Adhyaya 91

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अभिषेकादिकथनं नाम नवतितमो ऽध्यायः अथैकनवतितमो ऽध्यायः विविधमन्त्रादिकथनं ईश्वर उवाच अभिषिक्तः शिवं विष्णुं पूजयेद्भास्करादिकान् शङ्खभेर्यादिनिर्घोषैः स्नापयेत् पञ्चगव्यकैः

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ‘ଅଭିଷେକାଦିକଥନ’ ନାମକ ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘ବିବିଧମନ୍ତ୍ରାଦିକଥନ’ ନାମକ ଏକନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଅଭିଷେକ କରି ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭାସ୍କରାଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଶଙ୍ଖ-ଭେରୀ ଆଦି ନିର୍ଘୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାପନ କରା।

Verse 2

स्वयं वीक्ष्येति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः यो देवान्देवलोकं स याति स्वकुलमुद्धरन् वर्षकोटिसहस्रेषु यत् पापं स्मुपार्जितं

ଯେ ନିଜେ ଦେଖି ଚିହ୍ନିତ (ଟୀକା/ଚିହ୍ନ ଥିବା) ପୁସ୍ତକରୁ ପାଠ କରେ, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 3

घृताभ्यङ्गेन देवानां भस्मीभवति पावके आढकेन घृताद्यैश् च देवान् स्नाप्य सुरो भवेत्

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଘିଅରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କଲେ (ଅର୍ପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ) ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଏ। ଏବଂ ଘିଅ ଆଦି ଏକ ଆଢକ ପରିମାଣରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁରତ୍ୱ (ଦେବତ୍ୱ) ପାଏ।

Verse 4

चन्दनेनानुलिप्याथ गन्धाद्यैः पूजयेत्तथा अल्पायासनं स्तुतिभिस्तुता देवास्तु सर्वदा

ତାପରେ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲେପନ କରି, ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପୂଜା କର। ସରଳ ଆସନ ରଖି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଦେବତାମାନେ ସଦା (ପ୍ରସନ୍ନ) ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 5

अतीतानागतज्ञानमन्त्रधीभुक्तिमुक्तिदाः गृहीत्वा प्रश्नसूक्ष्मार्णे हृते द्वाभ्यां शुभाशुभं

ପ୍ରଶ୍ନ-ନିମିତ୍ତର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମୁଦ୍ରରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇ ଉପାୟରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଧରାଯାଏ; ଏହା ଅତୀତ-ଅନାଗତ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ରଜନିତ ଧୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି।

Verse 6

त्रिभिर्जीवो मूलधातुश् चतुर्भिर्ब्राह्मणादिधीः यञ्चादौ भूततत्त्वादि शेषे चैवं जपादिकं

ତିନି (ଅକ୍ଷର-ଏକକ) ଦ୍ୱାରା ‘ଜୀବ’ ସୂଚିତ, ଚାରି ଦ୍ୱାରା ‘ମୂଳଧାତୁ’। ଚାରି ଦ୍ୱାରା ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଧୀ ସୂଚିତ। ଆଦିରେ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱାଦି, ଶେଷରେ ଏହିପରି ଜପାଦି ବିଧି କଥିତ।

Verse 7

एकत्रिकातित्रिकान्ते पदे द्विपमकान्तके अशुभं मध्यमं मध्येष्विन्द्रस्त्रिषु नृपः शुभः

ଏକ ତ୍ରିକ କିମ୍ବା ଅତିତ୍ରିକର ଶେଷରେ, ଏବଂ ପଦକ୍ରମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗଳର ଶେଷରେ ଫଳ ଅଶୁଭ। ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଫଳ ମଧ୍ୟମ; କେନ୍ଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ଫଳ। ତିନି-ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ‘ନୃପ’ ଶୁଭ।

Verse 8

सङ्ख्यावृन्दे जीविताब्दं यमो ऽब्ददशहा ध्रुवं सूर्येभास्येशदुर्गाश्रीविष्णुमन्त्रैर् लिखेत् कजे

ସଂଖ୍ୟା-ଗୁଚ୍ଛରେ ‘ଜୀବିତାବ୍ଦ’ (ଆୟୁବର୍ଷ), ‘ଯମ’ (ମୃତ୍ୟୁ), ‘ଅବ୍ଦଦଶହା’ (ଦଶବର୍ଷହର), ଏବଂ ‘ଧ୍ରୁବ’ (ସ୍ଥିର) ଲେଖିବ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଈଶ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ତାହା ଅଙ୍କିତ କରିବ।

Verse 9

कठिन्या जप्तया स्पृष्टे गोमूत्राकृतिरेखया आरभ्यैकं त्रिकं यावत्त्रिचतुष्कावसानकं

‘କଠିନୀ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜପ କରି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଗୋମୂତ୍ରାକୃତି ବକ୍ରରେଖା ଆରମ୍ଭ କରିବ; ଏକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତ୍ରିକ-ତ୍ରିକ କ୍ରମେ ଚାଲି, ଶେଷରେ ତ୍ରିକ ଓ ଚତୁଷ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀରେ କ୍ରମ ସମାପ୍ତ ହେବ।

