Adhyaya 69

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवयात्रोत्सवकथनं नाम अष्टषष्टितमो ऽध्यायः अर्चिकैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथोनसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविधानं अग्निर् उवाच ब्रह्मन् शृणु प्रवक्षामि स्नपनोत्सवविस्तरं प्रासादस्याग्रतः कुम्भान्मण्डपे मण्डले न्यसेत्

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣର ଆଗ୍ନେୟ ଭାଗରେ “ଦେବଯାତ୍ରୋତ୍ସବକଥନ” ନାମକ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। (ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକ/ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ଅର୍ଚିକୈର୍…” ପାଠାନ୍ତର ଅଛି।) ଏବେ ଊନସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—“ସ୍ନାନବିଧାନ” ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ସ୍ନପନୋତ୍ସବର ବିସ୍ତୃତ ବିଧି କହୁଛି। ପ୍ରାସାଦର ସମ୍ମୁଖରେ ମଣ୍ଡପରେ ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 2

कुर्याद् ध्यानार्चनं होमं हरेरादौ च कर्मसु सहस्रं वा शतं वापि होमयेत् पूर्णया सह

କର୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ, ଅର୍ଚ୍ଚନ ଓ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ସହସ୍ର କିମ୍ବା ଶତ ଆହୁତି ଦେଇପାରେ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି (ପୂର୍ଣ୍ୟା) ସହିତ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

स्नानद्रव्याण्यथाहृत्य कलशांश्चापि विन्यसेत् अधिवास्य सूत्रकण्ठान् धारयेन्मण्डले घटान्

ତାପରେ ସ୍ନାନଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି କଳଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିବାସ/ସଂସ୍କାର କରି ମଣ୍ଡଳରେ ଘଟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ସୂତ୍ରମାଳା ଧାରଣ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 4

चतुरस्रं पुरं कृत्वा रुद्रैस्तं प्रविभाज्येत् मध्येन तु चरुं स्थाप्य पार्श्वे पङ्क्तिं प्रमार्जयेत्

ଚତୁରସ୍ର ପୁର (ପରିସର) କରି ତାହାକୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଭାଗ କରିବ। ପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚରୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପାର୍ଶ୍ୱର ପଙ୍କ୍ତି/ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ସାବଧାନରେ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଚିହ୍ନିତ କରିବ।

Verse 5

शालिचूर्णादिनापूर्य पूर्वादिनवकेषु च कुम्भमुद्रां ततो बध्वा घटं तत्रानयेद् बुधः

ପୂର୍ବ ଆଦି ନବ ସ୍ଥାନରେ ଚାଉଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଇତ୍ୟାଦି ଭରି, ପରେ କୁମ୍ଭମୁଦ୍ରା ବାନ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ସେଠାକୁ ଘଟ/କଳଶ ଆଣିବ।

Verse 6

पुण्डरीकाक्षमन्त्रेण दर्भांस्तांस्तु विसर्जयेत् अद्भिः पूर्णं सर्वरत्नयुतं मध्ये न्यसेद् घटं

ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି ଦର୍ଭାଗୁଡ଼ିକୁ ବିସର୍ଜନ କରିବ; ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବରତ୍ନଯୁକ୍ତ ଘଟ/କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 7

यवव्रीहितिलांश् चैव नीवरान् श्यामकान् क्रमात् कुलत्थमुद्गसिद्धार्थांस्तच्छुक्तानष्टदिक्षु च

ଯବ, ବ୍ରୀହି (ଧାନ) ଓ ତିଳ; ପରେ କ୍ରମେ ନୀବାର ଓ ଶ୍ୟାମକ; ଏବଂ କୁଲତ୍ଥ, ମୁଦ୍ଗ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ (ଧଳା ସୋରିଷ)—ଭୁସି ସହିତ—ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 8

ऐन्द्रे तु नवके मध्ये घृतपूर्णं घटं न्यसेत् पलाशाश्वत्थन्यग्रोधविल्वोदुम्बरशीर्षां

ଐନ୍ଦ୍ର କର୍ମରେ ନବକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ/କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ପଲାଶ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ବିଲ୍ୱ ଓ ଉଦୁମ୍ବରର ଶିରୋଅଙ୍କୁର/ଶାଖାଗୁଚ୍ଛ ରଖିବ।

