Adhyaya 78

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः अथोष्टसप्ततितमो ऽध्यायः पवित्रारोहणकथनं ईश्वर उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये क्रियार्चादिषु पूरणं नित्यं तन्नित्यमुद्दिष्टं नैमित्तिकमथापरं

ଏହିପରି ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ “ବାସ୍ତୁପୂଜାକଥନ” ନାମ ସତସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ—“ପବିତ୍ରାରୋହଣକଥନ”। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କ୍ରିୟା, ଅର୍ଚ୍ଚା ଆଦି କର୍ମକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ପବିତ୍ରାରୋହଣ ବିଧି ମୁଁ କହିବି। ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ନିତ୍ୟ (ନିୟମିତ ଭାବେ ବିହିତ) ଓ ନୈମିତ୍ତିକ (ଅବସରବିଶେଷରେ)।

Verse 2

आषाढादिचतुर्दश्यामथ श्रावणभाद्रयोः सितासितासु कर्तव्यं चतुर्दश्यष्टमीषु तत्

ଆଷାଢ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଶ୍ରାବଣ ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ମଧ୍ୟ—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ—ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

कुर्याद्वा कार्त्तिकीं यावत्तिथौ प्रतिपादिके वह्निब्रह्माम्बिकेभास्यनागस्कन्दार्कशूलिनां

କିମ୍ବା ପ୍ରତିପଦା ତିଥି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ତ୍ତିକୀ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରି, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା, ଅମ୍ବିକା, ଗଜାନନ, ନାଗ, ସ୍କନ୍ଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଳଧାରୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

दुर्गायमेन्द्रगोविन्दस्मरशम्भुसुधाभुजां सौवर्णं राजतं ताम्रं कृतादिषु यथाक्रमं

ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୋବିନ୍ଦ (ବିଷ୍ଣୁ), ସ୍ମର (କାମ), ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ), ସୁଧାଭୁଜ (ଅମୃତଭୋଜୀ ଦିବ୍ୟରୂପ) ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ପାଇଁ—କୃତାଦି ଯୁଗରେ ଯଥାକ୍ରମେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ ତାମ୍ରର ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

कलौ कार्पासजं चापि पट्टपद्मादिसूत्रकं प्रणवश् चन्द्रमा वह्निर्ब्रह्मा नागो गुहो हरिः

କଳିଯୁଗରେ (ପବିତ୍ର) କାର୍ପାସ ଅର୍ଥାତ୍ କପାସରୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଇପାରେ; ଏବଂ ପଟ୍ଟ (ରେଶମ), ପଦ୍ମତନ୍ତୁ (କମଳ-ନାରୁ) ଆଦି ସୂତରୁ ମଧ୍ୟ। (ଦେବ-ସଂଜ୍ଞା:) ପ୍ରଣବ (ଓଁ), ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା, ନାଗ, ଗୁହ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ଏବଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)।

Verse 6

सर्वेशः सर्वदेवाः स्युः क्रमेण नवतन्तुषु अष्टोत्तरशतान्यर्धं तदर्धं चोत्तमादिकं

ନବ ତନ୍ତ୍ରରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସର୍ବେଶ ଓ ‘ସର୍ବଦେବ’ ନାମକ ଗୋଷ୍ଠୀର ବିନ୍ୟାସ/ପାଠ କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୦୮ର ଅର୍ଧ; ଏହାର ଅର୍ଧ ପୁନଃ ‘ଉତ୍ତମ’ ଆଦି ପରମ ବର୍ଗର।

Verse 7

एकाशीत्याथवा सूत्रैस्त्रिंशताप्पष्टयुक्तया शरीरोन्मादवायव इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वधाभुजामिति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः गुहो रविरिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सदेश इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चाशता वा कर्तव्यं तुल्यग्रन्थ्यन्तरालकं

ଏକାଶୀଟି ସୂତ୍ର ହେଉ, କିମ୍ବା ୩୦ ସୂତ୍ର ସହ ୬୫ ଅଧିକ। ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ଶରୀରୋନ୍ମାଦବାୟବ’ (ଘ) ପାଠ; ତିନି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ସ୍ୱଧାଭୁଜାମ୍’ (ଖ, ଘ, ଙ) ପାଠ; ଚାରି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ଗୁହୋ ରବିଃ’ (ଖ, ଗ, ଘ, ଙ) ପାଠ; ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ସଦେଶଃ’ (ଖ, ଗ, ଘ, ଙ) ପାଠ ମିଳେ। କିମ୍ବା ୫୦ ଭାଗ କରି, ଗ୍ରନ୍ଥି-ଗ୍ରନ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଅନ୍ତର ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 8

द्वादशाङ्गुलमानानि व्यासादष्टाङ्गुलानि च लिङ्गविस्तारमानानि चतुरङ्गुलकानि वा

ଏହାର ମାପ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ ହୋଇପାରେ; ଏବଂ ବ୍ୟାସ ୮ ଅଙ୍ଗୁଳ। ଲିଙ୍ଗର ବିସ୍ତାର/ପ୍ରସ୍ଥର ବିଧିସମ୍ମତ ମାପ ୪ ଅଙ୍ଗୁଳ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 9

तथैव पिण्डिकास्पर्शं चतुर्थं सर्वदैवतं गङ्गावतारकं कार्यं सुजातेन सुधौतकं

ସେହିପରି ‘ପିଣ୍ଡିକା-ସ୍ପର୍ଶ’ କରିବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ଥ କର୍ମରୂପେ ସର୍ବ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଗଙ୍ଗାବତାର’ ବିଧି ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର—ସୁଜାତ (ଯୋଗ୍ୟ) ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ/ପାତ୍ର ସହ।

Verse 10

ग्रन्थिं कुर्याच्च वामेन अघोरणाथ शोधयेत् रञ्जयेत् पुरुषेणैव रक्तचन्दनकुङ्कुमैः

ଗ୍ରନ୍ଥି (ଗଠି) ବାମ ହାତରେ କରିବା ଉଚିତ; ‘ଅଘୋର’ ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ‘ପୁରୁଷ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ରଞ୍ଜିତ/ସଂସ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

कस्तूरीरोचनाचन्द्रैर् हरिद्रागैर् इकादिभिः ग्रन्थयो दश कर्तव्या अथवा तन्तुसङ्ख्यया

କସ୍ତୂରୀ, ଗୋରୋଚନା, କର୍ପୂର, ହଳଦୀ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦଶଟି ଗ୍ରନ୍ଥି/ଗାଠ (କିମ୍ବା ଗୁଟିକା) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ଅଥବା ତନ୍ତୁ/ସୁତାର ସଂଖ୍ୟାକୁ ପ୍ରମାଣ କରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

अन्तरं वा यथाशोभमेकद्विचतुरङ्गुलं प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थी त्वपराजिता

ଅଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ଶୋଭାନୁସାରେ ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରକୃତି’, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ପୌରୁଷୀ’, ତୃତୀୟ ‘ବୀରା’, ଚତୁର୍ଥ ‘ଅପରାଜିତା’ ଅଟେ।

Verse 13

जयान्या विजया षष्ठी अजिता च सदाशिवा मनोन्मनी सर्वमुखी ग्रन्थयो ऽभ्यधिकाः शुभाः

ଏହାକୁ ‘ଜୟାନ୍ୟା’ ଓ ‘ବିଜୟା’, ଏବଂ ‘ଷଷ୍ଠୀ’, ‘ଅଜିତା’ ଓ ‘ସଦାଶିବା’; ‘ମନୋନ୍ମନୀ’ ଓ ‘ସର୍ବମୁଖୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥି/ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ମନାଯାଇଛି।

Verse 14

कार्या वा चन्द्रवह्न्यर्कपवित्रं शिववद्धृदि एकैकं निजमूर्तौ वा पुप्तके गुरुके गणे

ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକୃତିରେ ପବିତ୍ରକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଶିବବିଧି ପରି ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ଏକେକ କରି ସ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ପୁସ୍ତକ/ପ୍ରତି, ଗୁରୁ ଓ ଗଣରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

स्यादेकैकं तथा द्वारदिक्पालकलशादिषु हस्तादिनवहस्तान्तं लिङ्गानां स्यात्पवित्रकं

ସେହିପରି ଦ୍ୱାର, ଦିକ୍ପାଳ, କଳଶ ଆଦି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକେକ ପବିତ୍ରକ ରହିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରକର ପ୍ରମାଣ ଏକ ହସ୍ତରୁ ନଅ ହସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାଯାଇଛି।