Verse 10

मरुद् व्योम मरुद्वीजैश् चतुःषष्टिपदे तथा अक्षाणां पतनात् स्पर्शाद्विषमादौ शुभादिकं

ଏହି ଚତୁଃଷଷ୍ଟି-ପଦୀୟ ବିଧାନରେ ‘ମରୁତ୍’, ‘ବ୍ୟୋମ’ ଓ ‘ମରୁଦ୍ବୀଜ’ ଆଦି ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ, ପାଶାର ପତନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ—ପ୍ରଥମେ ବିଷମ (ଅଶୁଭ) ଫଳ ଧରି—ଶୁଭାଶୁଭାଦି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ।

Verse 11

एकत्रिकादिमारभ्य अन्ते चाष्टत्रिकं तथा ध्वजाद्यायाः समा हीना विषमाः शोभनादिदाः

‘ଏକ-ତ୍ରିକ’ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷରେ ‘ଅଷ୍ଟ-ତ୍ରିକ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧ୍ୱଜ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ—ସମ (ସମା), ହୀନ (ହୀନା) ଓ ବିଷମ (ବିଷମା)—‘ଶୋଭନା’ ଆଦି ବର୍ଗରୂପେ ଫଳପ୍ରଦ କୁହାଯାଏ।

Verse 12

आइपल्लवितैः काद्यैः षोडशस्वरपूर्वगैः आद्यैस्तैः सस्वरैः काद्यैस्त्रिपुरानाममन्त्रकाः

‘ଐ’ ସ୍ୱରଦ୍ୱାରା ପଲ୍ଲବିତ କ-ବର୍ଗ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ, ଷୋଳ ସ୍ୱର ପୂର୍ବଗ କରି—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱରସହିତ ସେଇ ଆଦ୍ୟ କାଦି ବର୍ଣ୍ଣରୁ—ତ୍ରିପୁରାଙ୍କ ନାମମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗଠିତ ହୁଏ।

Verse 13

ह्रीं वीजाः प्रणवाद्याःस्पुर् नमो ऽन्ता यत्र पूजने मन्त्रा विंशतिसाहस्राः शतं षष्ठ्यधिकं ततः

ବୀଜାକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘ହ୍ରୀଂ’ ଆଦି ରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏବଂ ପୂଜାରେ ‘ନମଃ’ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ। ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ବିଶ ହଜାର, ତାହା ସହ ଅତିରିକ୍ତ ଆଉ ଏକଶେ ଷାଠି।

Verse 14

शोभनादिकाः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आं ह्रीं मन्त्राः सरस्वत्याश् चण्डिकायास्तथैव च तथा गौर्याश् च दुर्गाया आं श्रीं मन्त्राः श्रियस् तथा

‘ଶୋଭନାଦିକାଃ’—ଏହିପରି ଙ-ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ପାଠ। ‘ଆଂ’ ଓ ‘ହ୍ରୀଂ’ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର; ଏବଂ ଗୌରୀ ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଆଂ’ ଓ ‘ଶ୍ରୀଂ’ ବୀଜମନ୍ତ୍ର; ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ।

Verse 15

तथाक्षौं क्रौं मन्त्राः सूर्यस्य आं हौं मन्त्राःशिवस्य च आं गं मन्त्रा गणेशस्य आं मन्त्राश् च तथा हरेः

ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର “କ୍ଷୌଂ” ଓ “କ୍ରୌଂ”; ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର “ଆଂ” ଓ “ହୌଂ”; ଗଣେଶଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର “ଆଂ ଗଂ”; ଏବଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର “ଆଂ”।

Verse 16

शतार्धैकाधिकैः काद्यैस् तथा षोडशभिः खरैः काद्यैस्तैः सस्वरैसाद्यैः कान्तैर् मन्त्रास् तथाखिलाः

ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ‘କ’ ଆଦି ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ—ଅର୍ଧଗଣନାରେ ଏକଶେ ଏକ ଅକ୍ଷର—ସହିତ ଷୋଳ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ଅର୍ଥାତ ‘ଅ’ ଆଦି ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ‘କ’ ଆଦି ଅକ୍ଷରରୁ ହିଁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ମିତ।

Verse 17

रवीशदेवीविष्णूनां स्वाब्धिदेवेन्द्रवर्तनात् शतत्रयं षष्ट्यधिकं प्रत्येकं मण्डलं क्रमात् अभिषिक्तो जपेद् ध्यायेच्छिष्यादीन् दीक्षयेद्गुरुः

ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଈଶ (ଶିବ), ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ—ନିଜନିଜ ସ୍ୱାବ୍ଧି, ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ଆବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ—କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡଳ ତିନିଶେ ଷାଠି ଜପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅଭିଷେକପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବ; ଏବଂ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟାଦିଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବେ।