Adhyaya 68

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जीर्णोद्धारकथनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः भूषिताञ्च यजेद् गुरुरिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टषष्टितमो ऽध्यायः यात्रोत्सवविधिकथनं भगवानुवाच वक्ष्ये विधिं चोत्सवस्य स्थापिते तु सुरे चरेत् तस्मिन्नब्दे चैकरात्रं त्रिरात्रञ्चाष्टरात्रकं

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ରେ ‘ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର-କଥନ’ ନାମକ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। (ପାଠଭେଦ: ‘ଗୁରୁ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ’)। ଏବେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଯାତ୍ରୋତ୍ସବ-ବିଧି-କଥନ’ ଆରମ୍ଭ। ଭଗବାନ କହିଲେ—ମୁଁ ଉତ୍ସବର ବିଧି କହିବି; ଦେବତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ତାହା ଆଚରଣ କରିବ, ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷ ଏକ ରାତ୍ରି, ତିନି ରାତ୍ରି କିମ୍ବା ଆଠ ରାତ୍ରି (ଉତ୍ସବ) କରିବ।

Verse 2

उत्सवेन विना यस्मात् स्थापनं निष्फलं भवेत् अयने विषुवे चापि शयनोपवने गृहे

ଉତ୍ସବ ବିନା ଦେବସ୍ଥାପନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ଅୟନ ଓ ବିଷୁବ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ—ଶୟନକକ୍ଷ, ଉପବନ କିମ୍ବା ଗୃହରେ—ବିଧିମତେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

कारकस्यानुकूले वा यात्रान्देवस्य कारयेत् मङ्गलाङ्कुररोपैस्तु गीतनृत्यादिवाद्यकैः

କାରକ (ଅନୁଷ୍ଠାନକର୍ତ୍ତା) ଅନୁକୂଳ ଥିଲେ—କିମ୍ବା ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁକୂଳ ହେଲେ—ଦେବଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରାଇବା ଉଚିତ; ସହିତ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁର ରୋପଣ ଓ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ-ବାଦ୍ୟ।

Verse 4

शरावघटिकापालीस्त्वङ्कुरारोहणे हिताः यवाञ्छालींस्तिलान् मुद्गान् गोधूमान् सितसर्षपान्

ଅଙ୍କୁର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଶରାବ, ଛୋଟ ଘଟିକା ଓ ପାଳି ଉପଯୁକ୍ତ; ଯବ, ଶାଳୀ ଧାନ, ତିଳ, ମୁଦ୍ଗ, ଗୋଧୂମ ଓ ସିତ ସର୍ଷପ ଅଙ୍କୁରିତ କରାଯାଉ।

Verse 5

कुलत्थमाषनिष्पावान् क्षालयित्वा तु वापयेत् पूर्वादौ च बलिं दद्यात् भ्रमन् दीपैः पुरं निशि

କୁଲତ୍ଥ, ମାଷ ଓ ନିଷ୍ପାବକୁ ଧୋଇ ବପନ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଳି ଦେବା; ତାପରେ ରାତିରେ ଦୀପ ନେଇ ପୁର ପରିକ୍ରମା କରିବା।

Verse 6

इन्द्रादेः कुमुदादेश् च सर्वभूतेभ्य एव च अनुगच्छन्ति ते तत्र प्रतिरूपधराः पुनः

ସେମାନେ ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଓ କୁମୁଦାଦିଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ପୁନଃ ଅନୁରୂପ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କ ସହ ଅନୁଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 7

पदे पदे ऽश्वमेधस्य फलं तेषां न संशयः आगत्य देवतागारं देवं विज्ञापयेद् गुरुः

ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପଦେ ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ-ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବାଳୟକୁ ଆସି ଗୁରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରିବେ।

Verse 8

तीर्थयात्रा तु या देव श्वः कर्तव्या सुरोत्तम तस्यारम्भमनुज्ञातुमर्हसे देव सर्वथा

ହେ ଦେବ, ସୁରୋତ୍ତମ! ଯେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କାଲି କରିବାକୁ ଅଛି, ତାହାର ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ସର୍ବଥା ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 9

देवमेवन्तु विज्ञाप्य ततः कर्म समारभेत् प्ररोहघटिकाभ्यान्तु वेदिकां भूषितां व्रजेत्

ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜଣାଇ ପରେ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବ। ତାପରେ ଅଙ୍କୁର ଓ କଳଶ ସହିତ ଶୋଭିତ ବେଦୀକୁ ଯିବ।

