Adhyaya 75

Verse 1

ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरहस्ते इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवज्ञानामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नमेदष्ताङ्गमूर्तये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः अग्निस्थापनादिविधिः ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ଏବେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—ଅଗ୍ନିସ୍ଥାପନାଦି ବିଧି। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ର ଧରି, ସୁସଂବୃତ (ନିୟମସଂଯମରେ) ହୋଇ ଅଗ୍ନ୍ୟାଗାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯାଗର ସମସ୍ତ ଉପକରଣକୁ ଦିବ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ, ସଂସ୍କୃତ) ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

उदङ्मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रओक्षणं ताडनंकुशैः विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्मणाभ्युक्षणं मतं

ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ କୁଣ୍ଡକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। କୁଶାଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଛିଟା) ଓ ତାଡନ (ସ୍ପର୍ଶ/ଟପକ) କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ବର୍ମ (ରକ୍ଷାକବଚ) ଭାବେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ସମ୍ମତ ବିଧି।

Verse 3

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि कुर्वीत वर्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

ଖଡ୍ଗ (ତଳୱାର) ଦ୍ୱାରା ଖୋଦା ମାଟିକୁ ଉଠାଇ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୂରଣ ଓ ସମତଳ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ମ (ରକ୍ଷାସାଧନ) ଦ୍ୱାରା ସେକ/ଛିଟା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶରଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଦଣ୍ଡରେ କୁଟ୍ଟନ (ଦବାଇ ଠୋକି ଗଢ଼ିବା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

सम्मार्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनं त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्मणाभ्यर्चनं सदा

ସଦା ସମ୍ମାର୍ଜନ (ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ପରିଶୁଦ୍ଧି), ସମାଲେପ (ଲେପନ/ଲିପାଇ), କଳାରୂପ ପ୍ରକଳ୍ପନ, ତ୍ରିସୂତ୍ରୀ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ) ପରିଧାନ, ଏବଂ ବର୍ମ (ରକ୍ଷାକବଚ) ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

रेखात्रयमुदक् कुर्यादेकां पूर्वाननामधः कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्ययः

ଜଳଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ରେଖାକୁ ତଳେ, ପୂର୍ବମୁଖୀ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବ। କୁଶ ଓ ଶିବାସ୍ତ୍ର (ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିବ; କିମ୍ବା ରେଖାମାନଙ୍କ କ୍ରମ ଓଲଟା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 6

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भैश् चतुष्पथं अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

ବଜ୍ରୀକରଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦର୍ଭାରେ ଚତୁଷ୍ପଥ (ଚାରି ଦିଗର କ୍ରସ୍-ଆକୃତି) ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ତତନୁତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷପାତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବ; ପରେ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଟର (ଆସନ) ରଖିବ।

Verse 7

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशामावाह्य पूजयेत् वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितं

ସେଠାରେ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାଗୀଶ୍ୱରୀ (ବାଣୀଦେବୀ)ଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରିବ, ଏବଂ ଈଶାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବାହନ କରିବ। ପରେ ସଦାଶ୍ରୟରୁ ଆଣିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ର ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 8

क्रव्यादांशं परित्यज्य वीक्षणादिविशोधितं औदर्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयं

କ୍ରବ୍ୟାଦାଂଶ (ମାଂସସଦୃଶ/ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶ)କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିରୀକ୍ଷଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ କରି, ଔଦର୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚୈନ୍ଦବ (ଚନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୀତଳ) ଓ ଭୌତ (ଭୂତତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ଅଂଶକୁ ଏକତ୍ର କରି ‘ଅନଲତ୍ରୟ’ (ତିନି ଅଗ୍ନି) ନିଷ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 9

ॐ हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत् संहितामन्त्रितं वह्निं धेनुमुद्रामृतीकृतं

ବହ୍ନି-ବୀଜଦ୍ୱାରା ‘ॐ हूं—ବହ୍ନିଚୈତନ୍ୟାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ସଂହିତା-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଧେନୁ-ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ଅମୃତସଦୃଶ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 10

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितं पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योर्ध्वं प्रदक्षिणं

ହେତି-ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା କରି, କବଚରେ ଆବୃତ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, କୁଣ୍ଡର ଉପର ଧାରକୁ ଦକ୍ଷିଣେ ରଖି ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବ।

Verse 11

दिव्यदृष्ट्या विल्प्कयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शराणुनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

ଶିବ-ବୀଜକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାଗୀଶ (ବାଣୀର ଅଧିପତି) ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଗୀଶ୍ୱର ଦେବ ତାହାକୁ କ୍ଷେପଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବନା କରିବ; କିଛି ପୁସ୍ତକରେ ‘ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟ୍ୟା…’ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ‘ଶରାଣୁନା/ଶରାଣୁନେ…’ ପାଠଭେଦ ମିଳେ।

Verse 12

भूमिष्ठजानुक्को मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत् ततो ऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहनं

ଭୂମିରେ ଜାନୁ ରଖି ମନ୍ତ୍ରୀ ହୃଦୟ ଓ ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଦିଗକୁ କ୍ଷେପଣ କରିବ; ପରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିତ ବୀଜକୁ ନାଭି-ଦେଶରେ ସମୂହନ/ସଂକେନ୍ଦ୍ରଣ କରିବ।

Verse 13

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

ପରିଧାନର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରି, ଶୌଚ ଓ ଆଚମନ ହୃଦୟ-ଏକାଗ୍ରତାରେ କରି, ଗର୍ଭାଗ୍ନିର ପୂଜା କରିବ; ଏବଂ ତାହାର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଶରାଣୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାକର୍ମ କରିବ।

Verse 14

बध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकं

ଗର୍ଭାଧାନ ପାଇଁ ଦେବୀ (ପତ୍ନୀ)ର କୋମଳ ହାତରେ ଗର୍ଭଜ କକଙ୍କଣ (ତାବିଜ-କଙ୍କଣ) ବାନ୍ଧିବ; ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାବକକୁ ସଂସ୍କାର/ପବିତ୍ର କରିବ।

Verse 15

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयं पुंसवनाय वामेन तृतीये यासि पूजयेत्

ତତଃ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ରେ ଅଗ୍ନିରେ ତିନିଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପୁଂସବନ କ୍ରିୟାରେ ବାମ ହସ୍ତ/ପକ୍ଷରେ ତୃତୀୟ ଆହୁତିବେଳେ ‘ୟାସି’ କହି ଆବାହିତ ଶକ୍ତି/ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

ମୁଣ୍ଡରେ ଜଳକଣ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ସହିତ ତିନିଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ରୂପଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜି ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ (ଗର୍ଭିଣୀର କେଶ-ବିଭାଜନ ସଂସ୍କାର) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

जुहुयादाहुतीस्तिस्रः शिखया शिखयैव तु वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्याद्वक्त्रोद्घाटननिष्कृती

ତିନିଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଶିଖା/ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା—କେବଳ ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା—ମୁଖ ଓ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ନିୟତ କଳ୍ପନା/ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ‘ବକ୍ତ୍ରୋଦ୍ଘାଟନ’ ନାମକ ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) ଅଟେ।

Verse 18

जातकर्मनृकर्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत् वह्निं सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

ଜାତକର୍ମ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାନବ-ସଂସ୍କାର ପାଇଁ, ଦଶମ ମାସରେ ପୂର୍ବବତ୍: ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ଧୁକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦର୍ଭ ଆଦି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଗର୍ଭମଳ/ଅଶୁଦ୍ଧି ହରେ।

Verse 19

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्चयेत् सद्यःसूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

ଦେବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣବନ୍ଧନ (ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର-ବନ୍ଧ) ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ସଦ୍ୟଃ ସୂତକନାଶ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्मणोक्षयेत् अस्त्रेणोत्तरपूर्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

କୁମ୍ଭ (ଜଳକଳଶ)କୁ ବହ୍ନ୍ୟସ୍ତ୍ରରେ ତାଡ଼ିବ; ପରେ ବର୍ମଣ (କବଚ) ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ। ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ମେଖଲାର ବାହାରେ କୁଶକୁ ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବମୁଖୀ ଅଗ୍ର କରି ରଖିବ।

Verse 21

ततोन्तस्थितदेवस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः आस्थाप्य स्थापयेत्तेषु हृदा परिधिविस्तरं वक्ताणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापन्नुत्तये

ତାପରେ ଦେବତା/ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପନ କରି, ହୃଦା-ମନ୍ତ୍ରରେ ପରିଧି (ସୀମା)ର ବିସ୍ତାର ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଜମାନ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବ, ଯେପରି ବିଘ୍ନ ନ ହୁଏ।

Verse 22

समिधिः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तञ्च हृदार्चयेत्

ପାଞ୍ଚଟି ସମିଧା ହୋମରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ଅଗ୍ରଭାଗ ଓ ମୂଳଭାଗ ଘୃତରେ ସିକ୍ତ କରି। ଏବଂ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 23

दूर्वाक्षतैश् च पर्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात् इन्द्रादीशानपर्यन्तान्तान्विष्टरस्थाननुक्रमात्

ଦୂର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ପରିଧି-ସ୍ଥାନର କ୍ରମାନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିକ୍ରମାରେ (ପୂଜା/ଚିହ୍ନିତ) କରିବ। ଏବଂ ବିଷ୍ଟର (ଆସନ) ସ୍ଥାନର କ୍ରମରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଈଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 24

अग्नेरभिमुखीभूतान् निजदिक्षु हृदार्चयेत् निवार्य विघ्नसङ्घातं वालकं पालयिष्यथ

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଭିମୁଖ ହୋଇ, ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ହୃଦୟଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବ। ବିଘ୍ନସମୂହକୁ ନିବାରଣ କରି, ତୁମେ ଶିଶୁକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବ।

Verse 25

शैवीमाज्ञाभिमान्तेषां श्रावयेत्तदनन्तरं गृहीत्वा स्रुक्स्रुवावूर्ध्ववदनाधोमुखैः क्रमात्

ତାପରେ ବେଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୈବୀ ଆଜ୍ଞା (ଆଜ୍ଞା-ମନ୍ତ୍ର) ଶୁଣାଇବ। ତଦନନ୍ତରେ ସ୍ରୁକ ଓ ସ୍ରୁବ—ଏହି ଦୁଇ ଆହୁତି-ଚମଚ ଧରି କ୍ରମେ ଗୋଟିଏର ମୁହଁ ଉପରକୁ ଓ ଅନ୍ୟଟିର ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ପ୍ରୟୋଗ କରିବ।

Verse 26

प्रताप्याग्नौ त्रिधा दर्भमूलमध्याग्रकैः स्पृशेत् कुशस्पृष्टप्रदेशे तु आत्मविद्याशिवात्मकं

ଦର୍ଭକୁ ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ତାହାର ମୂଳ, ମଧ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ରଭାଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ତିନି ପ୍ରକାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। କୁଶ-ସ୍ପୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ଭାବି ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 27

क्रमात्तत्त्वत्रयं न्यस्य हां हीं हूं सं रवैः क्रमात् स्रुवि शक्तिं स्रुवे शम्भुं विन्यस्य हृदयाणुना

ତାପରେ କ୍ରମେ ତତ୍ତ୍ୱତ୍ରୟର ନ୍ୟାସ କରିବ; ହାଂ, ହୀଂ, ହୂଂ, ସଂ—ଏହି ବୀଜଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଯଥ ନାଦ ସହ କ୍ରମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ‘ଅଣୁ’ ଦ୍ୱାରା ସ୍ରୁବରେ ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ରୁକରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 28

त्रिसूत्रीवेष्टितग्रीवो पूजितौ कुसुमादिभिः कुशानामुपरिष्टात्तौ स्थापयित्वा स्वदक्षिणे

ତ୍ରିସୂତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରୀବାକୁ ବେଷ୍ଟନ କରି, ସେଇ ଦୁଇଟିକୁ କୁସୁମାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, କୁଶ ଉପରେ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 29

गव्यमाज्यं समादाय वीक्षणादिविशोधितं स्वकां ब्रह्ममयीं मूर्तिं सञ्चिन्त्यादाय तद्घृतं

ଗବ୍ୟ ଘୃତ ଗ୍ରହଣ କରି, ବୀକ୍ଷଣାଦି ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ଅଭୀଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମମୟୀ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ସେଇ ଘୃତକୁ (ଆହୁତି କର୍ମ ପାଇଁ) ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 30

कुण्डस्योर्ध्वं हृदावर्त्य भ्रामयित्वाग्निगोचरे पुनर्विष्णुमयीं ध्यात्वा घृतमीशानगोचरे

କୁଣ୍ଡରୁ ଚେତନାକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ ହୃଦୟରେ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରି, ଅଗ୍ନି-ଗୋଚରରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରାଅ। ପୁନଃ ହବିକୁ ବିଷ୍ଣୁମୟୀ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଈଶାନ-ଗୋଚରରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 31

धृत्वादाय कुशाग्रेण स्वाहान्तं शिरसाणुना आस्तीर्येति घ, ङ, चिह्नितपुस्तद्वयपाठः हां ह्रीं ह्रं समिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं हां क्रूं समिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिरसात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जुहुयाद्विष्णवे विन्दुं रुद्ररूपमनन्तरं

କୁଶାଗ୍ରରେ ନେଇ ଧାରଣ କରି, ‘ଶିରସ୍’ ବୀଜ ସହ ‘ସ୍ୱାହା’ନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଆସ୍ତୀର୍ୟ/ନ୍ୟାସ କର। ପାଠଭେଦରେ ‘ହାଂ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରଂ’ କିମ୍ବା ‘ହୂଂ ହାଂ କ୍ରୂଂ’ ଅଥବା ‘ଶିରସାତ୍ମନା’ ମିଳେ। ତଦନନ୍ତରେ ରୁଦ୍ରରୂପ ‘ବିନ୍ଦୁ’କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 32

भावयन्निजमात्मानं नाभौ धृत्वाप्लवेत्ततः प्रादेशमात्रदर्भाभ्यामङ्गुष्टानामिकाग्रकैः

ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଭାବନା କରି ଚିତ୍ତକୁ ନାଭିରେ ଧାରଣ କର। ତାପରେ ‘ପ୍ଲବନ’ ଅଭ୍ୟାସ କର—ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ର ଦୁଇଟି ଦର୍ଭ ନେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରକୁ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଓ ଅନାମିକାର ଅଗ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଧର।

Verse 33

धृताभ्यां सम्मुखं वह्नेरस्त्रेणाप्लवमाचरेत् हृदात्मसम्मुखं तद्वत् कुर्यात् सम्प्लवनन्ततः

ଦୁଇ ହାତକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଧାରଣ କରି ଅଗ୍ନି ସମ୍ମୁଖରେ ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ‘ଅପ୍ଲବ’ କର୍ମ କର। ସେହିପରି ହୃଦୟ-ଆତ୍ମା ସମ୍ମୁଖରେ ହୋଇ, ପରେ ‘ସମ୍ପ୍ଲବନ’ (ସମ୍ୟକ୍ ଆବରଣ/ବ୍ୟାପ୍ତି) କର।

Verse 34

हृदालब्धदग्धदर्भं शस्त्रक्षेपात् पवितयेत् दीप्तेनापरदर्भेण निवाह्यानेन दीपयेत्

ହୃଦୟ-ସ୍ପର୍ଶ ଆଦିରୁ ଦର୍ଭ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ‘ଶସ୍ତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ର-କ୍ଷେପରେ ତାହାକୁ ପବିତ୍ର କର। ପରେ ଅନ୍ୟ ଦୀପ୍ତ ଦର୍ଭକୁ ନେଇ ଯାଇ, ସେହିଦ୍ୱାରା (ଅଗ୍ନି/କର୍ମ) ପ୍ରଦୀପ୍ତ କର।

Verse 35

अस्त्रमन्त्रेण निर्दग्धं वह्नौ दर्भं पुनः क्षिपेत् क्षिप्त्वा घृते कृतग्रन्थिकुशं प्रादेशसम्मितं

ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେ ଦଗ୍ଧ କରି ଦର୍ଭକୁ ପୁନଃ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଘୃତରେ ହାତର ପ୍ରାଦେଶମିତ, ଗଠିତ କୁଶ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 36

पक्षद्वयमिडादीनां त्रयं चाज्ये विभावयेत् क्रामाद्भागत्रयादाज्यं स्रुवेणादाय होमयेत्

ଇଡା ଆଦି ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗ ଏବଂ ଘୃତରେ ତିନି ଭାଗ ମନେ ମନେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସ୍ରୁବାଦ୍ୱାରା ତିନିଭାଗ ଘୃତ ନେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

स्वेत्यग्नौ हा घृते भागं शेषमाज्यं क्षिपेत् क्रमात् ॐ हां अग्नये स्वाहा ॐ हां सोमाय स्वाहा ॐ हां अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा उद्घाटनाय नेत्राणां अग्नेर्नेत्रत्रये मुखे

ଶୁଦ୍ଧ/ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତର ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ ଶେଷ ଆଜ୍ୟକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ—“ଓଁ ହାଁ ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା”, “ଓଁ ହାଁ ସୋମାୟ ସ୍ୱାହା”, “ଓଁ ହାଁ ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା”—ଏହା ନେତ୍ରୋଦ୍ଘାଟନାର୍ଥେ, ଅଗ୍ନିର ତ୍ରିନେତ୍ରରୂପ ମୁଖେ ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 38

स्रुवेण घृतपूर्णेन चतुर्थीमाहुतिं यजेत् ॐ हां अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा अभिमन्त्र्य षडङ्गेन बोधयेद्धेनुमुद्रया

ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ରୁବାଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଥ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ—“ଓଁ ହାଁ ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତେ ସ୍ୱାହା।” ପରେ ଷଡଅଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଧେନୁମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା (କ୍ରିୟାକୁ) ବୋଧିତ/ସକ୍ରିୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

अवगुण्ठ्य तनुत्रेण रक्षेदाज्यं शराणुना हृदाज्यविन्दुविक्षेपात् कुर्यादभ्युक्ष्य शोधनं

ତନୁତ୍ର (ରକ୍ଷାକବଚ) ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ଶର (ବାଣ) ଦ୍ୱାରା ଘୃତର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶରୁ ଘୃତବିନ୍ଦୁ ବିକ୍ଷେପ ହେଲେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ (ଛିଟାଇବା) ଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

वक्त्राभिघारसन्धानां वक्त्रैकीकरणं तथा ॐ हां सद्योजाताय स्वाहा ॐ हां वामदेवाय स्वाहा ॐ हां स्वाहेत्यग्नौ घृते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मनेति ण, चिह्नितपुस्तकपाठः अघोराय स्वाहा ॐ तत्पुरुषाय स्वाहा ॐ हां ईशानाय स्वाहा इत्येकैकघृताहुत्या कुर्याद्वक्त्राभिघारकं

‘ବକ୍ତ୍ରାଭିଘାର-ସନ୍ଧାନ’ ଓ ‘ବକ୍ତ୍ର-ଏକୀକରଣ’ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତର ଏକେକ ଆହୁତି ଦେଇ କ୍ରମେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା—“ଓଁ ହାଂ ସଦ୍ୟୋଜାତାୟ ସ୍ୱାହା”, “ଓଁ ହାଂ ବାମଦେବାୟ ସ୍ୱାହା”, (କିଛି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠାନ୍ତର), “ଅଘୋରାୟ ସ୍ୱାହା”, “ଓଁ ତତ୍ପୁରୁଷାୟ ସ୍ୱାହା”, “ଓଁ ହାଂ ଈଶାନାୟ ସ୍ୱାହା।” ଏହି ଏକେକ ଘୃତାହୁତିଦ୍ୱାରା ବକ୍ତ୍ରାଭିଘାରକ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 41

औं हां सद्योजातवामदेवाभ्यां स्वाहा ॐ हां वामदेवाघोराभ्यां स्वाहा ॐ हां अघोरतत्पुरुषाभ्यां स्वाहा ॐ हां तत्पुरुषेशानाभ्यां स्वाहा इतिवक्त्रानुसन्धानं मन्त्रैर् एभिः क्रमाच्चरेत् अग्रितो गतया वायुं निरृतादिशिवान्तया

“ଔଁ ହାଂ—ସଦ୍ୟୋଜାତ-ବାମଦେବାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା; ଓଁ ହାଂ—ବାମଦେବ-ଅଘୋରାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା; ଓଁ ହାଂ—ଅଘୋର-ତତ୍ପୁରୁଷାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା; ଓଁ ହାଂ—ତତ୍ପୁରୁଷ-ଈଶାନାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ମୁଖମାନଙ୍କର ‘ଅନୁସନ୍ଧାନ/ସଂଯୋଗ’ କରିବା—ପୂର୍ବ (ଅଗ୍ନି)ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାୟୁ-ଦିଗକୁ, ନିରୃତି ଦିଗରୁ ଚାଲି ଶିବ (ଈଶାନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 42

वक्त्राणामेकतां कुर्यात् स्रुवेण घृतघारया ॐ हां सद्योजातवामदेवाघोरतत्पुरुषेशानेभ्यः स्वाहा इतीष्टवक्त्रे वक्त्राणामन्तर्भावस्तदाकृतिः

ସ୍ରୁବ (ଚମଚ) ଦ୍ୱାରା ଘୃତଧାରା ଢାଳି (ପାଞ୍ଚ) ମୁଖର ଏକତା କରି, “ଓଁ ହାଂ ସଦ୍ୟୋଜାତ-ବାମଦେବ-ଅଘୋର-ତତ୍ପୁରୁଷ-ଈଶାନେଭ୍ୟଃ ସ୍ୱାହା” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା। ଏହିପରି ଇଷ୍ଟ (ମୁଖ୍ୟ) ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ ମୁଖମାନେ ଲୀନ ହୋଇ ସେହି ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 43

ईशेन वह्निमभ्यर्च्य दत्वास्त्रेणाहुतित्रयं कुर्यात् सर्वात्मना नाम शिवाग्निस्त्वं हुताशन

ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କରି, ପରେ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ତିନି ଆହୁତି ଦେବା; ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମଭାବରେ କହିବା—“ନାମରେ ତୁମେ ଶିବାଗ୍ନି; ହେ ହୁତାଶନ, ଏହି ହୁତି ଗ୍ରହଣ କର।”

Verse 44

हृदार्चितौ विसृष्टाग्नौ पितरौ विधिपूरणीं मूलेन वौषडन्तेन दद्यात् पूर्णां यथाविधि

ହୃଦୟଭକ୍ତିରେ ଦୁଇ ପିତୃଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରି, ବିଧି ପୂରଣକାରୀ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି’ ନିୟମାନୁସାରେ ଦେବା—ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଶେଷରେ ‘ବୌଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ।

Verse 45

ततो हृदम्बुजे साङ्गं ससेनं भासुरं परं यजेत् पूर्ववदावाह्य प्रार्थ्याज्ञान्तर्पयेच्छिवं

ତତଃ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ଓ ଗଣସହିତ ପରମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରିବ; ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଜ୍ଞାନାହୁତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବ।

Verse 46

यागाग्निशिवयोः कृत्वा नाडीसन्धानमात्मना शक्त्या मूलाणुना होमं कुर्यादङ्गैर् दशांशतः

ଯାଗାଗ୍ନି ଓ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଡୀ-ସନ୍ଧାନ (ସଂଯୋଗ) କରି, ନିଜ ଅନ୍ତଃଶକ୍ତି (ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଅଣୁ (ଅକ୍ଷର-ଏକକ) ସହ ହୋମ କରିବ; ପରେ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦଶାଂଶ ଭାଗରେ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 47

घृतस्य कार्षिको होमः क्षीरस्य मधुनस् तथा शक्तिमात्राहुतिर्दध्नः प्रसृतिः पायस्यतु

ଘିଅର ହୋମ କାର୍ଷିକ ପରିମାଣରେ; କ୍ଷୀର ଓ ମଧୁର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଦହି ପାଇଁ ଶକ୍ତିମାତ୍ର (ଏକ ଚମଚ) ଆହୁତି କୁହାଯାଇଛି; ପାୟସ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସୃତି (ହାତକପ) ପରିମାଣ।

Verse 48

यथावत् सर्वभक्षाणां लाजानां मुष्टिसम्मितं खण्डत्रयन्तु मूलानां कलानां स्वप्रमाणतः

ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରମାଣ ଯଥାବତ୍ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଲାଜା (ଭଜା ଚାଉଳ) ଏକ ମୁଷ୍ଟି; ମୂଳ (କନ୍ଦମୂଳ) ତିନି ଖଣ୍ଡ; ଏବଂ କଳା (ଅଂଶ) ନିଜ ନିଜ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ।

Verse 49

ससेनं भास्करं परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं भास्करं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शाशनं भास्रं परमिति ङ चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं त्र्यक्षरं परमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ग्रासार्धमात्रमन्नानां सूक्ष्माणि पञ्च होमयेत् इक्षोरापर्विकं मानं लतानामङ्गुलद्वयं

‘ସସେନଂ ଭାସ୍କରଂ ପରମ୍’—ଖ-ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକର ପାଠ; ‘ଶାସନଂ ଭାସ୍କରଂ ପରମ୍’—ଗ-ପାଠ; ‘ଶାଶନଂ ଭାସ୍ରଂ ପରମ୍’—ଙ-ପାଠ; ‘ଶାସନଂ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷରଂ ପରମ୍’—ଘ-ପାଠ। ଅନ୍ନ-ଆହୁତିରେ ଅର୍ଧ-ଗ୍ରାସ ପ୍ରମାଣର ପାଞ୍ଚଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାଗ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଇକ୍ଷୁ (ଆଖୁ)ର ମାନ ‘ଆପର୍ବିକ’; ଲତାମାନଙ୍କର ମାନ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ।

Verse 50

पुष्पं पत्रं स्वमानेन समिधां तु दशाङ्गुलं चन्द्रचन्दनकाश्मीरकस्तूरीयक्षकर्दमान्

ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ର ନିଜ ଚଳିତ (ପରମ୍ପରାଗତ) ପରିମାଣରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ହୋମ ପାଇଁ ସମିଧା ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବ ହେବ; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ, କେଶର, କସ୍ତୁରୀ ଓ ଯକ୍ଷ-କର୍ଦମ (ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ) ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 51

कलायसम्मितानेनान् गुग्गुलं वदरास्थिवत् कन्दानामष्टमं भागं जुहुयाद्विधिवत् परं

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଟର ଦାଣା (କଲାୟ) ପରିମାଣରେ ମାପି, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁକୁ ବର ଗୁଠି ପରି ଖଣ୍ଡ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ କନ୍ଦମାନଙ୍କର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ନେଇ ନିୟମାନୁସାରେ—ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକ୍ରିୟା—ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

होमं निर्वर्तयेदेवं ब्रह्मवीजपदैस्ततः घृतेन स्रुचि पूर्णायां निधायाधोमुखं स्रुवं

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ-ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ମନ୍ତ୍ରପଦ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ସ୍ରୁଚିକୁ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସ୍ରୁବ (ଆହୁତି-ଚମଚ)କୁ ଅଧୋମୁଖ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 53

स्रुगग्रे पुष्पमारोप्य पश्चाद्वामेन पाणिना पुनः सव्येन तौ धृत्वा शङ्खसन्निभमुद्रया

ସ୍ରୁବର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପୁଷ୍ପ ରଖି, ପରେ ବାମହାତରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୁନଃ ଡାହାଣହାତରେ ସେଇ ଦୁଇଟି (ଉପକରଣ) ଧରି, ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

समुद्गतो अर्धकायश् च समपादः समित्थितः नाभौ तन्मूलमाधाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः

ଅର୍ଧଦେହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠି, ଦୁଇ ପାଦ ସମ କରି ସ୍ଥିରଭାବେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିବା ଉଚିତ; ତାହାର ମୂଳକୁ ନାଭିରେ ରଖି, ସ୍ରୁଗ/ସ୍ରୁବର ଅଗ୍ରଭାଗ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

ब्रह्मादिकारणात्यागाद्विनिःसृत्य सुषुम्णया वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः

ବ୍ରହ୍ମାଦି କାରଣ-କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଡୀଦ୍ୱାରା ବିନିଃସୃତ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରାଣଧାରାକୁ ବାମ ସ୍ତନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିବ; ପରେ ସତର୍କ ରହି ଦ୍ୱୟର ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 56

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत् तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ମନ୍ଦ ଓ ଅତିସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଭାବେ, ଶେଷରେ “ବୌଷଟ୍” ଯୋଗ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ; ପରେ ସେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଯବଦାଣା-ପରିମିତ ଧାରାରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 57

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि भक्त्या तद्भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परां

ଆଚମନ ଜଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ତାମ୍ବୂଳ ଆଦି ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ; ପରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବିଭୂତିକୁ ଭକ୍ତିରେ ବନ୍ଦନା କରି ପରମ ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 58

ततो वह्निं समभ्यर्च्य पडन्तास्त्रेण संवरान् संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ‘ପଡନ୍ତାସ୍ତ୍ର’ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶକୁ ଆବରଣ/ରକ୍ଷା କରିବ; ପରେ ସଂହାରମୁଦ୍ରା କରି ‘କ୍ଷମସ୍ୱ’ ବୋଲି କହି ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 59

भासुरान् परिधीस्तांश् च पूरकेण हृदाणुना विनिःसृत्य स्वपृष्टया इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विनिःसृत्य स्वपुष्टया इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भास्वरानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृदात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रद्धया परयात्मीये स्थापयेत हृदम्बुजे

ହୃଦୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁଠାରୁ ପୂରକ (ଶ୍ୱାସ-ଗ୍ରହଣ) ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୀପ୍ତ ପରିଧି-ବଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିନିଃସୃତ କରି, ନିଜ ଏକାଗ୍ର ଚେତନାଦ୍ୱାରା—ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ—ପରମାତ୍ମୀୟ ହୃଦୟ-କମଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 60

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयं अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

ସମସ୍ତ ପକା ଅନ୍ନରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇଟି ମଣ୍ଡଳ କରି, ଅନ୍ତର୍ବଲି ଓ ବହିର୍ବଲି ଦେବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ କୁଣ୍ଡ ସନ୍ନିଧିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 61

ॐ हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृभ्यो दक्षिणे तथा वारुणे हां गणेभ्यश् च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ଓଁ। ‘ହାଂ’—ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ପୂର୍ବେ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣେ ମଧ୍ୟ। ବାରୁଣ ଦିଗରେ ‘ହାଂ’—ଗଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବଲି।

Verse 62

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ अग्नौ हामसुरेभ्यश् च रक्षोभ्यो नैरृते बलिः

ଉତ୍ତରେ ‘ହାଞ୍’ ଉଚ୍ଚାରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ବଲି ଦେବା; ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ‘ହାଂ’ କହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ। ଅଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ‘ହାମ୍’ କହି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ; ନୈଋତ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଲି।

Verse 63

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश् च मध्यतः हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैरृते यथा

ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ‘ହାଞ୍’ କହି ନାଗମାନଙ୍କୁ ବଲି ଦେବା; ଏବଂ ମଧ୍ୟରୁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ‘ହାଂ’ କହି ରାଶିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା; ତଥା ନୈଋତ ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 64

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्यायाग्नियमाय च

ବାରୁଣ ଦିଗରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ବଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦ୍ୱିତୀୟ, ବାହ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଲି ଦେବା।

Verse 65

नैरृताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

ନୈଋତ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଅଧିପତିଙ୍କୁ, ଜଳର ନାଥ ଜଲେଶଙ୍କୁ, ବାୟୁଙ୍କୁ, ଧନରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଏବଂ ଈଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ପୂର୍ବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 66

नैरृते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाअत्मनि

ନୈଋତ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ “ବିଷ୍ଣବେ ସ୍ୱାହା” ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେଇ, କାଉ ଆଦି ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ବଳି ରଖିବ। ପରେ ଦୁଇ ବଳିରେ ବ୍ୟବହୃତ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହାରମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଭିତରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବ।