Adhyaya 85

Verse 1

निवृत्तिकलाशोधनं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः शिवात्मनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दग्धनिःशेषपाशस्य इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठाकलाशोधनोक्तिः ईश्वर उवाच तत्त्वयोरथ सन्धानं कुर्याच्छुद्धविशुद्धयोः ह्रस्वदीर्घप्रयोगेण नादनादान्तसङ्गिना

‘ନିବୃତ୍ତି-କଲାଶୋଧନ’ ନାମକ ଚୌରାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ (ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ)। (ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠଭେଦ: ‘ଶିବାତ୍ମନେ’ ଏବଂ ‘ଦଗ୍ଧ-ନିଃଶେଷ-ପାଶସ୍ୟ’)। ଏବେ ପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ: ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା-କଲଶ-ଶୋଧନ’ ଉପଦେଶ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଏହି ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱର ସନ୍ଧାନ ହ୍ରସ୍ୱ-ଦୀର୍ଘ ମାତ୍ରା-ପ୍ରୟୋଗରେ, ନାଦ-ଅନାଦ ଓ ନାଦାନ୍ତ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

ॐ हां ह्रूं हांअप्तेजो वायुराकाशं तन्मात्रेन्द्रियबुद्धयः गुणत्रयमहङ्कारश् चतुर्विंशः पुमानिति

ॐ— ପରେ ଆପଃ (ଜଳ), ତେଜଃ (ଅଗ୍ନି), ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ; ତନ୍ମାତ୍ରା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି; ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣ ଓ ଅହଙ୍କାର— ଏଭଳି ଭାବେ ‘ଚତୁର୍ବିଂଶ’ ପୁରୁଷତତ୍ତ୍ୱ ଘୋଷିତ।

Verse 3

प्रतिष्ठायां निविष्ठानि तत्त्वान्येतानि भावयेत् पञ्चविंशतिसङ्ख्यानि खादियान्ताक्षराणि च

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମୟରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ସେଠାରେ ନିବିଷ୍ଟ (ସ୍ଥାପିତ) ଅଛି ବୋଲି ଭାବନା କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ— ସଂଖ୍ୟାରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି; ଏବଂ ‘ଖ’ ଆଦି ଥେକେ ‘ୟ’ ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 4

पञ्चाशदधिका षष्टिर्भुवनैस्तुल्यसञ्ज्ञिताः तावन्त एव रुद्राश् च विज्ञेयास्तत्र तद्यथा

ଭୁବନ ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋକମାନେ ପଞ୍ଚାଶଦଧିକ ଷଷ୍ଟି, ଅର୍ଥାତ୍ ପଞ୍ଚଷଠି (65), ସମାନ ସଞ୍ଜ୍ଞାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏବଂ ସେତେଇ ସଂଖ୍ୟକ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଜ୍ଞେୟ— ଯଥା ନିମ୍ନରୂପ।

Verse 5

अमरेशः प्रभावश् च नेमिषः पुष्करो ऽपि च तथा पादिश् च दण्डिश् च भावभूतिरथाष्टमः

ଅମରେଶ, ପ୍ରଭାବ, ନେମିଷ ଏବଂ ପୁଷ୍କର; ତଥା ପାଦି ଓ ଦଣ୍ଡିନ—ଅଷ୍ଟମ (ପ୍ରମାଣ) ଭାବେ ଭାବଭୂତି।

Verse 6

नकुलीशो हरिश् चन्द्रः श्रीशैलो दशमः स्मृतः अन्वीशो ऽस्रातिकेशश् च महाकालो ऽथ मध्यमः

ନକୁଲୀଶ, ହରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ଶ୍ରୀଶୈଳ ଦଶମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆଉ ଅନ୍ୱୀଶ ଓ ଅସ୍ରାତିକେଶ; ପରେ ଗଣନାର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ମହାକାଳ।

Verse 7

केदारो भैरवश् चैव द्वितीयाष्टकमीरितं ततो गयाकुरुक्षेत्रखलानादिकनादिके

‘କେଦାର ଓ ଭୈରବ’—ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଷ୍ଟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାପରେ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଖଲାନ, କନାଦିକା ଆଦି ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 8