Verse 10

शयनोत्थापने गृहे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शयनोत्थापने हरेरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः समाचरेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुःस्तम्भान्तु तन्मध्ये स्वस्तिके प्रतिमां न्यसेत् काम्यार्थां लेख्यचित्रेषु स्थाप्य तत्राधिवासयेत्

ଚାରି ସ୍ତମ୍ଭ ଥିବା ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଉପରେ ଦେବପ୍ରତିମା ନ୍ୟାସ କରିବ। କାମ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲେଖ୍ୟ/ଚିତ୍ରିତ ଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ଅଧିବାସନ କରିବ।

Verse 11

वैष्णवैः सह कुर्वीत घृताभ्यङ्गन्तु मूलतः घृतधाराभिषेकं वा सकलां शर्वरीं बुधः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ମୂଳରୁ ଘୃତ-ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବ। କିମ୍ବା ସମଗ୍ର ରାତି ଅବିରତ ଘୃତଧାରାରେ ଅଭିଷେକ କରିବ।

Verse 12

दर्पणं दर्श्य नीराजं गीतवाद्यैश् च मङ्गलं व्यजनं पूजनं दीपं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

ଦର୍ପଣ ଦେଖାଇ ନୀରାଜନ କରି, ଗୀତ‑ବାଦ୍ୟ ସହିତ ମଙ୍ଗଳାଚାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଚାମର ସେବା, ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି ଗନ୍ଧ‑ପୁଷ୍ପାଦିରେ ଆରାଧନା କରିବା।

Verse 13

हरिद्रामुद्गकाश्मीरशुक्लचूर्णादि मूर्ध्नि प्रतिमायाश् च भक्तानां सर्वतीर्थफलं धृते

ଦେବପ୍ରତିମାର ମୁଣ୍ଡରେ ହଳଦୀ, ମୁଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କେଶର, ଶ୍ୱେତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ରଖିଲେ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 14

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य यात्राविम्बं रथे स्थितं नयेद्गुरुर् नदीर्नादैश्छत्राद्यै राष्ट्रपालिकाः

ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ରଥରେ ଥିବା ଯାତ୍ରାବିମ୍ବକୁ ଗୁରୁ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନେଇଯିବେ। ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳକମାନେ ଛତ୍ରାଦି ରାଜଚିହ୍ନ ସହ ନଦୀଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଘୋଷନାଦରେ ଆଗେ ଚାଲିବେ।

Verse 15

निम्नगायोजनादर्वाक् तत्र वेदीन्तु कारयेत् वाहनादवतार्यैनं तस्यां वेद्यान्निवेशयेत्

ଦୋରି‑ଖୁଣ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମାପା ରେଖାଠାରୁ ତଳ ସ୍ଥାନରେ ବେଦୀ ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ବାହନରୁ ଅବତାରଣ କରାଇ ତାଙ୍କୁ ସେହି ବେଦୀମଞ୍ଚରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

Verse 16

चरुं वै श्रपयेत् तत्र पायसं होमयेत्ततः अब्लिङ्गैः वैदिकैर् मन्त्रैस्तीर्थानावाहयेत्ततः

ସେଠାରେ ଚରୁ ରାନ୍ଧିବା; ପରେ ପାୟସକୁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା। ତାପରେ ଅବ୍ଲିଙ୍ଗ (ନିରପେକ୍ଷ) ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା।

Verse 17

आपो हिष्ठोपनिषदैः पूजयेदर्घ्यमुख्यकैः पुनर्देवं समादाय तोये कृत्वाघमर्षणं

“ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…” ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଜଳମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ଜଳୋପଚାର ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନଃ ଧାରଣ କରି ଜଳରେ ଅଘମର୍ଷଣ କର୍ମ କରି ପାପକ୍ଷୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

स्नायान्महाजनैर् विप्रैर् वेद्यामुत्तार्य तं न्यसेत् पूजयित्वा तदह्ना च प्रासादं तु नयेत्ततः पूजयेत् पावकस्थन्तु गुरुः स्याद्भुक्तिमुक्तिकृत्

ସ୍ନାନ ପରେ ପଣ୍ଡିତ ବିପ୍ର ଓ ମାନ୍ୟ ମହାଜନମାନେ ତାହାକୁ ବେଦୀ ଉପରେ ଉଠାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ସେହି ଦିନେ ପୂଜା କରି ପରେ ପ୍ରାସାଦ/ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇଯିବେ। ଅଗ୍ନିରେ ସ୍ଥାପିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଗୁରୁ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ଦାନ କରନ୍ତି।