Adhyaya 81
Chapter 81 — समयदीक्षाविधानम् (Procedure for Samaya Initiation)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମୟ-ଦୀକ୍ଷାବିଧାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସମୟଦୀକ୍ଷା ଶିଷ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମାଏ ଏବଂ ମଳ ଓ ମାୟାର ବନ୍ଧନ ଛେଦି ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁର ସାଧନ ହୁଏ। କଳା-ଭେଦ ଅନୁସାରେ ଦେହାବସ୍ଥା (ପ୍ରଳୟ-ଆକଳ; ସକଳ) ବିଭାଜିତ ହୋଇଛି; ଦୀକ୍ଷାକୁ ନିରାଧାରା (ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିନିପାତଜନ୍ୟ) ଓ ସାଧାରା (ବିଧି-ଆଧାରିତ) ଭାବେ, ପୁନଃ ସମୟାଚାର ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ସବୀଜା/ନିର୍ବୀଜା ଭେଦରେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇଛି। ପରେ ଶୈବ-ଆଗମିକ କ୍ରମ—ବିଘ୍ନନାଶ, ଭୂତଶୁଦ୍ଧି, ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ପ୍ରୟୋଗ, ସୃଷ୍ଟ୍ୟାଦି/ତାଦାତ୍ମ୍ୟ ନ୍ୟାସ, ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ଶିବୋऽହମ୍’ ନିଶ୍ଚୟ—ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମଣ୍ଡଳ, କଳଶ, ଅଗ୍ନି ଓ ଶିଷ୍ୟରେ କରାଯାଇ ବାହ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହ ଅନ୍ତର୍ମୋକ୍ଷ ସାଧିତ ହୁଏ। ତଦନନ୍ତରେ ହୋମବିଧି—ଆହୁତି ଦ୍ରବ୍ୟ, ସଂଖ୍ୟା-ନିୟମ, ଦୀପନ/ତର୍ପଣ, ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି—ବିସ୍ତାରରେ ଅଛି। ଶେଷରେ ଭୁକ୍ତି-ମୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟ-ନିୟମ, ମନ୍ତ୍ରଜଳ/ଭସ୍ମ ଶୁଦ୍ଧି, ପାଶଭେଦର ପ୍ରତୀକାର୍ଥ, ଏବଂ ଶିବହସ୍ତ ପ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭାବପୂଜାଧିକାର ଦିଆଯାଏ; ସମୟଦୀକ୍ଷା ଶୈବାର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଉଛି ବୋଲି ଉପସଂହାର।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये दमनकारोहणविधिर्नाम अशीतितमो ऽध्यायः अथैकाशीतितमो ऽध्यायः समयदीक्षाविधानं ईश्वर उवाच वाक्ष्यामि भोगमोक्षार्थं दीक्षां पापक्षयङ्करीं मलमायादिपाशानां विश्लेषः क्रियते यया
ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଆଗ୍ନେୟରେ “ଦମନକାରୋହଣବିଧି” ନାମକ ଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—“ସମୟଦୀକ୍ଷାବିଧାନ” ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ନିମିତ୍ତ, ପାପକ୍ଷୟକାରୀ ଦୀକ୍ଷାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମଲ, ମାୟା ଆଦି ପାଶବନ୍ଧନର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ଛେଦ ହୁଏ।
Verse 2
ज्ञानञ्च जन्यते शिष्ये सा दीक्षा भुक्तिमुक्तिदा विज्ञातकलनामैको द्वितीयः प्रलयाकलः
ଯେ ଦୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇ ଦୀକ୍ଷା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ‘କଳା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପ୍ରଲୟାକଳ।
Verse 3
तृतीयः सकलः शास्त्रे ऽनुग्राह्यस्त्रिविधो मतः तत्राद्यो मलमात्रेण मुक्तो ऽन्यो मलकर्मभिः
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତୃତୀୟ ପ୍ରକାରକୁ ‘ସକଳ’ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସେ ଅନୁଗ୍ରହଯୋଗ୍ୟ; ତାହା ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି ମତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି କେବଳ (ଅବଶିଷ୍ଟ) ମଲମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଟି ମଲ ଓ କର୍ମର ଶୋଧନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଏ।
Verse 4
कलादिभूमिपर्यन्तं स्तवैस्तु सकलो यतः निराधाराथ साधारा दीक्षापि द्विविधा मता
କଲାଦିରୁ ଭୂମିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସାଧକ ସର୍ବତୋଭାବେ ‘ସକଳ’ (ପୂର୍ଣ୍ଣ) କରାଯାଏ; ତେଣୁ ଦୀକ୍ଷା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ନିରାଧାରା ଓ ସାଧାରା—ବୋଲି ମତ।
Verse 5
निराधारा द्वयोस्तेषां साधारा सकलस्य तु आधारनिरपेक्षेण क्रियते शम्भुचर्यया
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପାଇଁ ନିରାଧାରା (ଆଧାରରହିତ) ଦୀକ୍ଷା, କିନ୍ତୁ ‘ସକଳ’ ପାଇଁ ସାଧାରା (ଆଧାରସହିତ) ଦୀକ୍ଷା। ତଥାପି ଶମ୍ଭୁଚର୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆଧାରନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ କରାଯାଏ।
Verse 6
तीव्रशक्तिनिपातेन निराधारेति सा स्मृता आचार्यमूर्तिमास्थाय मायातीव्रादिभेदया
ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିର ନିପାତ (ଅବତରଣ) ଦ୍ୱାରା ସେ ‘ନିରାଧାରା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ସେ ‘ମାୟା’, ‘ତୀବ୍ର’ ଆଦି ଭେଦ ଅନୁସାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 7
शक्त्या यां कुरुते शम्भुः सा साधिकरणोच्यते प्रलयानल इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रलयात्मक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः इयं चतुर्विधा प्रोक्ता सवीजा वीजवर्जिता
ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁ ଯେ (କ୍ରିୟା/ବ୍ୟବସ୍ଥା) କରନ୍ତି, ତାହା ‘ସାଧିକରଣା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକପାଠରେ ‘ପ୍ରଲୟାନଲ’ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ପାଠରେ ‘ପ୍ରଲୟାତ୍ମକ’ ଅଛି। ଏହା ଚତୁର୍ବିଧ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ—ସବୀଜା ଓ ବୀଜବର୍ଜିତା (ଆଦି ଭେଦସହ)।
Verse 8
साधिकारानधिकारा यथा तदभिधीयते समयाचारसंयुक्ता सवीजा जायते नृणां
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥିତିଅନୁସାରେ କେଉଁଠି ଅଧିକାର ଓ କେଉଁଠି ଅନଧିକାର ହୁଏ। ଯଥୋଚିତ ସମୟାଚାର ସହିତ ଯୁକ୍ତ କର୍ମ ‘ସବୀଜ’ ହୋଇ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 9
निर्वीजा त्वसमर्थानां समयाचारवर्जिता नित्ये नैमित्तिके काम्ये यतः स्यादधिकारिता
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଅସମର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ ‘ନିର୍ବୀଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ତାହା ସମୟାଚାରବର୍ଜିତ ମଧ୍ୟ। ଏହି କାରଣରୁ ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ (କିଛି ମାତ୍ରାରେ) ଅଧିକାରିତା ହୁଏ।
Verse 10
साधिकारा भवेद्दीक्षा साधकाचार्ययोरतः निर्वीजा दीक्षितानान्तु यदास मम पुत्रयोः
ଏହେତୁ ଦୀକ୍ଷା ଏମିତି ଯାହା ସାଧକ ଓ ଆଚାର୍ୟ—ଉଭୟଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଅଧିକାର ଦେଏ। କିନ୍ତୁ ଦୀକ୍ଷିତମାନେ ‘ନିର୍ବୀଜ’ ହେଲେ ସେହି ଦୀକ୍ଷା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ—ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଘଟଣା ପରି।
Verse 11
नित्यमात्राधिकारत्वद्दीक्षा निरधिकारिका द्विविधेयं द्विरूपा हि प्रत्येकमुपजायते
ଏହା କେବଳ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଅଧିକାର ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ଦୀକ୍ଷାକୁ ‘ନିରଧିକାରିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଦ୍ୱିବିଧ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିରୂପରେ ଉପଜାଏ।
Verse 12
एका क्रियावती तत्र कुण्डमण्डलपूर्विका मनोव्यापारमात्रेण या सा ज्ञानवती मता
ସେଥିରେ ଗୋଟିଏ ‘କ୍ରିୟାବତୀ’—ଯାହା କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ ହୁଏ। ଯାହା କେବଳ ମନୋବ୍ୟାପାରମାତ୍ରରେ କରାଯାଏ, ସେହିଟି ‘ଜ୍ଞାନବତୀ’ ବୋଲି ମତ।
Verse 13
इत्थं लब्धाधिकारेण दीक्षाअचार्येण साध्यते स्कन्ददीक्षां गुरुः कुर्यात् कृत्वा नित्यक्रियां ततः
ଏହିପରି ଦୀକ୍ଷା-ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଅଧିକାର ପାଇଲେ କର୍ମ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିତ୍ୟକର୍ମ କରି ଗୁରୁ ସ୍କନ୍ଦ-ଦୀକ୍ଷା ଦେବେ।
Verse 14
प्रणवार्ग्यकराम्भोजकृतद्वाराधिपार्चणः विघ्नानुत्सार्य देहल्यां न्यस्यास्त्रं स्वासने स्थितः
ପ୍ରଣବ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହାତରେ ଦ୍ୱାରାଧିପତିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା। ବିଘ୍ନ ହଟାଇ ଦେହଳୀରେ ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ନ୍ୟାସ କରି ନିଜ ଆସନରେ ବସିବା।
Verse 15
कुर्वीत भूतसंशुद्धिं मन्त्रयोगं यथोदितं तिलतण्डुलसिद्धार्थकुशदूर्वाक्षतोदकं
ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ଭୂତ-ଶୁଦ୍ଧି କରି ମନ୍ତ୍ର-ଯୋଗ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା; ତିଳ, ଚାଉଳ, ସରିଷ, କୁଶ, ଦୂର୍ବା, ଅକ୍ଷତ ଓ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
Verse 16
सयवक्षीरनीरञ्च विशेषार्घ्यमिदन्ततः तदम्बुना द्रव्यशुद्धिं तिलकं स्वासनात्मनोः
ତାପରେ ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ—ଯବ, କ୍ଷୀର ଓ ଜଳ ସହିତ। ସେହି ଜଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ-ଶୁଦ୍ଧି କରି ନିଜ ଆସନ ଓ ନିଜେ ତିଳକ ଧାରଣ କରିବା।
Verse 17
पूजनं मन्त्रशिद्धिञ्च पञ्चगव्यञ्च पूर्ववत् लाजचन्दनसिद्धार्थभस्मदूर्वाक्षतं कुशान्
ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜନ କରି, ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ସାଧନ କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା; ଏବଂ ଲାଜ, ଚନ୍ଦନ, ସରିଷ, ଭସ୍ମ, ଦୂର୍ବା, ଅକ୍ଷତ ଓ କୁଶ ମଧ୍ୟ ରଖିବା।
Verse 18
विकिरान् शुद्धलाजांस्तान् सधूपानस्त्रमन्त्रितान् कृतनित्यक्रियाद्वय इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भस्मदूर्वाक्षतानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शस्त्राम्बुप्रोक्षितानेतान् कवचेनावगुण्ठितान्
ଶୁଦ୍ଧ ଲାଜାକୁ ଧୂପ ସହିତ ଛିଟାଇ, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ। ନିତ୍ୟକର୍ମର ଦୁଇ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରେ ପବିତ୍ର ଜଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ପରେ କବଚ-ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷାବେଷ୍ଟନ କରିବ।
Verse 19
नानाग्रहणाकारान् विघ्नौघविनिवारकान् दर्भाणान्तालमानेन कृत्वा षट्त्रिंशता दलैः
ବିଘ୍ନର ଝୁଣ୍ଡକୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଧରିବାଯୋଗ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ତିଆରି କର; ତାଳ-ମାନ ଲମ୍ବର ଦର୍ଭା ଅଗ୍ର ନେଇ, ଛତ୍ତିଶି ଦଳରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଢ଼।
Verse 20
सप्तजप्तं शिवास्त्रेण वेणीं बोधासिमुत्तमं शिवमात्मनि विन्यस्य सृष्ट्याधारमभीप्सितं
ଶିବାସ୍ତ୍ରକୁ ସାତଥର ଜପ କରି, ବେଣୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବୋଧାସି (ବୋଧ-ଖଡ୍ଗ) ଗ୍ରହଣ କର। ନ୍ୟାସଦ୍ୱାରା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଶିବକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ସୃଷ୍ଟ୍ୟାଧାର ପ୍ରାପ୍ତ କର।
Verse 21
निष्कलं च शिवं न्यस्य शिवो ऽहमिति भावयेत् उष्णीषं शिरसि न्यस्य अलं कुर्यात्स्वदेहकं
ନିଷ୍କଳ ଶିବଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରି ‘ଶିବୋଽହଂ’ ବୋଲି ଭାବନା କର। ଉଷ୍ଣୀଷକୁ ଶିରେ ନ୍ୟାସପୂର୍ବକ ରଖି, ନିଜ ଦେହକୁ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ପବିତ୍ର କର।
Verse 22
गन्धमण्डनकं स्वीये विदध्याद्दक्षिणे करे विधिनात्रार्चयेदीशमित्थं स्याच्छिवमस्तकं
ଗନ୍ଧ-ମଣ୍ଡନକ (ସୁଗନ୍ଧ ଅଲଙ୍କାର)କୁ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କର। ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଈଶଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନ କର; ଏଭଳି (ପୂଜାକ୍ରମରେ) ଶିବମସ୍ତକ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
Verse 23
विन्यस्य शिवमन्त्रेण भास्वरं निजमस्तके शिवादभिन्नमात्मानं कर्तारं भावयेद्यथा
ଶିବମନ୍ତ୍ରରେ ନିଜ ମସ୍ତକରେ ନ୍ୟାସ କରି, ନିଜକୁ ଭାସ୍ୱର, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଶିବଠାରୁ ଅଭିନ୍ନ ଆତ୍ମା ଭାବେ ତଦ୍ରୂପ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
मण्डले कर्मणां साक्षी कलशे यज्ञरक्षकः होमाधिकरणं वह्नौ शिष्ये पाशविमोचकः
ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ; କଳଶରେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମର ଅଧିଷ୍ଠାନ ଓ ଅଧିକାର; ଶିଷ୍ୟରେ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ବିମୋଚକ ହୁଏ।
Verse 25
स्वात्मन्यनुगृहीतेति षडाधारो य ईश्वरः सो ऽहमेवेति कुर्वीत भावं स्थिरतरं पुनः
‘ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଗୃହୀତ’ ଭାବି, ‘ଷଡାଧାରରେ ସ୍ଥିତ ଯେ ଈଶ୍ୱର, ସେ ମୁଁ ହିଁ’—ଏହି ଭାବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 26
ज्ञानखड्गकरः स्थित्वा नैरृत्याभिमुखो नरः सार्घ्याम्बुपञ्चगव्याभ्यां प्रोक्षयेद्यागमण्डपं
ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗ ହାତରେ ଧରି ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାଁଡ଼ି, ଅର୍ଘ୍ୟଜଳ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ଯାଗମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
चतुष्पथान्तसंस्कारैः संस्कुर्यादीक्षणादिभिः विक्षिप्य विकरांस्तत्र कुशकूर्चोपसंहरेत्
ଚତୁଷ୍ପଥରେ କରାଯାଇଥିବା ସଂସ୍କାରର ଶେଷରେ, ଈକ୍ଷଣ ଆଦି କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ବିକିର ଦ୍ରବ୍ୟ ଛିଟାଇ, ପରେ କୁଶକୂର୍ଚ୍ଚରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଉପସଂହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 28
तानीशदिशि वर्धन्यामासनायोपकल्पयेत् नैरृते वास्तुगीर्वाणान् द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत्
ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଈଶାନ ଦିଗର ଶୁଭ ‘ବର୍ଧନୀ’ ସ୍ଥାନରେ ଆସନରୂପେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ନୈଋତ ଦିଗରେ ବାସ୍ତୁଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ ଏବଂ ଦ୍ୱାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।
Verse 29
आप्ये रत्नैः पूरयन्तीं हृदा मण्डपरूपिणीं अस्त्राम्बु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिष्ये पापविमोचक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः साम्बुवस्त्रे सरत्ने च धान्यस्थे पश्चिमानने
ଜଳପାତ୍ରରେ ‘ହୃଦା’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳରୂପିଣୀ ଶକ୍ତିକୁ ଭାବନା/ସ୍ଥାପନ କରିବ। (କିଛି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ଏଠାରେ ‘ଅସ୍ତ୍ରାମ୍ବୁ’ ପାଠ; ଏବଂ ଶିଷ୍ୟୋପଦେଶରେ ‘ପାପବିମୋଚକ’ ପାଠ ମିଳେ।) ତାହାକୁ ଜଳେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ, ରତ୍ନସହ, ଧାନ୍ୟଶୟ୍ୟାରେ ରଖି ମୁହଁ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ କରିବ।
Verse 30
ऐशे कुम्भे यजेच्छम्भुं शक्तिं कुम्भस्य दक्षिणे पश्चिमस्यान्तु सिंहस्थां वर्धनीं खड्गरूपिणीं
ଏପରି କୁମ୍ଭରେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜିବ। କୁମ୍ଭର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ; ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସିଂହାସନସ୍ଥ, ଖଡ୍ଗରୂପିଣୀ ବର୍ଧନୀଙ୍କୁ ପୂଜିବ।
Verse 31
दिक्षु शक्रादिदिक्पालान्विष्ण्वन्तान् प्रणवासनान् वाहनायुधसंयुक्तान् हृदाभ्यर्च्य स्वनामभिः
ଆଠ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ—ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଆସନରେ ଆସୀନ, ନିଜ ନିଜ ବାହନ ଓ ଆୟୁଧସହିତ, ହୃଦୟରେ ପୂଜିବ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବ।
Verse 32
प्रथमन्तां समादाय कुम्भस्याग्राभिगामिनीं अविच्छिन्नपयोधरां भ्रामयित्वा प्रदक्षिणं
ପ୍ରଥମ ଧାରା/ଅର୍ପଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, କୁମ୍ଭର ଅଗ୍ରଭାଗ ଅଭିମୁଖୀ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପ୍ରବାହକୁ ଡାହାଣପଟେ (ଘଡ଼ିକା ଦିଗରେ) ଘୁରାଇ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ।
Verse 33
शिवाज्ञां लोकपालानां श्रावयेन्मूलमुच्चरन् संरक्षत यथायोगं कुम्भं धृत्वाथ तां धारेत्
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଶିବାଜ୍ଞା ଶୁଣାଇବ—“ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଏହି କ୍ରିୟାର ସୁରକ୍ଷା କର”। ପରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କୁମ୍ଭ ଧରି ବିଧିମତେ ତାହା ଧାରଣ କରିବ।
Verse 34
ततः स्थिरासने कुम्भे साङ्गं सम्पूज्य शङ्करं विन्यस्य शोध्यमध्वानं वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्
ତାପରେ ସ୍ଥିର ଆସନରେ ଥିବା କୁମ୍ଭରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ଶୋଧ୍ୟ ଅଧ୍ୱାନର ନ୍ୟାସ କରି, ସେଠାରେ ‘ବର୍ଧନୀ’ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।
Verse 35
ः अस्त्रासनाय हूं फट् ॐ ॐ अस्त्रमूर्तये नमः ॐ हूं फट् पाशुपतास्त्राय नमः ॐ ॐ हृदयाय हूं फट् नमः ॐ श्रीं शिरसे हूं फट् नमः ॐ यं शिखायै हूं फट् नमः ॐ गूं कवचाय हूं फट् नमः ॐ फट् अस्त्राय हूं फट् नमःचतुर्वक्त्रं सदंष्ट्रञ्च स्मरेदस्त्रं सशक्तिकं समुद्गरत्रिशूलासिं सूर्यकोटिसमप्रभं
ମନ୍ତ୍ର—“ḥ ଅସ୍ତ୍ରାସନାୟ ହୂଁ ଫଟ୍। ଓଂ ଓଂ ଅସ୍ତ୍ରମୂର୍ତ୍ତୟେ ନମଃ। ଓଂ ହୂଁ ଫଟ୍ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରାୟ ନମଃ। ଓଂ ଓଂ ହୃଦୟାୟ ହୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ଶ୍ରୀଂ ଶିରସେ ହୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ଯଂ ଶିଖାୟୈ ହୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ଗୂଁ କବଚାୟ ହୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ଫଟ୍ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ହୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ।” ପରେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ଚତୁର୍ମୁଖ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିସହିତ, ମୁଦ୍ଗର-ତ୍ରିଶୂଳ-ଖଡ୍ଗଧାରୀ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାବାନ।
Verse 36
भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया अट् ॐ ॐ अस्त्रमूर्तये नमः ॐ स्वां स्वं क्रूं फट् पाशुपतास्त्राय स्वाहा ॐ ॐ हृदयाय क्रूं फट् नमः ॐ पं शिखायै क्रूं फट् नमः ॐ खं कवचाय क्रूं फट् नमः ॐ हं फट् अस्त्राय फट् नमः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्गुष्ठेन स्पृशेत् कुम्भं हृदा मुष्ट्यास्त्रवर्धनीं
ଲିଙ୍ଗମୁଦ୍ରାରେ “ଅଟ୍” ବୋଲି ଭଗଲିଙ୍ଗ-ସମାୟୋଗ ସାଧନ କରିବ। (ତାପରେ) ମନ୍ତ୍ର—“ଓଂ ଓଂ ଅସ୍ତ୍ରମୂର୍ତ୍ତୟେ ନମଃ। ଓଂ ସ୍ୱାଂ ସ୍ୱଂ କ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରାୟ ସ୍ୱାହା। ଓଂ ଓଂ ହୃଦୟାୟ କ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ପଂ ଶିଖାୟୈ କ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ଖଂ କବଚାୟ କ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ହଂ ଫଟ୍ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍ ନମଃ।” ଏହା ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକର ପାଠ। ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ କୁମ୍ଭକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ହୃଦୟସ୍ଥାନେ ମୁଷ୍ଟି କରି ଅସ୍ତ୍ର-ବର୍ଧନୀ ମୁଦ୍ରା କରିବ।
Verse 37
भुक्तये मुक्तये त्वादौ मुष्टिना वर्धनीं स्पृशेत् कुम्भस्य मुखरक्षार्थं ज्ञानखड्गं समर्पयेत्
ଆରମ୍ଭରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ‘ବର୍ଧନୀ’କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। କୁମ୍ଭର ମୁଖରକ୍ଷା ପାଇଁ ‘ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗ’କୁ ସମର୍ପଣ/ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 38
शस्त्रञ्च मूलमन्त्रस्य शतं कुम्भे निवेशयेत् तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेत्ततः
ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଶତ ଜପ/ସଂସ୍କାର ସହିତ ଶସ୍ତ୍ରକୁ କଳଶରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ (ଦଶ) ଦ୍ୱାରା ବର୍ଧନୀରେ ରକ୍ଷାକ୍ରିୟାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଘୋଷଣା/ଅଧିଷ୍ଠାନ କରିବ।
Verse 39
यथेदं कृतयत्नेन भगवन्मखमन्दिरं रक्षणीयं जगन्नाथ सर्वाध्वरधर त्वया
ହେ ଭଗବାନ୍ ଜଗନ୍ନାଥ, ସର୍ବ ଯଜ୍ଞର ଧାରକ! ଏହି ମଖମନ୍ଦିର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 40
प्रणवस्थं चतुर्बाहुं वायव्ये गणमर्चयेत् स्थण्डिले शिवमभ्यर्च्य सार्घ्यकुण्डं व्रजेन्नरः
ବାୟବ୍ୟ କୋଣରେ ପ୍ରଣବସ୍ଥ ଚତୁର୍ବାହୁ ଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରେ ସାର୍ଘ୍ୟକୁଣ୍ଡକୁ ଯିବ।
Verse 41
निविष्टो मन्त्रतृप्त्यर्थमर्घ्यगन्धघृतादिकं वामे ऽसव्ये तु विन्यस्य समिद्दर्भतिलादिकं
ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମନ୍ତ୍ରତୃପ୍ତି ପାଇଁ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଘୃତ ଆଦି ରଖିବ; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମିଧ, ଦର୍ଭ, ତିଳ ଆଦି ସଜାଇବ।
Verse 42
कुण्डवह्निस्रुगाज्यादि प्राग्वत् संस्कृत्य भावयेत् मुख्यतामूर्ध्ववक्त्रस्य हृदि वह्नौ शिवं यजेत्
କୁଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ରୁକ୍, ଆଜ୍ୟ ଆଦିକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସଂସ୍କାର କରି ଭାବନା/ଧ୍ୟାନ କରିବ। ଊର୍ଧ୍ୱବକ୍ତ୍ର ରୂପକୁ ମୁଖ୍ୟ ମାନି ଅଗ୍ନିର ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବ।
Verse 43
स्वमूर्तौ शिवकुम्भे च स्थण्डिले त्वग्निशिष्ययोः सृष्टिन्यासेन विन्यस्य शोध्याध्वानं यथाविधि
ନିଜ ଦେହମୂର୍ତ୍ତି, ଶିବକୁମ୍ଭ, ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ (ଯଜ୍ଞଭୂମି) ଏବଂ ନିଜେ–ଅଗ୍ନି–ଶିଷ୍ୟ—ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ ବିନ୍ୟାସ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୱା (ତତ୍ତ୍ୱ–ମନ୍ତ୍ର–କ୍ରମ) ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 44
कुण्डमानं मुखं ध्यात्वा हृदाहुतिभिरीप्सितं वीजानि सप्तजिह्वानामग्नेर्होमाय भण्यते
କୁଣ୍ଡର ମାନକୁ ଦିବ୍ୟ ମୁଖ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ହୃଦୟ-ଆହୁତି ରୂପେ ଇଚ୍ଛିତ ହବି ଅର୍ପଣ କର; ପରେ ହୋମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସପ୍ତଜିହ୍ୱାର ବୀଜାକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।
Verse 45
विरेफावन्तिमौवर्णौ रेफषष्ठस्वरान्वितौ इन्दुविन्दुशिखायुक्तौ जिह्वावीजानुपक्रमात्
‘ବ’ ଓ ‘ର’—ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣ ରେଫ-ଯୁକ୍ତ, ଷଷ୍ଠ ସ୍ୱର ସହ ଅନ୍ୱିତ, ଏବଂ ଇନ୍ଦୁ (ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର), ବିନ୍ଦୁ (ଅନୁସ୍ୱାର) ଓ ଶିଖା-ଚିହ୍ନ ଯୁକ୍ତ—ଜିହ୍ୱା-ବୀଜର କ୍ରମାନୁସାରେ।
Verse 46
हिरण्या वनका रक्ता कृष्णा तदनु सुप्रभा अतिरिक्ता बहुरूपा रुद्रेन्द्राग्न्याप्यदिङ्मुखा
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ବନବାସିନୀ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା ଓ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା; ପୁନଃ ସୁପ୍ରଭା; ଅତିରିକ୍ତ (ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱିନୀ), ବହୁରୂପା; ଏବଂ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ତଥା ଦିଗମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଖ କରିଥିବା।
Verse 47
क्षीरादिमधुरैर् होमं कुर्याच्छान्तिकपौष्टिके अभिचारे तु पिण्याकसक्तुकञ्चुककाञ्चिकैः
ଶାନ୍ତିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କର୍ମରେ କ୍ଷୀର ଆଦି ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅଭିଚାରରେ ପିଣ୍ୟାକ, ସକ୍ତୁ, କଞ୍ଚୁକ (ଭୁସି/ଛିଲ୍କା) ଓ କାଞ୍ଚିକ (ଖଟା ମାଣ୍ଡ) ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 48
लवणैर् आजिकातक्रकटुतैलैश् च कण्टकैः वायव्ये कालमर्चयेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः समिद्भिरपि वक्राभिः क्रुद्धो भाष्याणुना यजेत्
ଲୁଣ, ସୋରିଷ, ଛାଛ, କଟୁ ତେଲ ଏବଂ କଣ୍ଟକ ସହ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର‑ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ‘କାଳ’ଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା—ଏହା ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି‑ପାଠ। କ୍ରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ବାଙ୍କା ସମିଧାଦ୍ୱାରା ଭାଷ୍ୟାନୁସାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 49
कदम्बकलिकाहोमाद्यक्षिणी सिद्ध्यति ध्रुवं बन्धूककिंशुकादीनि वश्याकर्षाय होमयेत्
କଦମ୍ବ କଳିକା ହୋମ କଲେ ଯକ୍ଷିଣୀ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ବଶୀକରଣ ଓ ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ ବନ୍ଧୂକ, କିଂଶୁକ ଆଦିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 50
बिल्वं राज्याय लक्ष्मार्थं पाटलांश् चम्पकानपि पद्मानि चक्रवर्तित्वे भक्ष्यभोज्यानि सम्पदे
ରାଜ୍ୟଲାଭ ପାଇଁ ବିଲ୍ୱ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଲାଭ ପାଇଁ ପାଟଲା ଓ ଚମ୍ପକ ମଧ୍ୟ। ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ପଦ୍ମ; ଏବଂ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ‑ଭୋଜ୍ୟ ଆହାର (ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ)।
Verse 51
दूर्वा व्याधिविनाशाय सर्वसत्त्ववशीकृते प्रियङ्गुपाटलीपुष्पं चूतपत्रं ज्वरान्तकं
ଦୂର୍ବା ଘାସ ବ୍ୟାଧିବିନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ (ଉପଯୋଗୀ)। ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ପାଟଲୀର ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଜ୍ୱରାନ୍ତକ।
Verse 52
मृत्युञ्जयो मृत्युजित् स्याद् वृद्धिः स्यात्तिलहोमतः रुद्रशान्तिः सर्वशान्त्यै अथ प्रस्तुतमुच्यते
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ (ମନ୍ତ୍ର/ବିଧି) ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଜିତ ହୁଏ; ତିଳ‑ହୋମରୁ ବୃଦ୍ଧି (ସମୃଦ୍ଧି) ହୁଏ। ରୁଦ୍ର‑ଶାନ୍ତି ସର୍ବ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ; ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଧି କୁହାଯାଉଛି।
Verse 53
आहुत्यष्टशतैर् मूलमङ्गानि तु दशांशतः सन्तर्पयेत मूलेन दद्यात् पूर्णां यथा पुरा
ଆଠଶେ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରି, ତାହାର ଦଶମାଂଶ ଭାଗରେ କ୍ରିୟାର ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରିବ। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବ।
Verse 54
तथा शिष्यप्रवेशाय प्रतिशिष्यं शतं जपेत् दुर् निमित्तापसाराय सुनिमित्तकृते तथा
ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟପ୍ରବେଶ (ଦୀକ୍ଷା) ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଷ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଶତବାର ଜପ କରିବ। ଦୁର୍ନିମିତ୍ତ ନିବାରଣ ଓ ସୁନିମିତ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜପ କରିବ।
Verse 55
शतद्वयञ्च होतव्यं मूलमन्त्रेण पूर्ववत् मूलाद्यष्टास्त्रमन्त्राणां स्वाहान्तैस्तर्पणं सकृत्
ପୂର୍ବବତ୍ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୁଇଶେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ମୂଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଆଠଟି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଅନ୍ତ ଥିବା ପଦଦ୍ୱାରା ଏକବାର ତର୍ପଣ କରିବ।
Verse 56
शिखासम्पुटितैर् वीजैर् ह्रूं फडन्तैश् च दीपनं ॐ हौं शिवाय स्वाहेत्यादिमन्त्रैश् च तर्पणं
ଶିଖା-ସମ୍ପୁଟିତ ବୀଜମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏବଂ ‘ହ୍ରୂଂ’ ବୀଜର ‘ଫଟ୍’ ଅନ୍ତ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗରେ ଦୀପନ କରିବ। ଏବଂ ‘ଓଂ ହୌଂ ଶିବାୟ ସ୍ୱାହା’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରିବ।
Verse 57
ॐ ह्रूं ह्रौं ह्रीं शिवाय ह्रूं फडित्यादिदीपनं ततः शिवाम्भसा स्थालीं क्षालितां वर्मगुण्ठितां
‘ଓଂ ହ୍ରୂଂ ହ୍ରୌଂ ହ୍ରୀଂ ଶିବାୟ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍’ ଇତ୍ୟାଦି ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ଦୀପନ କରିବ। ତାପରେ ଶିବାମ୍ଭ (ଶିବଜଳ) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାଳୀକୁ ଧୋଇ, ବର୍ମ (ରକ୍ଷା-ଆବରଣ) ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ଭାବେ ଗୁଣ୍ଠିତ କରି ସୁରକ୍ଷିତ କରିବ।
Verse 58
चन्दनादिसमालब्धां बध्नीयात् कटकं गले वर्मास्त्रजप्तसद्दर्भपत्राभ्यां चरुसिद्धये
ଚନ୍ଦନାଦି ଲେପନ କରି ଗଳାରେ କଟକ (ତାବିଜ) ବାନ୍ଧିବ। ବର୍ମ ଓ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପିତ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭପତ୍ର ଦୁଇଟିରେ ଚରୁ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 59
हुं फडन्तैश् च ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हूं हौं हूं शिवाय हूमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्रं हौं क्रं शिवाय क्रूं इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्मगुण्ठितामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वर्माद्यैर् आसने दत्ते सार्धेन्दुकृतमण्डले न्यस्तायां मूर्तिभूतायां भावपुष्पैः शिवं यजेत्
‘ହୁଂ’ ବୀଜ ସହ ‘ଫଟ୍’ (କିଛି ଚିହ୍ନିତ ପାଠରେ) ଯୋଗ କରି ମନ୍ତ୍ରରୂପ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ—ଯଥା ‘ଓଂ ହୁଂ ହୌଂ ହୁଂ ଶିବାୟ ହୁଂ’ (ଏକ ପାଠ) କିମ୍ବା ‘ଓଂ କ୍ରଂ ହୌଂ କ୍ରଂ ଶିବାୟ କ୍ରୂଂ’ (ଅନ୍ୟ ପାଠ)। ବର୍ମାଦି ରକ୍ଷୋପକରଣଯୁକ୍ତ ଆସନରେ, ସାର୍ଧେନ୍ଦୁ-କୃତ ମଣ୍ଡଳରେ, ନ୍ୟାସଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିଭୂତ ଦେବତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ଭାବପୁଷ୍ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବ।
Verse 60
वस्त्रबद्धमुखायां वा स्थाल्यां पुष्पैर् वहिर्भवैः चुल्ल्यां पश्चिमवक्त्रायां न्यस्तायां मानुषात्मना
କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧା ମୁହଁ ଥିବା ସ୍ଥାଳୀରେ ବାହାରୁ ଆଣିଥିବା ପୁଷ୍ପ ରଖିବ। ସେହି ସ୍ଥାଳୀକୁ ମାନବ ସାଧକ ଚୁଲ୍ଲିରେ ପଶ୍ଚିମମୁଖ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 61
न्यस्ताहङ्कारवीजायां शुद्धायां वीक्षणादिभिः धर्माधर्मशरीरायां जप्तायां मानुषात्मना
ଅହଂକାର-ବୀଜ ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ବୀକ୍ଷଣାଦି ସାଧନରେ (ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ର) ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଧର୍ମ–ଅଧର୍ମମୟ ଶରୀରରେ ମାନବ ଆତ୍ମା ଜପ କଲେ ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 62
स्थालीमारोपयेदस्त्रजप्तां गव्याम्बुमार्जितां गव्यं पयो ऽस्त्रसंशुद्धं प्रासादशतमन्त्रितं
ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପିତ ସ୍ଥାଳୀକୁ (ବିଧିରେ) ଆରୋପଣ କରି ଗୋମୂତ୍ରରେ ପରିମାର୍ଜନ କରିବ। ପରେ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ‘ପ୍ରାସାଦ’ ମନ୍ତ୍ର ଶତବାର ଜପେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଗୋଦୁଧ ବ୍ୟବହାର କରିବ।
Verse 63
तुण्डलान् श्यामकादीनां निक्षिपेत्तत्र तद्यथा एकशिष्यविधानाय तेषां प्रसृतिपञ्चकं
ସେଠାରେ ତୁଣ୍ଡଲ ଓ ଶ୍ୟାମକ ଆଦିକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ; ଏକ ଶିଷ୍ୟବିଧାନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରସୃତି।
Verse 64
प्रसृतिं प्रसृतिं पश्चाद्वर्धयेद् द्व्यादिषु क्रमात् कुर्याच्चानलमन्त्रेण पिधानं कवचाणुना
ତାପରେ ଦୁଇରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରତିଥର ଗୋଟିଏ ପ୍ରସୃତି ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ; ପରେ ଅନଲମନ୍ତ୍ର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ କବଚମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପିଧାନ (ମୁଦ୍ରା/ସମାପନ) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 65
शिवाग्नौ मूलमन्त्रेण पूर्वास्यश् चरुकं पचेत् सुखिन्ने तत्र तच्चुल्ल्यां श्रुवमापूर्य सर्पिषा
ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଶିବାଗ୍ନିରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଚରୁ ପକାଇବା ଉଚିତ; ଭଲଭାବେ ପକିଲେ, ସେହି ଚୁଲ୍ଲିରେ ଶ୍ରୁବକୁ ଘୃତରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 66
स्वाहान्तैः संहितामन्त्रैर् दत्वा तप्ताभिघारणं संस्थाप्य मण्डले स्थालीं सद्दर्भे ऽस्त्राणुना कृते
‘ସ୍ୱାହା’ ଅନ୍ତ ସଂହିତାମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତପ୍ତାଭିଘାରଣ (ଗରମ ଛିଟା) ଦେଇ; ପରେ ମଣ୍ଡଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦର୍ଭ ଉପରେ ସ୍ଥାଳୀ ସ୍ଥାପନ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାବିଧାନ କରି କ୍ରମ ସଂସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 67
प्रणवेन पिधायास्यां तद्देहलेपनं हृदा सुशीतलो भवत्येवम् प्राप्य शीताभिघारणं
ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ମୁଖକୁ ପିଧାନ କରି, ହୃଦୟଭାବରେ ସେହି ଲେପକୁ ଦେହରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୀତଳତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ଶୀତାଭିଘାରଣ ବିଧି।
Verse 68
विदध्यात्संहितामन्त्रैः शिष्यं प्रति सकृत् सकृत् धर्माद्यासनके हुत्वा कुण्डमण्डलपश्चिमे
ସଂହିତା-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ/ସଶକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମାଦି ଆସନରେ ଆହୁତି ଦେଇ, କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡଳର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 69
सम्पातञ्च स्रुचा हुत्वा शुद्धिं संहितया चरेत् चरुकं सकृदालभ्य तयैव वषडन्तया
ସ୍ରୁଚ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାତ-ଆହୁତି ଦେଇ, ସଂହିତା-ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧି-ବିଧି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଚରୁକୁ ଏକଥର ସ୍ପର୍ଶ/ଗ୍ରହଣ କରି, ସେହି ‘ବଷଟ୍’ ଅନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 70
धर्माद्यैर् आसने इति क, चिह्नितपुस्तकपाठः सार्दाम्बुकृतमण्डले इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्माद्यासनके धृत्वेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः धेनुमुद्रामृतीभूतं स्थण्डिलेशान्तिकं नयेत् साज्यभागं स्वशिष्याणां भागो देवाय वह्नये
ଧେନୁମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅମୃତସଦୃଶ କରି, ଶାନ୍ତିକ ଆହୁତିକୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ (ବେଦୀ/ମୃତ୍ତିକା-ସ୍ଥାନ) କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ। ଘୃତସହିତ ଭାଗ ସ୍ୱଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ମୁଖ୍ୟ ଭାଗ ଦେବ ଅଗ୍ନି (ବହ୍ନି) ପାଇଁ।
Verse 71
कुर्यात्तु स्तोकपालादेः समध्वाज्यमितिदं त्रयं नमो ऽन्तेन हृदा दद्यात्तेनैवाचमनीयकं
ସ୍ତୋକପାଳ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ—ଏହି ତ୍ରୟକୁ କରିବା ଉଚିତ। ‘ନମଃ’ ଅନ୍ତ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଆଚମନୀୟ ଜଳକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 72
