Adhyaya 63

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लक्ष्मीस्थापनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्टितमो ऽध्यायः सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच एवं तार्क्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस् तथा प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां शृणु

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ “ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସ୍ଥାପନ” ନାମକ ଦ୍ୱିଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ—“ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଆଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା।” ଭଗବାନ କହିଲେ: “ଏହି ଭଳି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ), ଚକ୍ର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନୃହରି (ନରସିଂହ)ଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁବତ୍ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ସ୍ୱସ୍ୱ ମନ୍ତ୍ରରେ। ସେଥି ଶୁଣ।”

Verse 2

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतान् त्रायस त्रायस हूं फट् सुदर्शनाय नमः अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयेते रिपून्

“ହେ ସୁଦର୍ଶନ ମହାଚକ୍ର! ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର! ଛିନ୍ଦ ଛିନ୍ଦ; ଭିନ୍ଦ ଭିନ୍ଦ; ବିଦାରୟ ବିଦାରୟ। ପରମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଗ୍ରସ ଗ୍ରସ; ଭୂତାନ୍ ଭକ୍ଷୟ ଭକ୍ଷୟ। ତ୍ରାୟସ ତ୍ରାୟସ—ହୂଂ ଫଟ୍। ସୁଦର୍ଶନାୟ ନମଃ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଚକ୍ରକୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି ରଣେ ଶତ୍ରୁକୁ ବିଦାରିତ କରେ।

Verse 3

ॐ क्षौं नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा नरसिंहस्य मन्त्रोयं पातालाख्यस्य वच्मि ते ह शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः पातालेभ्यः फट् असुरेभ्यः फट् मन्त्ररूपेभ्यः फट् मन्त्रजातिभ्यः फट् संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट् नमो ऽस्तु ते नरसिंहस्य विद्येयं हरिरूपार्थसिद्धिदा

“ଓଂ କ୍ଷୌଂ—ହେ ଉଗ୍ରରୂପ ନରସିଂହ! ଜ୍ୱଲ ଜ୍ୱଲ; ପ୍ରଜ୍ୱଲ ପ୍ରଜ୍ୱଲ—ସ୍ୱାହା। ଏହା ‘ପାତାଳ’ ନାମକ ନରସିଂହମନ୍ତ୍ର; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି: ‘ହ—ଶୋଷୟ ଶୋଷୟ; ନିକୃନ୍ତୟ ନିକୃନ୍ତୟ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମୋ ବଶକୁ ନ ଆସନ୍ତି।’ ପାତାଳେଭ୍ୟଃ ଫଟ୍; ଅସୁରେଭ୍ୟଃ ଫଟ୍; ମନ୍ତ୍ରରୂପେଭ୍ୟଃ ଫଟ୍; ମନ୍ତ୍ରଜାତିଭ୍ୟଃ ଫଟ୍। ଭଗବନ୍ ନରସିଂହରୂପ ବିଷ୍ଣୋ, ସଂଶୟରୁ, ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରୂପ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର—ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ଏହି ନରସିଂହ-ବିଦ୍ୟା ହରିରୂପ ଦ୍ୱାରା ଅଭୀଷ୍ଟାର୍ଥସିଦ୍ଧି ଦେଏ।

Verse 4

त्रिलोक्यमोहनैर् मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः गदो दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः

‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନ’ ଦେବତାଙ୍କୁ ‘ତ୍ରିଲୋକ୍ୟମୋହନ’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଗଦା ଥାଏ; ସେ ଶାନ୍ତିଦାତା, ଏବଂ ଦ୍ୱିଭୁଜ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରନ୍ତି।

Verse 5

वामोर्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्य् अधः श्रीपुष्टिसंयुक्तं कुर्याद् बलेन सह भद्रया

ବାମ ଉପର ଭାଗରେ ଚକ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ତଳେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ। ପୁନଃ ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟି ସହିତ, ବଳ ଓ ଭଦ୍ରା ସହ (ମୂର୍ତ୍ତି/ବିନ୍ୟାସ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपे ऽपि वा वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकं

ପ୍ରାସାଦରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଗୃହରେ, ଅଥବା ମଣ୍ଡପରେ ମଧ୍ୟ—ବାମନ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ହୟାସ୍ୟ (ହୟଗ୍ରୀବ) ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ ରୂପରେ।

Verse 7

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान् सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकं

ଜଳଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନସ୍ଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟାଦି ଅବତାରମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

अर्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः भैरवं च तथा सूर्यं ग्रहांस्तद्विनायकम्

ସେହିପରି ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର, ହରି-ଶଙ୍କର ଓ ମାତୃକାମାନେ; ଏବଂ ଭୈରବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବିନାୟକ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ଉପାସନା/ସ୍ଥାପନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

दर दर इति ख, ग, ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ॐ फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिरूपा सुमिद्विदा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलां पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिं

କେତେକ ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ଦର ଦର” ଏହି ପାଠ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ, ଓଂ ଫଟ୍”; ଆଉ ଗୋଟିଏରେ “ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ, ହ୍ରୀଂ ଫଡ୍”; ଏବଂ ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ “ହରିରୂପା ସୁମିଦ୍ୱିଦା” ପାଠ ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ଗୌରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲେପ, ଚିତ୍ରଜ ବିଧି, ବଳ–ଅବଳ ବିଧାନ, ଏବଂ ପୁସ୍ତକମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଲେଖନ ବିଧି—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 10

स्वस्तिके मण्डले ऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितं लेख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुर्विद्यां हरिं यजेत्

ସ୍ୱସ୍ତିକାକାର ମଣ୍ଡଳରେ ହରିଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କରି, ଶରପତ୍ରାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ଲେଖନୀ, ଲେଖ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ; ଗୁରୁ ବିଦ୍ୟା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଯଜିବେ।

Verse 11

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरं प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकं

ଯଜମାନ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଗୁରୁ, ବିଦ୍ୟା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ନିଯୁକ୍ତ ଲିପିକାର ପୁରୁଷ ଓ ପଦ୍ମିନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବ; ପାଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକ ଲେଖି ସେପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।

Verse 12

रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरं ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणां

ଏହାକୁ ନାଗରୀ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖିବ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲେଖନୀରେ ଲେଖି ରୌପ୍ୟ ପେଟିକାରେ ରଖିବ। ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 13

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके

ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁ, ବିଦ୍ୟା ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ମନୁଷ୍ୟ ପୁରାଣାଦି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖିବ। ପୂର୍ବବତ୍ ମଣ୍ଡଳାଦି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କ୍ରିୟା କରି, ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଥିବା ଭଦ୍ରପୀଠରେ ବସି ଲେଖିବ।

Verse 14

दर्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्ववद् घटैः नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः

ଦର୍ପଣରେ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ଘଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଚନ (ଛିଟା) କରିବ। ପରେ ‘ନେତ୍ରୋନ୍ମୀଳନ’ କ୍ରିୟା କରି, ମନୁଷ୍ୟ ତାହାକୁ ଶୟ୍ୟା (ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ) ଉପରେ ରଖିବ।

Verse 15

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं देवाद्यं तत्र पुस्तके कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः

ତାପରେ ସେହି ପୁସ୍ତକରେ ଦେବାହ୍ୱାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୌରୁଷସୂକ୍ତର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସଜୀବୀକରଣ ବିଧି କରି ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ପରେ ଅଗ୍ନିରେ ଚରୁ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 16

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्वादीन् भोजयेद्द्विजान् रथेन हस्तिना वापि भ्राम्येत् पुस्तकं नरैः

ଭୋଜନ କରି ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଗୁରୁ ଆଦି ପୂଜ୍ୟଜନ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥରେ କିମ୍ବା ହାତୀରେ ପୁସ୍ତକକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ପରିଭ୍ରମଣ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 17

गृहे देवालयादौ तु पुस्तकं स्थाप्य पूजयेत् वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्चयेत्

ଗୃହରେ କିମ୍ବା ପ୍ରଥମେ ଦେବାଳୟରେ ପୁସ୍ତକକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବସ୍ତ୍ରାଦିରେ ଆବୃତ ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ପାଠର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯଥାବିଧି ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

त्वा च प्रदापयेत् ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या शक्त्यादद्याच्च दक्षिणामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्वमण्डपपार्श्वे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पुस्तकं नर इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्ते सदार्चयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जगच्छान्तिञ्चावधार्य पुस्तकं वाचयेन्नरः अध्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्

ସେହି (ଗ୍ରନ୍ଥ/ବିଧି) ଦାନ ମଧ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଯଥାଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ‘ଜଗଚ୍ଛାନ୍ତି’ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ପୁସ୍ତକ ପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ; ଗୋଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ାଯାଉ। ପରେ କୁମ୍ଭଜଳରେ ଯଜମାନ ଆଦିଙ୍କୁ ସିଞ୍ଚନ/ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

द्विजाय पुस्तकं दत्वा फलस्यान्तो न विद्यते त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वीं सरस्वती

ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପୁସ୍ତକ ଦାନ କଲେ ସେହି ଦାନଫଳର ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ତିନିଟି ଦାନକୁ ଅତିଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଗାଈ, ଭୂମି ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଅର୍ଥାତ୍ ବିଦ୍ୟା।

Verse 20

विद्यादानफलं दत्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयं यावत्तु पत्रसङ्ख्यानमक्षराणां तथानघ

ହେ ଅନଘ! ମସିରେ ଲିଖିତ ପତ୍ରସଞ୍ଚୟରୂପ ଵିଦ୍ୟାଦାନଫଳ ଦାନ କଲେ, ପତ୍ରସଂଖ୍ୟା ଯେତେ ସେତେ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଅକ୍ଷରସଂଖ୍ୟା ଯେତେ ସେତେ ଅନୁପାତରେ ପୁଣ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 21

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते

ଯେ ନର ପାଞ୍ଚ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚରାତ୍ର-ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ ଓ ଭାରତ ଦାନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ନିଜ କୁଳର ଏକୋଇଶ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶେଷେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ।