଳମିଶ୍ରିତ ଧାନ୍ୟ, ମାଷ (ଉଡଦ), ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ), ଯବ, ନୀବାର (ବନ୍ୟ ଧାନ) ଓ ଶ୍ୟାମକ କଙ୍ଗଣୀ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଧାନ୍ୟ/ଚାଉଳର ଆଠ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି।