Adhyaya 65

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कूपवापीतडागादिप्रतिष्ठाकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः सभास्थापनकथनं भगवानुवाच सभादिस्थानं वक्ष्ये तथैव तेषां प्रवर्तनं भूमौ परीक्षितायाञ्च वास्तुयागं समाचरेत्

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣର ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ‘କୂପ, ବାପୀ, ତଡାଗ ଆଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଥନ’ ନାମକ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ସଭାସ୍ଥାପନକଥନ’। ଭଗବାନ କହିଲେ—ସଭା ଆଦିର ଉଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ବିଧି କହିବି; ଭୂମି ପରୀକ୍ଷା କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବାସ୍ତୁଯାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

स्वेच्छया तु सभां कृत्वा स्वेच्छया स्थापयेत् सुरान् तोयं समुत्सृजेदेवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गोकुलं पाययेद् द्विजानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुष्पथे ग्रामादौ च न शून्ये कारयेत् सभां

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସଭା ନିର୍ମାଣ କରି, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଜଳୋତ୍ସର୍ଗ (ପ୍ରୋକ୍ଷଣ/ଅଭିଷେକ) କରିବା—ଏହି ପାଠ। (ଅନ୍ୟ ପାଠ: ‘ଗୋକୁଳ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଜଳ ପାନ କରାଇବା’)। ସଭାକୁ ଚତୁଷ୍ପଥରେ କିମ୍ବା ଗ୍ରାମର ଆରମ୍ଭ/ସୀମାରେ କରାଇବା ଉଚିତ; ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ।

Verse 3

निर्मलः कुलमुद्धृत्य कर्ता स्वर्गे विमोदते अनेन विधिना कुर्यात् सप्तभौमं हरेर्गृहं

ନିର୍ମଳ ହୋଇ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି କର୍ତ୍ତା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ଏକେ ବିଧିରେ ହରିଙ୍କ ସପ୍ତଭୌମ (ସାତ ତଳା) ଗୃହ/ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

यथा राज्ञां तथान्येषां पूर्वाद्याश् च ध्वजादयः कोणभुजान् वर्जयित्वा चतुःशालं तु वर्तयेत्

ରାଜାମାନଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ ଧ୍ୱଜ ଆଦି (ପତାକା ଇତ୍ୟାଦି) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କୋଣ-ପ୍ରକ୍ଷେପ/କୋଣଭୁଜକୁ ବର୍ଜନ କରି ଚତୁଃଶାଳ (ଚାରି ଶାଳା) ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

त्रिशालं वा द्विशालं वा एकशालमथापि वा व्ययाधिकं न कुर्वीत व्ययदोषकरं हि तत्

ତ୍ରିଶାଳ, ଦ୍ୱିଶାଳ କିମ୍ବା ଏକଶାଳ ଯେ କୌଣସି ଯୋଜନା ହେଉ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ତାହା ବ୍ୟୟଦୋଷ ହୋଇ ବିନାଶକର ଖର୍ଚ୍ଚ ଆଣେ।

Verse 6

आयाधिके भवेत् पीडा तस्मात् कुर्यात् समं द्वयं करराशिं समस्तन्तु कुर्याद्वसुगुणं गुरुः

ଆୟ/ଆଦାୟ ଅଧିକ ହେଲେ ପୀଡା ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୁଇ ପକ୍ଷକୁ ସମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁ କହନ୍ତି—ସମଗ୍ର ‘କରରାଶି’ (ହାତରେ ଗଣିତ ରାଶି)କୁ ବସୁଗୁଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଆଠଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 7

सप्तार्चिषा हृते भागे गर्गविद्याविचक्षणः अष्टधा भाजिते तस्मिन् यच्छेषं स व्ययो गतः

‘ସପ୍ତାର୍ଚିଷ’ (ସପ୍ତକିରଣ—କୃତ୍ତିକା) ଦ୍ୱାରା ଭାଗ ହଟାଯାଇଲେ, ଗର୍ଗବିଦ୍ୟାର ପାରଦର୍ଶୀ କହନ୍ତି—ତାହାକୁ ଆଠ ଭାଗ କଲେ ଯେ ଅବଶେଷ ରହେ, ସେହିଟି ‘ବ୍ୟୟ’ (ହାନି/ଘାଟ) ଅଟେ।

Verse 8

अथवा करराशिं तु हन्यात् सप्तार्चिषा बुधः वसुभिः संहृते भागे पृथ्व्यादि परिकल्पयेत्

ଅଥବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘କରରାଶି’କୁ ସପ୍ତାର୍ଚିଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ/ଚିହ୍ନିତ କରୁ। ବସୁମାନେ ଭାଗ ସଂହୃତ କଲେ, ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 9

ध्वजो धूम्रस् तथा सिंहः श्वा वृषस्तु खरो गजः तथा ध्वाङ्क्षस्तु पूर्वादावुद्भवन्ति विकल्पयेत्

ଧ୍ୱଜ, ଧୂମ୍ର, ସିଂହ, ଶ୍ୱାନ, ବୃଷଭ, ଖର, ଗଜ ଏବଂ ଧ୍ୱାଙ୍କ୍ଷ—ଏମାନେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରୁ ଉଦ୍ଭବ/ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦିଗାନୁସାରେ ବିକଳ୍ପ ଅର୍ଥ ଭାବି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 10