विमलश्चाट्टहासश् च महेन्द्रो भाम एव च वस्वापदं रुद्रकोटिरवियुक्तो महावन्तः

ସେ ବିମଳ (ନିର୍ମଳ) ଓ ଆଟ୍ଟହାସ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହାସ୍ୟ) ଅଟେ; ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାମ; ସେ ବସ୍ୱାପଦ (ବସୁମାନଙ୍କ ଧାମ), ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଅବିୟୁକ୍ତ (ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ) ଏବଂ ମହାବନ୍ତ (ମହାବଳୀ) ଅଟେ।

Verse 9

गोकर्णो भद्रकर्णश् च स्वर्णाक्षः स्थाणुरेव च अजेशश् चैव सर्वज्ञो भास्वरः सूदनान्तरः

ସେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ; ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ନୟନ) ଏବଂ ସ୍ଥାଣୁ (ଅଚଳ) ମଧ୍ୟ। ସେ ଅଜେଶ (ଅଜଙ୍କ ଈଶ୍ୱର), ସର୍ବଜ୍ଞ; ସେ ଭାସ୍ୱର (ଦୀପ୍ତିମାନ) ଓ ସୂଦନାନ୍ତର (ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଅନ୍ତକାରୀ) ଅଟେ।

Verse 10

सुबाहुर्मत्तरूपी च विशालो जटिलस् तथा ॐ हां हूं हूं हामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अल्पीशो भ्रान्तिकेशश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विमलश् चण्डहासश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रौद्रो ऽथ पिङ्गलाक्षश् च कालदंष्ट्री भवेत्ततः

(ସେ) ସୁବାହୁ, ମତ୍ତରୂପୀ, ବିଶାଳ ଓ ଜଟିଳ ବୋଲି କଥିତ। କିଛି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି-ପାଠରେ ବୀଜୋଚ୍ଚାର “ॐ ହାଂ ହୂଂ ହୂଂ ହାମ୍” ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତଥା (ସେ) ଅଲ୍ପୀଶ, ଭ୍ରାନ୍ତିକେଶ, ବିମଳ ଓ ଚଣ୍ଡହାସ। ପରେ (ସେ) ରୌଦ୍ର, ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷ ଏବଂ ତଦନନ୍ତର କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ (କାଳସଦୃଶ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ) ହୁଏ।

Verse 11

विदुरश् चैव घोरश् च प्राजापत्यो हुताशनः कामरूपी तथा कालः कर्णो ऽप्यथ भयानकः

ଏବଂ (ସେ) ବିଦୁର ଓ ଘୋର ନାମରେ; (ସେ) ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ହୁତାଶନ (ହବିଷ୍ୟଭୋକ୍ତା) ଅଟେ; କାମରୂପୀ; ତଥା କାଳ (ସମୟ/ମୃତ୍ୟୁ); କର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ପରେ ଭୟାନକ (ଅତିଭୟଙ୍କର) ଅଟେ।

Verse 12

मतङ्गः पिङ्गलश् चैव हरो वै धातृसज्ञकः शङ्कुकर्णो विधानश् च श्रीकण्ठश् चन्द्रशेखरः

ସେ ମତଙ୍ଗ ଓ ପିଙ୍ଗଲ; ନିଶ୍ଚୟ ହର; ଧାତୃ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଧାନ; ଏବଂ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।

Verse 13

सहैतेन च पर्यन्ताः कथ्यन्ते ऽथ पदान्यपि ं ज्योतिः ॐ पुरुष ॐ अग्ने ॐ अधूम ॐ अभस्म ॐ अनादि ॐ नाना ॐ धूधू ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः अनिधन निधनोद्भव शिव शर्व परमात्मन् महेश्वर महादेव सद्भावेश्वर महातेजः योगाधिपतये मुञ्च प्रथम सर्व सर्वेसर्वेति द्वात्रिंशत् पदानि वीजभावे त्रयो मन्त्रा वामदेवः शिवः शिखा

ଏହାଙ୍କ ସହ ଉପସଂହାର-ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ; ଏବେ ମନ୍ତ୍ର-ପଦମାନେ ଦିଆଯାଉଛି—“ṃ ଜ୍ୟୋତିଃ; ॐ ପୁରୁଷ; ॐ ଅଗ୍ନେ; ॐ ଅଧୂମ; ॐ ଅଭସ୍ମ; ॐ ଅନାଦି; ॐ ନାନା; ॐ ଧୂଧୂ; ॐ ଭୂଃ; ॐ ଭୁବଃ; ॐ ସ୍ୱଃ; ଅନିଧନ; ନିଧନୋଦ୍ଭବ; ଶିବ; ଶର୍ବ; ପରମାତ୍ମନ୍; ମହେଶ୍ୱର; ମହାଦେବ; ସଦ୍ଭାବେଶ୍ୱର; ମହାତେଜଃ; ଯୋଗାଧିପତୟେ (ନମଃ); ମୁଞ୍ଚ; ପ୍ରଥମ; ସର୍ବ; ସର୍ବେସର୍ବ”—ଏହି ବତ୍ତିସ ପଦ। ବୀଜଭାବରେ ତିନି ମନ୍ତ୍ର—ବାମଦେବ, ଶିବ ଓ ଶିଖା।

Verse 14

गान्धारी च सुषुम्णा च नाड्यौ द्वौ मारुतौ तथा समानोदाननामानौ रसनापायुरिन्द्रिये

ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସୁଷୁମ୍ଣା—ଏହି ଦୁଇଟି ନାଡୀ; ତଥା ଦୁଇଟି ମାରୁତ (ପ୍ରାଣବାୟୁ) ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସମାନ ଓ ଉଦାନ; ଏବଂ (ଏଗୁଡ଼ିକ) ରସନା (ଜିଭ) ଓ ଅପାୟୁ (ଗୁଦ) ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 15

रसस्तु विषयो रूपशब्दस्पर्शरसा गुणाः मण्डलं वर्तुलं तच्च पुण्डरीकाङ्कितं सितं

ରସ ହେଉଛି ବିଷୟ; ରୂପ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଣ। ବୃତ୍ତାକାର ଆକୃତିକୁ ‘ମଣ୍ଡଳ’ କୁହାଯାଏ; ତାହା ଗୋଲ, ପଦ୍ମଚିହ୍ନାଙ୍କିତ ଓ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 16

स्वप्नावस्थाप्रतिष्ठायां कारणं गरुडध्वजं प्रतिष्ठान्तकृतं सर्वं सञ्चिन्त्य भुवनादिकं

ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାରେ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ଭାବନା)ରେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କାରଣତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ୍ତ କର୍ମ ସବୁ ମନେ ସମାପ୍ତ କରି, ଭୁବନାଦି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍କ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

सूत्रं देहे स्वमन्त्रेण प्रविश्यैनां वियोजयेत् ं ह्रां हां प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनोद्भवमुद्रया रेचकेन कुम्भे समारोपयेत् ॐ हां ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनार्चयित्वा सम्पूज्य स्वाहान्तेनाहुतीनां त्रयेण सन्निधाय ततः ॐ हां विष्णवे नम इति विष्णुमावाह्य सम्पूज्य सन्तर्प्य विष्णो तवाधिकारे ऽस्मिन् मुमुक्षुं दीक्षयाम्यहं

ସ୍ୱମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା (ପ୍ରତିଷ୍ଠା-)ସୂତ୍ରକୁ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇ, ସେହି (ପାଶଶକ୍ତି)କୁ ପୃଥକ କରିବା ଉଚିତ। “ହ୍ରାଂ ହାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଲାପାଶାୟ ନମଃ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବମୁଦ୍ରା ସହ, ରେଚକ ସମୟରେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ କୁମ୍ଭରେ ସମାରୋପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ “ଓଂ ହାଂ ହ୍ରୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଲାପାଶାୟ ନମଃ” ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା-ସମ୍ପୂଜନ କରି, ସ୍ୱାହାନ୍ତ ତିନି ଆହୁତିରେ ସନ୍ନିଧି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ “ଓଂ ହାଂ ବିଷ୍ଣବେ ନମଃ” କହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜା-ସନ୍ତର୍ପଣ କରି—“ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତୁମ ଅଧିକାରରେ ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ମୁମୁକ୍ଷୁକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଉଛି” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 18

भाव्यं त्वयानुकूलेन विष्णुं विज्ञापयेदिति ततो वागीश्वरीं देवीं वागीशमपि पूर्ववत्

“ଯାହା ସାଧ୍ୟ, ତାହା ତୁମ ଅନୁକୂଳତାରେ ସିଦ୍ଧ ହେଉ”—ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ବାଗୀଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଓ ବାଗୀଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଜ୍ଞାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

आवाह्याभ्यर्च्य सन्तर्प्य शिष्यं वक्षसि ताडयेत् ॐ हां हां हं फट्प्रविशेदप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः

ଆବାହନ କରି, ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା-ପୂଜା ଓ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି, ଶିଷ୍ୟର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ତାଡନ କରିବା ଉଚିତ। “ଓଂ ହାଂ ହାଂ ହଂ ଫଟ୍” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହିଁ (ତାହାରେ) ପ୍ରବେଶ କରାଇ, ପରେ ଚୈତନ୍ୟକୁ ବିଭଜନ/ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

शस्त्रेण पाशसंयुक्तं ज्येष्टयाङ्कुशमुद्रया ॐ हां हं हों ह्रूं फट् स्वाहान्तेन हृदाकृष्य तेनैव पुटितात्मना

ପାଶସଂଯୁକ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧ କରି ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀଙ୍କ ଅଙ୍କୁଶମୁଦ୍ରା ପ୍ରୟୋଗ କରି, “ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋଂ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା” ଏହି ସ୍ୱାହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ହୃଦୟରେ ଆକର୍ଷଣ କର; ଏବଂ ସେହି ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ପୁଟିତାତ୍ମା ହୋଇ କ୍ରିୟା କର।

Verse 21

गृहीत्वा तं नमोन्तेन निजात्मनि नियोजयेत् ॐ हां हं हों आत्मने नमः पूर्ववत् पितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया

ସେହି (ବୀଜ/ମନ୍ତ୍ର)କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନମୋନ୍ତ (ନମଃ) ଯୋଗ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିୟୋଜନ କର—“ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋଂ ଆତ୍ମନେ ନମଃ”। ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ପିତୃସଂଯୋଗ ଭାବନା କରି ‘ଉଦ୍ଭବ’ ନାମକ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 22

वामया तदनेनैव देवीगर्भे विनिक्षिपेत् ॐ हां हं हां आत्मने नमः देहोत्पत्तौ हृदा ह्य् एवं शिरसा जन्मना तथा

ବାମ ହାତରେ ଏହି ଏକେ ବିଧି/ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ (ଶକ୍ତି/ବୀଜ) ନିକ୍ଷେପ କର—“ଓଂ ହାଂ ହଂ ହାଂ ଆତ୍ମନେ ନମଃ”। ଦେହୋତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ହୃଦୟରେ, ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଶିରରେ ଏଭଳି (ନ୍ୟାସ) କରାଯାଏ।

Verse 23

ं हः फट् इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ॐ हां हं हां हूं फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निवेदयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां हं हां इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः भावयित्वा तु दक्षयेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिखया वाधिकाराय भोगाय कवचाणुना तत्त्वशुद्धौ हृदा ह्य् एवं गर्भाधानाय पूर्ववत्

“ଂ ହଃ ଫଟ୍” ଏହି ପାଠ କିଛି (ଖ, ଙ ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ) ପୁସ୍ତକ/ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ମିଳେ; ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ଓଂ ହାଂ ହଂ ହାଂ ହୂଂ ଫଟ୍” ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ କେଉଁଠି “ନିବେଦୟେତ୍” ପାଠଭେଦ ମିଳେ। ଖ-ଙ ପରମ୍ପରାରେ “ଓଂ ହାଂ ହଂ ହାଂ” ପାଠ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ଭାବୟିତ୍ୱା ତୁ ଦକ୍ଷୟେ” ପାଠ ମିଳେ। ଶିଖା-ମନ୍ତ୍ରେ ଅଧିକାର, କବଚ-ମନ୍ତ୍ରେ ଭୋଗ/ରକ୍ଷା, ହୃଦ୍-ମନ୍ତ୍ରେ ତତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧି—ଏହିପରି ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