साज्यं मन्त्रशतं हुत्वा दद्यात् पूर्णां यथाविधि मण्डलं कुण्डतः पूर्वे मध्ये वा शम्भुकुम्भयोः
ଘୃତସହିତ ଶତ ମନ୍ତ୍ର-ଆହୁତି ଦେଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡଳକୁ କୁଣ୍ଡର ପୂର୍ବେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ—ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଓ କୁମ୍ଭ (କଳଶ) ମଧ୍ୟରେ—ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 73
रुद्रमातृगणादीनां निर्वर्त्यान्तर्बलिं हृदा शिवमध्ये ऽप्यलब्धाज्ञो विधायैकत्वभावनं
ରୁଦ୍ର, ମାତୃଗଣ ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ହୃଦୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅନ୍ତର୍ବଳି ସମ୍ପାଦନ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଜ୍ଞା ନ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଚେତନାରେ ଏକତ୍ୱଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 74
सर्वज्ञतादियुक्तो ऽहं समन्ताच्चोपरि स्थितः ममांशो योजनास्थानमधिष्ठाहमध्वरे
ସର୍ବଜ୍ଞତା ଆଦି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ମୁଁ, ଉପରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ)ରେ ମୋର ଏକ ଅଂଶ ନିୟତ ଯୋଜନାସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରେ।
Verse 75
शिवो ऽहमित्यहङ्कारी निष्क्रमेद् यागमण्डपात् न्यस्तपूर्वाग्रसन्धर्भे शस्त्राणुकृतमण्डले
“ଶିବୋଽହଂ” ଏହି ମନ୍ତ୍ରଭାବର ଅହଙ୍କାର ସହିତ ସେ ଯାଗମଣ୍ଡପରୁ ବାହାରିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ରବିନ୍ୟାସ ପୂର୍ବରୁ ନ୍ୟସ୍ତ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳ/ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କିତ।
Verse 76
प्रणवासनके शिष्यं शुक्लवस्त्रोत्तरीयकं स्नातञ्चोदङ्मुखं मुक्त्यै पूर्ववक्त्रन्तु भुक्तये
ଶିଷ୍ୟକୁ ପ୍ରଣବାସନରେ ବସାଇ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ୱେତ ଉତ୍ତରୀୟ ପିନ୍ଧାଇବ; ସ୍ନାନ କରାଇ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉତ୍ତରମୁଖ କରିବ, ଭୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୂର୍ବମୁଖ ବିଧି।
Verse 77
ऊर्ध्वं कायं समारोप्य पूर्वास्यं प्रविलोकयेत् चरणादिशिखां यावन्मुक्तौ भुक्तौ विलोमतः
ଦେହକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରି, ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ପାଦରୁ ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବ; ମୁକ୍ତି ଓ ଭୁକ୍ତି ସାଧନାରେ ଉପଦେଶାନୁସାରେ ବିଲୋମକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରିବ।
Verse 78
चक्षुषा सप्रसादेन शैवं धाम विवृण्वता अस्त्रोदकेन सम्मोक्ष्य मन्त्राम्बुस्नानसिद्दये
ଚକ୍ଷୁକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିର୍ମଳ କରି, ଅନ୍ତରେ ଶୈବ ଧାମକୁ ପ୍ରକାଶ/ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ ଓ ବିଘ୍ନମୋଚନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରଜଳସ୍ନାନ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 79
भस्मस्नानाय विघ्नानां शान्तये पापभित्तये सृष्टिसंहारयोगेन ताडयेदस्त्रभस्मना
ଭସ୍ମସ୍ନାନ ପାଇଁ—ବିଘ୍ନଶାନ୍ତି ଓ ପାପଭେଦନ ନିମିତ୍ତ—ସୃଷ୍ଟି-ସଂହାର ଯୋଗପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ତାଡନ/ବିଧିପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 80
पुनरस्त्राम्बुना प्रोक्ष्य सकलीकरणाय तं स्थण्डिलोपान्तिकं नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तेनैवाचमनीयमिति क, ख, ग, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पाशभित्तये इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नाभेरूर्ध्वं कुशाग्रेण मार्जनीयास्त्रमुच्चरन्
ପୁନର୍ବାର ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ‘ସକଲୀକରଣ’ ପାଇଁ ତାହାକୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ (ଯଜ୍ଞଭୂମି)ର କୋଣାକୁ ନେବା ଉଚିତ। ସେହି ଜଳରେ ଆଚମନ କରାଇବା ଉଚିତ। ମାର୍ଜନୀୟ-ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କୁଶାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ନାଭିର ଉପରେ ଦେହ ମାର୍ଜନ (ପୋଛିବା) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 81
त्रिधाअलभेत तन्मूलैर् अघमर्षाय नाभ्यधः द्वैविध्याय च पाशानां आलभेत शराणुना
ଅଘମର୍ଷଣ (ପାପନାଶ) କ୍ରିୟା ପାଇଁ ନାଭିର ତଳେ, ସେହି ମୂଳଭାଗଦ୍ୱାରା ତ୍ରିବିଧ ଆଲମ୍ଭନ/ଆହୁତି କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପାଶ (ବନ୍ଧନ)ର ଦ୍ୱୈବିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଶରାଣୁ (ବାଣାଗ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଆଲମ୍ଭନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 82
तच्छरीरे शिवं साङ्गं सासनं विन्यसेत्ततः पुष्पादिपूजितस्यास्य नेत्रे नेत्रेण वा हृदा
ତାପରେ ସେହି ଶରୀରରେ ଶିବଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ସହ) ଓ ଆସନ ସହିତ ବିନ୍ୟାସ/ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଷ୍ପାଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ନେତ୍ରରେ—ନେତ୍ରେ ନେତ୍ରେ—କିମ୍ବା ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା (ଏକାସାଥି) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 83
बध्वामन्त्रितवस्त्रेण सितेन सदशेन च अप्_८१०८३अब्प्रदक्षिणक्रमादेनं प्रवेश्य शिवदक्षिणं
ମନ୍ତ୍ରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରକୁ ବିଧିମତେ ଦଶ ଗ୍ରନ୍ଥି/ଆବର୍ତ୍ତ ସହ ବାନ୍ଧି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାକ୍ରମେ ଶିବଙ୍କୁ ଡାହାଣେ ରଖି ତାହାକୁ/ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇବ।
Verse 84
सवस्त्रमासनं दद्यात् यथावर्णं निवेदयेत् संहारमुद्रयात्मानं मूर्त्या तस्य हृदम्बुजे