त्रिशालकत्रयं शस्तं उदक्पूर्वविवर्जितं याम्यां परगृहोपेतं द्विशालं लभ्यते सदा

ତ୍ରିଶାଳ ଗୃହର ତିନି ପ୍ରକାର ବିନ୍ୟାସ ପ୍ରଶସ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ ବିନ୍ୟାସ ବର୍ଜନୀୟ। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଡ଼ୋଶୀ ଗୃହ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ଗୃହ ସଦା ଦ୍ୱିଶାଳ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 11

याम्ये शालैकशालं तु प्रत्यक्शालमथापि वा एकशालद्वयं शस्तं शेषास्त्वन्ये भयावहाः

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକଶାଳ ଗୃହ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଶାଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଏକଶାଳ-ଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ଅନୁମୋଦିତ; ଅନ୍ୟ ବିନ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ଭୟାବହ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 12

चतुःशालं सदा शस्तं सर्वदोषविवर्जितं एकभौमादि कुर्वीत भवनं सप्तभौमकं

ଚତୁଃଶାଳ ଗୃହ ସଦା ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ବିମୁକ୍ତ। ଏକ ତଳାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାତ ତଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭବନ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

द्वारवेद्यादिरहितं पूरणेन विवर्जितं देवगृहं देवतायाः प्रतिष्ठाविधिना सदा

ଯେ ଦେବଗୃହରେ ଦ୍ୱାର, ବେଦୀ ଆଦି ଆବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହା ପୂରଣ (ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ବିନା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ—ପ୍ରତିଷ୍ଠାବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ସଦା ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟ।

Verse 14

पूश् चतुष्पथग्रामादाविति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ध्वजादि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः संस्थाप्य मनुजानाञ्च समुदायोक्तकर्मणा प्रातः सर्वौषधीस्नानं कृत्वा शुचिरतन्द्रितः

ପୂଷଣଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରି—କିମ୍ବା ପାଠାନ୍ତର ଅନୁସାରେ ଗ୍ରାମର ଚତୁଷ୍ପଥ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ଅଥବା ଧ୍ୱଜାଦି ସଂସ୍ଥାପନ କରି—ସମୁଦାୟୋକ୍ତ କର୍ମବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମବେତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ପ୍ରାତଃ ସର୍ବୌଷଧିସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ଓ ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 15

मधुरैस्तु द्विजान् भोज्य पूर्णकुम्भादिशोभितं सतोरणं स्वस्ति वाच्य द्विजान् गोष्ठहस्तकः

ମଧୁର ଭୋଜ୍ୟଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ ଆଦି ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ତୋରଣଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତିବଚନ କହି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆଦରେ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

गृही गृहं प्रविशेच्च दैवज्ञान् प्रार्च्य संविशेत् गृहे पुष्टिकरं मन्त्रं पठेच्चेमं समाहितः

ଗୃହସ୍ଥ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଦୈବଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ (ବିଧିଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ) ପୂଜା କରି ପରେ ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହି ପୁଷ୍ଟିକର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 17

ॐ नन्दे नन्दय वाशिष्ठे वसुभिः प्रजया सह जये भार्गवदायदे प्रजानां विजयावहे

ଓଁ। ହେ ନନ୍ଦେ, ଆମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କର। ହେ ବାଶିଷ୍ଠୀ, ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସନ୍ତାନ ସହିତ (କୃପା କର)। ହେ ଜୟେ, ଭାର୍ଗବଦାୟଦେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେ।

Verse 18

पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम

ହେ ପୂର୍ଣ୍ଣେ, ଅଙ୍ଗିରସଦାୟାଦେ, ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ କର। ହେ ଭଦ୍ରେ, କାଶ୍ୟପଦାୟାଦେ, ମୋର ମତିକୁ ଶୁଭ କର।

Verse 19

सर्ववीजौषधीयुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह

ସମସ୍ତ ବୀଜ ଓ ଔଷଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରତ୍ନସଦୃଶ ଔଷଧି-ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ ଏହି ରୁଚିର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ—ହେ ନନ୍ଦେ, ହେ ବାଶିଷ୍ଠେ—ଏଠାରେ ରମ୍ୟତା ହେଉ।

Verse 20

प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि सुभगे सुव्रते देवि गृहे काश्यपि रम्यतां

ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରଜାପତିସୁତେ, ହେ କାଶ୍ୟପୀ! ଚତୁରସ୍ର ଭୂମିରଚନାରେ ମହୀୟସୀ, ଶୁଭେ, ସୁବ୍ରତେ—ଏହି ଗୃହରେ ସୁଖେ ରମ୍ୟତାଂ ବସ।

Verse 21

पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां

ପରମ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତା, ଗନ୍ଧମାଲ୍ୟରେ ଅଲଙ୍କୃତା, ଭବଭୂତିଦାତ୍ରୀ ହେ ଦେବୀ, ହେ ଭାର୍ଗବୀ—ଏହି ଗୃହରେ ରମ୍ୟତାଂ ବସ।

Verse 22

अव्यक्ते व्याकृते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं

ହେ ଇଷ୍ଟକା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ—ଦୁହିଁ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ମୁନି ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ କନ୍ୟେ—ତୁମେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।

Verse 23

देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव

ଦେଶସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ପୁରସ୍ୱାମିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତିରେ, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଶୁବୃଦ୍ଧିକାରିଣୀ ହେଉ।