Verse 16

अष्टाविंशतितो युद्धं दशभिर्दशभिः क्रमात् द्व्यङ्गुलाभ्यन्तरास्तत्र क्रमादेकाङ्गुलान्तराः

ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପଦରୁ ପରେ ଯୁଦ୍ଧବ୍ୟୂହକୁ କ୍ରମେ ଦଶ-ଦଶ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଭିତର ଅନ୍ତର ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ, ପରେ କ୍ରମେ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅନ୍ତର ହେବ।

Verse 17

ग्रन्थयो मानमप्येषां लिङ्गविस्तारसस्मितं सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां कृतनित्यक्रियः शुचिः

ଏମାନଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥିମାନଙ୍କର ମାପ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଓ ବିସ୍ତାର ସହିତ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ କିମ୍ବା ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା କରି ଶୁଚି ହେବା ଉଚିତ।

Verse 18

भूषयेत् पुष्पवस्त्राद्यैः सायाह्ने यागमन्दिरं चण्डवह्न्यर्कपवित्रमिति ख, ग, ङ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पुस्तके गुरवे गणो इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृत्वा नैमित्तिकीं सन्ध्यां विशेषेण च तर्पणं

ସାୟାହ୍ନେ ପୁଷ୍ପ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦିଦ୍ୱାରା ଯାଗମନ୍ଦିରକୁ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନୈମିତ୍ତିକ ସନ୍ଧ୍ୟା କରି, ବିଶେଷଭାବେ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। (ଚଣ୍ଡବହ୍ନ୍ୟର୍କପବିତ୍ରମ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପାଠଭେଦ ପ୍ରତିଲିପିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।)

Verse 19

परिगृहीते भूभागे पवित्रे सूर्यमर्चयेत् आचम्य सकलीकृत्य प्रणवार्घ्यकरो गुरुः

ପରିଗୃହୀତ ଓ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଭୂଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଆଚମନ କରି ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସୁସଜ୍ଜିତ କରି, ଗୁରୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବେ।

Verse 20

द्वाराण्यस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य पूर्वादिक्रमतो ऽर्चयेत् हां शान्तिकलाद्वाराय तथा विद्याकलात्मने

ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ପୂର୍ବ ଆଦି କ୍ରମରେ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ‘ହାଂ’—ଶାନ୍ତିକଳା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦ୍ୱାରକୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ବିଦ୍ୟାକଳାତ୍ମକ ଦ୍ୱାରକୁ।

Verse 21

निवृत्तिकलाद्वाराय प्रतिष्ठाख्यकलात्मने तच्छाखयोः प्रतिद्वारं द्वौ द्वौ द्वाराधिपौ यजेत्

ନିବୃତ୍ତି ନାମକ କଳାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦ୍ୱାର ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନାମକ କଳା-ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଦୁଇ ଶାଖାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ-ଦୁଇ ଦ୍ୱାରାଧିପ (ଦ୍ୱାରପାଳ)ଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

नन्दिने महाकालाय भृङ्गिणे ऽथ गणाय च वृषभाय च स्कन्दाय देव्यै चण्डाय च क्रमात्

କ୍ରମାନୁସାରେ ନନ୍ଦି, ମହାକାଳ, ଭୃଙ୍ଗି; ପରେ ଗଣ, ବୃଷଭ, ସ୍କନ୍ଦ, ଦେବୀ ଏବଂ ଚଣ୍ଡ—ଏମାନଙ୍କୁ (ନିବେଦନ/ଆହୁତି) ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

नित्यं च द्वारपालादीन् प्रविश्य द्वारपश्चिमे इष्ट्वा वास्तुं भूतशुद्धिं विशेषार्घ्यकरः शिवः

ନିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳ ଆଦିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାରର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବାସ୍ତୁଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜନ କରି ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ ସେ ଶିବମୟ (ମଙ୍ଗଳମୟ) ହୁଏ।

Verse 24

प्रोक्षणाद्यं विधायाथ यज्ञसम्भारकृन्नरः मन्त्रयेद्दर्भदूर्वाद्यैः पुष्पाद्यैश् च हृदादिभिः

ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଆଦି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ସଜାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରେ ହୃଦ୍ ଆଦି (ଅଙ୍ଗ) ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କୁଶ-ଦର୍ଭ, ଦୂର୍ବା, ପୁଷ୍ପ ଆଦିର ମନ୍ତ୍ରଣ (ସଂସ୍କାର) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

शिवहस्तं विधायेत्थं स्वशिरस्यधिरोपयेत् शिवो ऽहमादिः सर्वज्ञो मम यज्ञप्रधानता

ଏହିପରି ‘ଶିବ-ହସ୍ତ’ ମୁଦ୍ରା କରି ତାହାକୁ ନିଜ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। (ଭାବ କରିବା:) “ମୁଁ ଶିବ—ଆଦି ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ; ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ-ପୂଜା ପ୍ରଧାନ।”

Verse 26

अत्यर्थं भावयेद्देवं ज्ञानखद्गकरो गुरुः नैरृतीं दिशमासाद्य प्रक्षिपेदुदगाननः

ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଗୁରୁ—ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗ ଅଛି—ଦେବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ; ପରେ ନୈଋତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରକ୍ଷେପ/ଆହୁତି ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତୁ।

Verse 27

अर्घ्याम्बु पञ्चगव्यञ्च समस्तान् मखमण्डपे चतुष्पथान्तसंस्कारैर् वीक्षणाद्यैः सुसंस्कृतैः

ମଖମଣ୍ଡପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟଜଳ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଚାରି ଦିଗରୁ ଚତୁଷ୍ପଥାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂସ୍କାରମାନେ—ବୀକ୍ଷଣ (ଛିଟା) ଆଦି ଶୁଦ୍ଧିକର୍ମ ସହ—ଯଥାବିଧି ସୁସଂସ୍କୃତ/ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूर्चोपसंहरेत् ए सूर्यमर्चयेदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः प्रोक्षणच्चेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विधायैकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्राह्मणाद्यैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः दशकूर्ञ्चोपसंहरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तानीशदिशि वर्धन्यामासनायोपकल्पयेत्

ସେଠାରେ ବିକିର ଦ୍ରବ୍ୟ ଛିଟାଇ, କୁଶକୂର୍ଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ବର୍ଧନୀ ପୀଠ ଉପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜାସନ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

नैरृते वास्तुगीर्वाणा द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत् पश्चिमाभिमुखं कुम्भं सर्वधान्योपरि स्थितं

ହେ ବାସ୍ତୁଗୀର୍ବାଣ (ବାସ୍ତୁବିଧି ପାଠକ)! ନୈଋତି ଦ୍ୱାରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କର; ସେଠାରେ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ କୁମ୍ଭକୁ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 30

प्रणवेन वृषारूढं सिंहस्थां वर्धनीन्ततः कुम्भे साङ्गं शिवन्देवं वर्धन्यामर्चयेत्

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ବୃଷାରୂଢ ଓ ସିଂହସ୍ଥ ଶିବଦେବଙ୍କୁ, ସାଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ସହ) କୁମ୍ଭରେ ଏବଂ ଭିତରେ ଥିବା ବର୍ଧନୀ ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

दिक्षु शक्रादिदिक्पालान् विष्णुब्रह्मशिवादिकान् वर्धनीं सम्यगादाय घटपृष्टानुगामिनीं

ଦଶ ଦିଗରେ ଶକ୍ର ଆଦି ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି; ପରେ କଳଶର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବର୍ଧନୀ (ଛିଟା-କରଛି)କୁ ଯଥାବିଧି ଧରି କ୍ରିୟା କରିବ।

Verse 32

शिवाज्ञां श्रावयेन्मन्त्री पूर्वादीशानगोचरं अविच्छिन्नपयोधारां मूलमन्त्रमुदीरयेत्

ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିବାଜ୍ଞାକୁ ଶ୍ରାବଣ/ଘୋଷଣା କରିବ; ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଈଶାନ କୋଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖ କରି, ଦୁଧର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ପରି ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ନିରନ୍ତର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 33

समन्ताद् भ्रामयेदेनां रक्षार्थं शस्त्ररूपिणीं पूर्वं कलशमारोप्य शस्त्रार्थन्तस्य वामतः

ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଶସ୍ତ୍ରରୂପିଣୀ ଏହି (ବର୍ଧନୀ)କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘୁରାଇବ; ପ୍ରଥମେ କଳଶ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶସ୍ତ୍ର-ଉପକରଣ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 34