ବସ୍ତ୍ରସହ ଆସନ ଦେଇ, ନିୟତ ବର୍ଣ୍ଣ/ରଙ୍ଗକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ସଂହାରମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ—ଦେହସହ—ତାଙ୍କ ହୃଦୟକମଳେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 85
निरुध्य शोधिते काये न्यासं कृत्वा तमर्चयेत् पूर्वाननस्य शिष्यस्य मूलमन्त्रेण मस्तके
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ/ପ୍ରାଣକୁ ନିରୋଧ କରି ଦେହ ଶୋଧନ କରି, ନ୍ୟାସ କରି ପରେ ତାହାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। ପୂର୍ବମୁଖ ଶିଷ୍ୟର ମସ୍ତକରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ/ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 86
शिवहस्तं प्रदातव्यं रुद्रेशपददायकं शिवसेवाग्रहोपायं दत्तहस्तं शिवाणुना
‘ଶିବହସ୍ତ’ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ରୁଦ୍ର ଓ ଈଶର ପଦ/ସ୍ଥିତି ଦାନ କରେ। ଏହା ଶିବସେବାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଇବାର ଉପାୟ; ଏହି ହସ୍ତ ଶିବଦୀକ୍ଷିତ (ଶିବାଣୁ) ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିବ।
Verse 87
शिवे प्रक्षेपयेत् पुष्पमपनीयार्चकन्तारं तत्पात्रस्थानमन्त्राढ्यं शिवदेवगणानुगं
ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଅର୍ଚ୍ଚକଙ୍କ ନିକଟର ଅଶୁଦ୍ଧ/ବାଧକ ଉପାଦାନକୁ ଅପସାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରସମୃଦ୍ଧ ପାତ୍ର ଓ ତାହାର ସ୍ଥାନକୁ ଶିବ ଓ ଦେବଗଣଙ୍କ ଅନୁକୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 88
विप्रादीनां क्रमान्नाम कुर्याद्वा स्वेच्छया गुरुः प्रणतिं कुम्भवर्धन्योः कारयित्वानलान्तिकं
ଗୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ନାମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ। କୁମ୍ଭ ଓ ବର୍ଧନୀକୁ ପ୍ରଣାମ କରାଇ, ପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସମୀପର କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
Verse 89
सदक्षिणासने तद्वत् सौम्यास्यमुपवेशयेत् शिष्यदेहविनिष्क्रान्तां सुषुम्णामिव चिन्तयेत्
ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଆସନରେ ସୌମ୍ୟମୁଖୀକୁ ବସାନ୍ତୁ। ଶିଷ୍ୟଦେହରୁ ବିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ସୁଷୁମ୍ଣା ପରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ।
Verse 90
निजग्रहलीनाञ्च दर्भमूलेन मन्त्रितं सुवर्णञ्चेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अपनीयाधिकाम्बरं इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सदक्षिणासन तत्रेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दर्भाग्रं दक्षिणे तस्य विधाय करपल्लवे
ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖି ଦର୍ଭର ମୂଳଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରପୂତ କରନ୍ତୁ (ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣମ୍’, ‘ଶିବାତ୍ମନେ’, ‘ଅପନୀୟ ଅଧିକାମ୍ବରମ୍’, ‘ସ-ଦକ୍ଷିଣାସନ ତତ୍ରେତି’ ଇତ୍ୟାଦି ପାଠାନ୍ତର ମିଳେ)। ପରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ, ହସ୍ତତଳରେ ଦର୍ଭର ଅଗ୍ର ରଖନ୍ତୁ।
Verse 91
तम्मूलमात्मजङ्घायामग्रञ्चेति शिखिध्वजे शिष्यस्य हृदयं गत्वा रेचकेन शिवाणुना
ହେ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅଗ୍ନି! ତାହାର ‘ମୂଳ’ ନିଜ ଜଂଘାରେ ରଖ, ଏବଂ ‘ଅଗ୍ର’ ଶିଖା-ପ୍ରଦେଶରେ। ପରେ ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟକୁ ଯାଇ, ରେଚକ ଦ୍ୱାରା ଶିବାଣୁ ସହ କ୍ରିୟା କର।
Verse 92
पुरकेण समागत्य स्वकीयं हृद्यान्तरं शिवाग्निना पुनः कृत्वा नाडीसन्धानमीदृशं
ପୂରକ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୋଇ, ନିଜ ହୃଦୟାନ୍ତରକୁ ଶିବାଗ୍ନିରେ ପୁନଃ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତୁ; ଏଭଳି ନାଡୀମାନଙ୍କର ସନ୍ଧାନ/ସଂଯୋଗ ସାଧନ କରନ୍ତୁ।
Verse 93
हृदा तत्सन्निधानार्थञ्जुहुयादाहुतित्रयं शिवहस्तस्थिरत्वार्थं शतं मूलेन होमयेत् इत्थं समयदीक्षायां भवेद्योग्यो भवार्चने
ହୃଦା-ମନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତିନି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ‘ଶିବହସ୍ତ’ର ସ୍ଥିରତା (କ୍ରିୟା ଓ ମୁଦ୍ରାର ଦୃଢତା) ପାଇଁ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଶତ ଆହୁତି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସମୟଦୀକ୍ଷାରେ ଭବ (ଶିବ) ଆର୍ଚ୍ଚନାର ଯୋଗ୍ୟତା ମିଳେ।
Frequently Asked Questions
A precise Śaiva-Agamic workflow: classification of dīkṣā (nirādhārā/sādhārā; savījā/nirvījā), establishment of Śiva across maṇḍala–kalaśa–agni–śiṣya, and the protective/mantric technology of astra, kavaca, vardhanī, nyāsa, and homa counts (e.g., 800 oblations, then daśāṁśa for aṅgas, plus pūrṇāhuti).
It frames initiation as knowledge-producing and bond-severing (mala–māyā–pāśa), culminating in Śiva-identity contemplation (“Śivo’ham”) and the conferral of ritual authority (adhikāra) through samaya-dīkṣā, making the disciple fit for sustained Bhava (Śiva) worship aimed at both disciplined worldly flourishing and liberation.
Savījā is ‘seeded’—effective and result-bearing when joined to samayācāra and proper entitlement; nirvījā is ‘seedless,’ associated with incapacity and lack of prescribed observances, limiting the scope and potency of ritual authority.
The rite is designed as a total consecration ecology: Śiva is witness in the maṇḍala, protector in the kalaśa, authority in the fire, and liberator in the disciple—so outer ritual supports mirror and activate inner transformation.