शिरसा पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैवं शतं जपेत् एवं पाशवियोगे ऽपि ततः शास्त्रजप्तया

ପାଶ (ବନ୍ଧନ) ଶିଥିଳ କରିବା ପାଇଁ, ଏହିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି, ଶିରସା (ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ) ଶତବାର ଜପ କର। ଏହିପରି ପାଶବିୟୋଗ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ପରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ଜପ ଦ୍ୱାରା ସାଧନ କର।

Verse 25

छिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या कलावीजवता यथा ॐ ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय हः फट् विसृज्य वर्तुलीकृत्य पाशमन्त्रेण पूर्ववत्

କଲାବୀଜଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତରୀ ପରି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ତାହା କାଟିବ। “ଓଂ ହ୍ରୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-କଲାପାଶାୟ ହଃ ଫଟ୍” ଉଚ୍ଚାରି ଛାଡ଼ି, ବୃତ୍ତାକାର କରି, ପରେ ପାଶମନ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବ।

Verse 26

घृतपूर्णे श्रवे दत्वा कलास्त्रेणैव होमयेत् अस्त्रेण जुहुयात् पञ्च पाशाङ्कुरनिवृत्तये

ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୁବରେ ଆହୁତି ଦେଇ କଲାସ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବ। ପରେ ପାଶାଙ୍କୁର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ପାଞ୍ଚଥର ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 27

प्रायश्चित्तनिषेधार्थं दद्यादष्टाहुतीस्ततः ॐ हः अस्त्राय ह्रूं फठृदावाह्य हृषीकेशं कृत्वा पूजतर्पणे

ତାପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ଦୋଷ ନିଷେଧ ପାଇଁ ଆଠଟି ଆହୁତି ଦେବ। “ଓଂ ହଃ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍” ମନ୍ତ୍ରରେ ହୃଦୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜା ଓ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 28

पूर्वोक्तविधिना कुर्यादधिकारसमर्पणं ॐ हां रसशुल्कं गृहाण स्वाहा निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्य हरे त्वया

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଅଧିକାର-ସମର୍ପଣ କରିବ— “ଓଂ ହାଂ ରସଶୁଲ୍କଂ ଗୃହାଣ ସ୍ୱାହା। ନିଃଶେଷଦଗ୍ଧପାଶସ୍ୟ ପଶୋରସ୍ୟ ହରେ ତ୍ୱୟା” ଅର୍ଥାତ୍, ହେ ହର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଗ୍ଧ ବନ୍ଧନଯୁକ୍ତ ଏହି ପଶୁର ବନ୍ଧନ ତୁମେ ଅପସାରଣ କର।

Verse 29

न स्थेयं बन्धकत्वेन शिवाज्ञां श्रावयेदिति ततो विसृज्य गोविन्दं विद्यात्मानं नियोज्य च

“ବନ୍ଧନଭାବରେ ସେଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶ୍ରାବଣ/ପ୍ରଚାର କରିବା ଉଚିତ୍”—ଏହି ନିୟମ। ତେଣୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରି, ପରେ ବିଦ୍ୟାତ୍ମା (ବିଦ୍ୱାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ।

Verse 30

बाहुमुक्तार्धदृश्येन चन्द्रविम्बेन सन्निभं संहारमुद्रया स्वस्थं विधायोद्भवमुद्रया

ଯେ ମୁଦ୍ରାରେ ବାହୁ ଅଂଶତଃ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅର୍ଧମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ, ସେହି ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ସଂହାରମୁଦ୍ରାରେ ରୂପ/କ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପରେ ଉଦ୍ଭବମୁଦ୍ରାରେ ତାହାର ପ୍ରକଟତା କରାଯିବ।

Verse 31

सूत्रे संयोज्य विन्यस्य तोयविन्दुं यथा पुरा विसृज्य पितरौ वह्नेः पूजितौ कुसुमादिभिः वर्धनीकृत्येति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः संहारमद्रयात्मस्थं इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दद्यात् पूर्णां विधानेन प्रतिष्ठापि विशोधिता

ତାହାକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ-ସୂତ୍ରରେ ସଂଯୋଜି ପୂର୍ବବତ୍ ବିନ୍ୟାସ କରି ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବ; ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା-କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।