समग्रासनके कुम्भे यजेद्देवं स्थिरासने वर्धन्यां प्रणवस्थायामायुधन्तदनु द्वयोः

ସମଗ୍ରାସନ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିବା କୁମ୍ଭରେ ସ୍ଥିରାସନରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବର୍ଧନୀରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରି, ପରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆୟୁଧ-ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 35

भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया कुम्भे निवेद्य बोधासिं मूलमन्त्रजपन्तथा

ଲିଙ୍ଗମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଭଗ-ଲିଙ୍ଗ ସମାୟୋଗ ବିଧାନ କରିବ; ପରେ କୁମ୍ଭରେ ବୋଧାସିକୁ ନିବେଦନ କରି, ତଦନୁସାରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ।

Verse 36

तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेदपि गणेशं वायवे ऽभ्यर्च्य हरं पञ्चामृतादिभिः

ସେହି (ଦକ୍ଷିଣା/ଆହୁତି)ର ଦଶମାଂଶ ନେଇ ‘ବର୍ଧନୀ’ ନାମକ ଶୁଭ-ବୃଦ୍ଧିକର୍ମରେ ରକ୍ଷା (ରକ୍ଷାକବଚ)କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଜ୍ଞାପନ/ନିୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜି, ବାୟୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣ କରି, ପଞ୍ଚାମୃତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

स्नापयेत् पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डे च शिवपावकं ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः रक्षां च कारयेत् सदेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्ववत् स्नापयेत् प्रार्चेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेत् पूर्ववच्चाग्निमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुम्भे वा शिवमर्चयेदिति ग, चिह्नितस्पुस्तकपाठः विधिवच्च चरुं कृत्वा सम्पाताहुतिशोधितं

ପୂର୍ବବତ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି ସେହିପରି ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ କୁଣ୍ଡରେ ଶିବ-ପାବକ (ଶିବାଗ୍ନି)କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରକ୍ଷା-ବିଧାନ ମଧ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ପାଠାନ୍ତର ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବା, ଅଥବା କୁମ୍ଭରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ବିଧିମତେ ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ‘ସମ୍ପାତ’ ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ଶୋଧିତ (ଚରୁ)କୁ ଆଗକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

देवाग्र्यात्मविभेदेन दर्ष्या तं विभजेत् त्रिधा दत्वा भागौ शिवाग्निभ्यां संरक्षेद्भागमात्मनि

ଦେବାଗ୍ର୍ୟ, ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନି—ଏମାନଙ୍କର ନିଜନିଜ ଭାଗଭେଦ ଅନୁସାରେ ସେହି (ହବିଷ୍ୟ/ଚରୁ)କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗ ଦେଇ, ଗୋଟିଏ ଭାଗ ନିଜ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 39

शरेण चर्मणा देयं पूर्वतो दन्तधावनं तस्माद्घोरशिखाभ्यां वा दक्षिणे पश्चिमे मृदं

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ (ଶର) ଓ ଚର୍ମ (ଚାମଡ଼ା)ର ସହାୟତାରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ‘ଘୋର-ଶିଖା’ (ତର୍ଜନୀ ଓ ମଧ୍ୟମା)ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଶୁଦ୍ଧି-ମୃଦାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗ୍ରହଣ/ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

साद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीकृतं जलं वामेन शिरसा ईशे गन्धान्वितं जलं

‘ସାଦ୍ୟୋଜାତ’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୃଦୟ-ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାକୁ ବାମଦିଗକୁ ଘୁରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ବାମ ଶିରୋଭାଗରେ, ‘ଈଶାନ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଜଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

पञ्चगव्यं पलाशादिपुटकं वै समन्ततः ऐशान्यां कुसुमं दद्यादाग्नेय्यां दिशि रोचनां

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ପଲାଶାଦିରେ ତିଆରି ପୁଟକକୁ ଚାରିଦିଗରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ, ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ରୋଚନା (ହଳଦିଆ ବର୍ଣ୍ଣକ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

अगुरुं निरृताशायां वायव्यां च चतुःसमं होमद्रव्याणि सर्वाणि सद्योजातैः कुशैः सह

ନିରୃତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଅଗୁରୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ସମାନ ଚାରିଗୁଣ ମାତ୍ରା ରଖିବା ଉଚିତ। ହୋମର ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଦ୍ୟୋଜାତ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନବ କୁଶ ସହିତ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

दण्डाक्षसूत्रकौपीनभिक्षापात्राणि रूपिणे कज्जलं कुङ्कुमन्तैलं शलाकां केशशोधनीं

ସାକାର (ତପସ୍ବୀ) ରୂପ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ, ଅକ୍ଷସୂତ୍ର (ଜପମାଳା), କୌପୀନ ଓ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ସହିତ କଜ୍ଜଳ, କୁଙ୍କୁମ, ତେଲ, ଲେପନ ଶଲାକା ଏବଂ କେଶଶୋଧନୀ ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

ताम्बूलं दर्पणं दद्यादुत्तरे रोचनामपि आसनं पादुके पात्रं योगपट्टातपत्रकं

ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରମରେ ତାମ୍ବୂଳ ଓ ଦର୍ପଣ ଦେଇ, ରୋଚନା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ଆସନ, ପାଦୁକା, ପାତ୍ର, ଯୋଗପଟ୍ଟା ଓ ଛତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 45

ऐशान्यामीशमन्त्रेण दद्यादीशानतुष्टये पूर्वस्याञ्चरुकं साज्यं दद्याद्गन्धादिकं नवे

ଈଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଈଶମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଈଶାନଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ/ଆହୁତି କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ପାଇଁ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଚରୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନବମ ସ୍ଥାନରେ ଗନ୍ଧାଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

पूर्वित्राणि समादाय प्रोक्षितान्यर्घ्यवारिणा संहितामन्त्रपूतानि नीत्वा पावकसन्निधिं

ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର୍ମୋପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଘ୍ୟଜଳରେ ପ୍ରୋକ୍ଷିତ କରି, ସଂହିତା-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ସନ୍ନିଧିକୁ ନେଇଯିବ।

Verse 47

कृष्णाजिनादिनाअच्छाद्य स्मरन् संवत्सरात्मकं साक्षिणं सर्वकृत्यानां गोप्तारं शिवमव्ययं

କୃଷ୍ଣାଜିନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ, ସଂବତ୍ସର-ସ୍ୱରୂପ, ରକ୍ଷକ ଓ ଅବ୍ୟୟ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 48

सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीयकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे धाम निष्फलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः फलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दण्डाक्षसूत्रकौपानतीर्थपात्राणि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वेति हेति प्रयोगेण मन्त्रसंहितया पुनः शोधयेच्च पवित्राणि वाराणामेकविंशतिं

‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ‘ହୃଦୟ’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୋଧନ-ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରି, ମନ୍ତ୍ର-ସଂହିତାର ସଂଯୁକ୍ତ ଜପରେ ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ—ଦଣ୍ଡ, ଅକ୍ଷସୂତ୍ର, କୌପୀନ, ତୀର୍ଥଜଳ, ପାତ୍ର ଆଦି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ; ଏବଂ ପବିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକୋଇଶ ଆବୃତ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଧନ କରିବ।

Verse 49

गृहादि वेष्टयेत्सूत्रैर् गन्धाद्यं रवये ददेत् पूजिताय समाचम्य कृतन्यासः कृतार्घ्यकः

ଗୃହ ଆଦି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସୂତ୍ରଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟନ କରିବ; ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବ। ପୂଜା କରି ଆଚମନ କରି, ନ୍ୟାସ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ।

Verse 50

नन्द्यादिभ्यो ऽथ गन्धाख्यं वास्तोश्चाथ प्रविश्य च शस्त्रेभ्यो लोकपालेभ्यः स्वनाम्ना शिवकुम्भके

ତାପରେ ନନ୍ଦୀ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ଗନ୍ଧ’ ନାମକ ଦେବତାଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ବାସ୍ତୁ-ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ନାମରେ ଶିବ-କୁମ୍ଭରେ ସ୍ଥାପନ (ନ୍ୟାସ) କରିବ।

Verse 51

वर्धन्यै विघ्नराजाय गुरवे ह्य् आत्मने यजेत् अथ सर्वौषधीलिप्तं धूपितं पुष्पदूर्वया

ବର୍ଧନୀ, ବିଘ୍ନରାଜ (ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା) ଓ ଗୁରୁ—ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୂଜ୍ୟ ବସ୍ତୁକୁ ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ଲେପ ଲଗାଇ, ଧୂପରେ ଧୂପିତ କରି, ପୁଷ୍ପ ଓ ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା/ଅଲଙ୍କାର କରିବା।

Verse 52

आमन्त्र्य च पवित्रं तत् विधायाञ्जलिमध्यगं ॐ समस्तविधिच्छिद्रपूरणे च विधिं प्रति

ସେହି ପବିତ୍ରକକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଯୋଡ଼ା ହାତର ଅଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା। ପରେ ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବିଧି ପ୍ରୟୋଗ କରିବା—ସମସ୍ତ ବିଧି-ଛିଦ୍ର (ତ୍ରୁଟି/ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା) ପୂରଣ ପାଇଁ।

Verse 53

प्रभवमन्त्रयामि त्वां त्वदिच्छावाप्तिकारिकां तत्सिद्धिमनुजानीहि यजतश्चिदचित्पते

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭବ-ମନ୍ତ୍ରରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଏ। ହେ ଚିଦଚିଦ୍ପତି, ଏହି ଯଜମାନ ପାଇଁ ସେହି (ଅଭୀଷ୍ଟ) ସିଦ୍ଧିକୁ ଅନୁମୋଦନ/ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।

Verse 54

सर्वथा सर्वदा शम्भो नमस्ते ऽस्तु प्रसीद मे आमन्त्रितो ऽसि देवेश सह देव्या गणेश्वरैः

ହେ ଶମ୍ଭୋ, ସର୍ବଥା ସର୍ବଦା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ଦେବୀ ଓ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ (ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନଙ୍କ) ସହ ଆମନ୍ତ୍ରିତ।

Verse 55

मन्त्रेशैर् लोकपालैश् च सहितः परिचारकैः निमन्त्रयाम्यहन्तुभ्यं प्रभाते तु पवित्रकं

ମନ୍ତ୍ରେଶମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ, ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଭାତର ପବିତ୍ରକ ବିଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି।

Verse 56

नियमञ्च करिष्यामि परमेश तवाज्ञया इत्येवन्देवमामन्त्र्य रेचकेनामृतीकृतं

“ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।” ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରେଚକ (ନିଶ୍ୱାସ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅମୃତସମ—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଣିତ—କରେ।

Verse 57

शिवान्तं मूलमुच्चार्य तच्छिवाय निवेदयेत् ः पूजनार्थं समाचम्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रव्यादिभ्यो ऽथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आमन्त्रणपवित्रमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः परिवारकैविति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जपं स्तोत्रं प्रमाणञ्च कृत्वा शम्भुं क्षमापयेत्

“ଶିବ” ଅନ୍ତ ଥିବା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାହାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ପୂଜାର୍ଥେ ଆଚମନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଓ ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କରିବ; ଆମନ୍ତ୍ରଣ-ପବିତ୍ର ଓ ପରିବାର ଦେବତାପୂଜା କରି, ଜପ, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ ଓ ବିଧି-ପ୍ରମାଣ ସମାପ୍ତ କରି ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 58

हुत्वा चरोस्तृतीयांशं तद्दद्दीत शिवाग्नये दिग्वासिभ्यो दिगीशेभ्यो भूतमातृगणेभ्य उ

ଚରୁର ତୃତୀୟାଂଶ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରି, ପରେ ସେହି ଅର୍ପଣ ଶିବାଗ୍ନିକୁ ଦେବ; ଏବଂ ଦିଗ୍ବାସୀ, ଦିଗୀଶ, ଭୂତଗଣ ଓ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଳି/ଅର୍ପଣ ଦେବ।

Verse 59

रुद्रेभ्यो क्षेत्रपादिभ्यो नमः स्वाहा बलिस्त्वयं दिङ्नागाद्यैश् च पूर्वादौ क्षेत्राय चाग्नये बलिः

“ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଦ/କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ନମଃ—ସ୍ୱାହା। ଏହି ବଳି ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ।” ଏହିପରି ପୂର୍ବାଦି ଦିଗମାନଙ୍କର ଦିଗ୍ନାଗାଦି ରକ୍ଷକ ସହିତ, କ୍ଷେତ୍ର (ସ୍ଥାନ) ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଳି।

Verse 60

समाचम्य विधिच्छिद्रपूरकं होममाचरेत् पूर्णां व्याहृतिहोमञ्च कृत्वा रुन्धीत पावकं

ଆଚମନ କରି, ବିଧିରେ ହୋଇଥିବା ଛିଦ୍ର/ତ୍ରୁଟି ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ହୋମ କରିବ; ଏବଂ ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)କୁ ବନ୍ଦ/ସୁରକ୍ଷିତ କରିବ।

Verse 61

तत ओमग्नये स्वाहा स्वाहा सोमाय चैव हि ओमग्नीषोमाभ्यां स्वाहाग्नये स्विष्टकृते तथा

ତତ୍ପରେ “ଓଁ ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା”; “ସ୍ୱାହା ସୋମାୟ ଚ”; “ଓଁ ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା”; ଏବଂ “ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତେ ସ୍ୱାହା” ଭାବେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 62

इत्याहुतिचतुष्कन्तु दत्वा कुर्यात्तु योजनां वह्निकुण्डार्चितं देवं मण्डलाभ्यर्चिते शिवे

ଏଭଳି ଚାରି ଆହୁତି ଦେଇ ପରେ ଯୋଜନା (ସମାପନ-ବିନ୍ୟାସ) କରିବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡଳାର୍ଚ୍ଚିତ ଶିବବିଧିରେ ବହ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

नाडीसन्धानरूपेण विधिना योजयेत्ततः वंशादिपात्रे विन्यस्य अस्त्रञ्च हृदयन्ततः

ତାପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ନାଡୀ-ସନ୍ଧାନରୂପେ (ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି) ଯୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ବାଁଶ ଆଦି ପାତ୍ରରେ ରଖି ହୃଦୟସ୍ଥାନରୁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

अधिरोप्य पवित्राणि कलाभिर्वाथ मन्त्रयेत् षडङ्गं ब्रह्ममूलैर् वा हृद्धर्मास्त्रञ्च योजयेत्

ପବିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିରୋପଣ କରି କଳାଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମମୂଳ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ଷଡଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି, ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ସହ ଧର୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

विधाय सूत्रैः संवेष्ट्य पूजयित्वाङ्गसम्भवैः रक्षार्थं जगदीशाय भक्तिनम्रः समर्पयेत्

ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରକ୍ଷାସୂତ୍ରରେ ସଂବେଷ୍ଟନ କରିବା ଓ ଅଙ୍ଗସମ୍ଭବ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଜଗଦୀଶଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

पूजिते पुष्पधूपाद्यैर् दत्वा सिद्धान्तपुस्तके गुरोः पादान्तिकं गत्वा भक्त्या दद्यात् पवित्रकं

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏବଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ-ଗ୍ରନ୍ଥ ଅର୍ପଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦସନ୍ନିକଟକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତିସହିତ ପବିତ୍ରକ (ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର/ମାଳା) ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 67

निर्गत्य वहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतमातृगणेषु फडिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रुद्रेभ्यः क्षेत्रपालेभ्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वा ततः शिवमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वाथ सञ्चरैर् इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तधावनञ्च क्रमाद् यजेत्

ବାହାରକୁ ଯାଇ ଆଚମନ କରି, ଗୋମୟରେ ତିନୋଟି ମଣ୍ଡଳ କରିବ। ପରେ “ଫଟ୍” ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଭୂତ ଓ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ/ଆହୁତି ଦେବ। ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି କ୍ରମେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଚରୁ-ଆହୁତି ଓ ଦନ୍ତଧାବନ (ଦାତୁନ୍-ବିଧି) କରିବ।

Verse 68

आचान्तो मन्त्रसम्बद्धः कृतसङ्गीतजागरः स्वपेदन्तः स्मरन्नीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे

ଆଚମନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ଭକ୍ତିଗୀତ ସହ ଜାଗରଣ କରି, ଦର୍ଭାଘାସର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବ; ଭୁଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି ନିଦ୍ରା କରିବ।

Verse 69

अनेनैव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत् केवलम्भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः

ଏହି ଏକେ ପ୍ରକାରେ ମୋକ୍ଷକାମୀ ସାଧକ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କରିବ; କେବଳ ଭସ୍ମର ଶଯ୍ୟାରେ, ଉପବାସ ସହିତ ଏବଂ ମନକୁ ସମାହିତ କରି।