Verse 9

जम्बूशमीकपित्थानां त्वक्कषायैर् घटाष्टकं आग्नेयनवके मध्ये मधुपूर्णं घटं न्यसेत्

ଜମ୍ବୁ, ଶମୀ ଓ କପିତ୍ଥର ଛାଲ କଷାୟରେ ଆଠଟି ଘଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି; ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ନବକ-ବିନ୍ୟାସର ମଧ୍ୟରେ ମଧୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ରଖିବ।

Verse 10

गोशृङ्गनश्वगङ्गागजेन्द्रदशनेषु च तीर्थक्षेत्रखलेष्वष्टौ मृत्तिकाः स्युर्घटाष्टके

ଘଟାଷ୍ଟକ ପାଇଁ ଆଠ ପ୍ରକାର ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ହେବ: ଗୋଶୃଙ୍ଗରୁ, ଅଶ୍ୱରୁ, ଗଙ୍ଗାରୁ, ଗଜେନ୍ଦ୍ରର ଦଶନରୁ, ଏବଂ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଖଳ (ଧାନ ମାଡ଼ ଥାନ)ରୁ—ଏହିପରି ଆଠ।

Verse 11

प्रविभावयेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः याम्ये तु नवके मध्ये तिलतैलघटं न्यसेत् नारङ्गमथ जम्बीरं खर्जूरं मृद्विकां क्रमात्

‘ପ୍ରବିଭାବୟେତ୍’—ଏହିପରି ଖ, ଗ, ଘ-ଚିହ୍ନିତ ତିନି ପୁସ୍ତକ-ପାଠ। ଯାମ୍ୟ ନବକର ମଧ୍ୟରେ ତିଳତେଲପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ରଖିବ; ତାପରେ କ୍ରମେ ନାରଙ୍ଗ, ଜମ୍ବୀର (ଲେମ୍ବୁ), ଖର୍ଜୂର ଓ ମୃଦ୍ୱିକା (କିସମିସ) ଅର୍ପଣ/ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 12

नारिकेलं न्यसेत् पूगं दाडिमं पनसं फलं नैरृते नवके मध्ये क्षीरपूर्णं घटं न्यसेत्

ନାରିକେଳ, ପୂଗ (ସୁପାରି), ଦାଡିମ (ଡାଳିମ୍ବ) ଓ ପନସ (କଠାଳ) ଫଳ ରଖିବ; ଏବଂ ନୈଋତ ନବକର ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷୀରପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 13

कुङ्कुमं नागपुष्पञ्च चम्पकं मालतीं क्रमात् मल्लिकामथ पुन्नागं करवीरं महोत्पलं

କ୍ରମେ: କୁଙ୍କୁମ (କେସର), ନାଗପୁଷ୍ପ, ଚମ୍ପକ, ମାଳତୀ; ପରେ ମଲ୍ଲିକା, ପୁନ୍ନାଗ, କରବୀର ଓ ମହୋତ୍ପଳ (ବଡ଼ ଉତ୍ପଳ/ପଦ୍ମ)।

Verse 14

पुष्पाणि चाप्ये नवके मध्ये वै नारिकेलकम् नादयेमथ सामुद्रं सारसं कौपमेव च

ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ନବକ-ବିନ୍ୟାସର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନାଡ଼ିଆ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ସାମୁଦ୍ର ଶଙ୍ଖ, ସାରସ ଶଙ୍ଖ ଓ କୌପ ଶଙ୍ଖକୁ ନାଦିତ କରିବ।

Verse 15

वर्षजं हिमतोयञ्च नैर्झरङ्गाङ्गमेव च उदकान्यथ वायव्ये नवके कदलीफलं

ବର୍ଷାଜଳ, ହିମଗଳିତ ଜଳ, ଝରଣାଜଳ ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ—ଏହିମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଉଦକ। ତଥା ବାୟବ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନବକରେ କଦଳୀ ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 16

सहदेवीं कुमारीं च सिंहीं व्याघ्रीं तथामृतां विष्णुपर्णीं शतशिवां वचां दिव्यौषधीर्न्यसेत्

ସହଦେବୀ, କୁମାରୀ (ଘୃତକୁମାରୀ), ସିଂହୀ, ବ୍ୟାଘ୍ରୀ, ଅମୃତା (ଗୁଡୂଚୀ), ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣ୍ଣୀ, ଶତଶିବା ଓ ବଚା—ଏହି ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିମାନେ ନ୍ୟସିବ।

Verse 17

पूर्वादौ सौम्यनवके मध्ये दधिघटं न्यसेत् पत्रमेलां त्वचं कुष्ठं बालकं चन्दनद्वयं

ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୌମ୍ୟ ନବକ-ବିନ୍ୟାସର ମଧ୍ୟରେ ଦଧିଘଟ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ଏବଂ ପତ୍ର-ଏଲା, ଦାଲଚିନି ଛାଲ, କୁଷ୍ଠ, ବାଲକ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚନ୍ଦନ ରଖିବ।

Verse 18

लतां कस्तूरिकां चैव कृष्णागुरुमनुक्रमात् सिद्धद्रव्याणि पूर्वादौ शान्तितोयमथैकतः

କ୍ରମାନୁସାରେ ଲତା, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୃଷ୍ଣ-ଅଗୁରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ପୂର୍ବାଦି କ୍ରମରେ ସିଦ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ବିନ୍ୟସି, ପରେ ଶାନ୍ତି-ତୋୟ ସହ ଏକତ୍ର ସଂଯୋଜନ କରିବ।

Verse 19

चन्द्रतारं क्रमाच्छुक्लं गिरिसारं त्रपु न्यसेत् घनसारं तथा शीर्षं पूर्वादौ रत्नमेव च

କ୍ରମାନୁସାରେ ଶ୍ୱେତ ‘ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା’ ଚିହ୍ନ ନ୍ୟାସ କରିବ; ପରେ ଗିରିସାର (ଖନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ) ଓ ତ୍ରପୁ (ଟିନ) ରଖିବ। ତଦ୍ରୂପ ଘନସାର (କର୍ପୂର) ରଖି ଶିରରେ ଚିହ୍ନ/ଲେପନ କରିବ, ଏବଂ ପୂର୍ବାଦି ଦିଗରେ ରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 20

घृतेनाभ्यर्ज्य चोद्वर्त्य स्नपयेन्मूलमन्त्रतः गन्धाद्यैः पूजयेद्वह्नौ हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्

ଘୃତରେ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ କରି ପରେ ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ/ମର୍ଦ୍ଦନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ ସହିତ ସ୍ନାପନ କରିବ। ତାପରେ ଗନ୍ଧାଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜି, ଆହୁତି ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କରିବ।

Verse 21

बलिञ्च सर्वभूतेभ्यो भोजयेद्दत्तदक्षिणः देवैश् च मुनिभिर्भूपैर् देवं संस्थाप्य चेश्वराः

ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ବଲି ଅର୍ପଣ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ (ଆମନ୍ତ୍ରିତମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରାଇବ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ଯଜମାନ/ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଦେବ, ମୁନି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ (ତୃପ୍ତ କରି) କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 22

घोषसारमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः देवैश् च मुनिभिः सार्धमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिव्यैश् च बलिभिर्धूपैर् देवमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः बभूवुः स्थापित्वेत्थं स्नपनोत्सवकं चरेत् अष्टोत्तरसहस्रेण घटानां सर्वभाग् भवेत्

‘ଘୋଷସାରମ୍’—ଏହି ପାଠ ଖ, ଗ, ଘ-ଚିହ୍ନିତ ତିନିଟି ପୁସ୍ତକରେ; ‘ଦେବୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧମ୍’—ଏହି ପାଠ ଙ-ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକରେ; ‘ଦିବ୍ୟୈଶ୍ଚ ବଲିଭିର୍ଧୂପୈର୍ ଦେବମ୍’—ଏହି ପାଠ ଘ-ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକରେ ମିଳେ। ଏଭଳି ସ୍ଥାପନ ପରେ ସ୍ନପନୋତ୍ସବ କରିବ; ଏକ ହଜାର ଆଠ କଳଶରେ ବିଧି ସର୍ବାଙ୍ଗପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 23

यज्ञावभृथस्नानेन पूर्णसंस्नापनं कृतम् गौरीलक्ष्मीविवाहादि चोत्सवं स्नानपूर्वकम्

ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍ନାପନ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୌରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିବାହ ଆଦି ଉତ୍ସବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନକୁ ପୂର୍ବକର୍ମ କରି ହେବା ଉଚିତ।