Adhyaya 51

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवीप्रतिमालक्षणं नाम पञ्चाशो ऽध्यायः अथ एकपञ्चाशो ऽध्यायः सूर्यादिप्रतिमालक्षणं भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्यो द्विपद्मधृक् मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଆଗ୍ନେୟର ‘ଦେବୀପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟାଦିପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ଏକପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଭଗବାନ କହିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସପ୍ତାଶ୍ୱଯୁକ୍ତ, ଏକଚକ୍ର ରଥରେ ଦର୍ଶାଇବା; ସେ ଦୁଇ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିବେ; ମସୀଭାଜନ (ଦବାତ) ଓ ଲେଖନୀ ଧରି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୁଣ୍ଡୀ (ଜଳପାତ୍ର) ରଖିବେ।

Verse 2

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः शिवाच्युतेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वज्रदृष्टय इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः महारथ्यो रूपिण्यो ऽप्सरस इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विस्फोटकरुणर्दन इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

ବାମ ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପିଙ୍ଗଳ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଗଣ (ପରିଚର)। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ୟଜନ (ପଖା) ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଯୁବ ପରିଚାରକ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଣୀ (ସହଧର୍ମିଣୀ) ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ଅର୍ଥାତ୍ କାନ୍ତିହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 3

अथवाश्वारूढः कार्य एकस्तु भास्करः वरदा द्व्यब्जनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

ଅଥବା ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱାରୂଢ ଏକମାତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ହସ୍ତଦ୍ୱୟରେ ବରଦମୁଦ୍ରା ଓ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦିକ୍ପାଳମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହସ୍ତରେ ଆୟୁଧଧାରୀ ଭାବେ କରାଯିବେ।

Verse 4

मुद्गरशूलचक्राब्जभृतोग्न्यादिविदिक्स्थिताः सूर्यार्यमादिरक्षोन्ताश् चतुर्हस्ता द्विषड्दले

ଅଗ୍ନି ଆଦି ମଧ୍ୟଦିଗ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ମୁଦ୍ଗର (ଗଦା), ଶୂଳ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆର୍ୟମା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ରକ୍ଷକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଷଡ୍ଦଳ ପଦ୍ମରେ କ୍ରମେ ବିନ୍ୟସ୍ତ।

Verse 5

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस् तथापरः धाता तपनसञ्ज्ञश् च सविताथ गभस्तिकः

ତାଙ୍କୁ ‘ବରୁଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ନାମରେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ’ ମଧ୍ୟ; ‘ସହସ୍ରାଂଶୁ’ (ହଜାର କିରଣଧାରୀ) ଏବଂ ‘ଅପର’ ମଧ୍ୟ; ‘ଧାତୃ’; ‘ତପନ’ ସଂଜ୍ଞାରେ; ‘ସବିତୃ’; ଏବଂ ‘ଗଭସ୍ତିକ’ (ଦୀପ୍ତ କିରଣଯୁକ୍ତ) ମଧ୍ୟ।

Verse 6

रविश् चैवाथ पर्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः मेषादिराशिसंस्थाश् च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

ରବି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁକ—ଏମାନେ ମେଷ ଆଦି ରାଶିଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ) ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରୁ କାର୍ତ୍ତିକାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 7

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः कपिलः पीतवर्णश् च शुकाभो धवलस् तथा

କୃଷ୍ଣ, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ ରକ୍ତାଭ, ପୀତ, ପାଣ୍ଡୁର-ରକ୍ତ (କିମ୍ବା ଫିକା), ସିତ, କପିଳ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକସଦୃଶ ହରିତ, ଏବଂ ଧବଳ—ଏହିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣଭେଦ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 8

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः इडा सुषुम्ना विश्वार्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

ଏହାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମେ ଧୂମ୍ର ଓ ନୀଳ। ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ କେଶଶିଖାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଗତି କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଇଡା, ସୁଷୁମ୍ନା, ବିଶ୍ୱାର୍ଚିସ୍, ଇନ୍ଦୁ ଓ ପ୍ରମର୍ଦିନୀ।

Verse 9

प्रहर्षिणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

ଶକ୍ତିମାନେ ହେଲେ—ପ୍ରହର୍ଷିଣୀ, ମହାକାଳୀ, କପିଲା, ପ୍ରବୋଧନୀ, ନୀଳାମ୍ବରା, ଘନାନ୍ତସ୍ଥା ଏବଂ ଅମୃତା ନାମକ ଶକ୍ତି।

Verse 10

वरुणादेश् च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत् तेजश् चण्डो महावक्रो द्विभुजः पद्मखद्गभृत्

ବରୁଣଙ୍କ ଅକ୍ଷର-ନ୍ୟାସ ଓ ତଦନୁରୂପ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ କେଶର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ତେଜସ୍ବୀ, ଚଣ୍ଡ, ମହାବକ୍ରରୂପ, ଦ୍ୱିଭୁଜ, ପଦ୍ମ ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 11

कुण्डिकाजप्यामालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) କୁ କୁଣ୍ଡିକା ଓ ଜପମାଳାଧାରୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କର। କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରେ। ବୁଧକୁ ଧନୁଷ ଓ ମାଳା ହାତରେ ଦେଖାଅ। ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି) କୁଣ୍ଡିକା ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରେ।

Verse 12

प्रवर्धनी इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः महारक्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मार्तण्डश् च महारक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मखड्गधृगिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपुस्तकपाठः खड्गचर्मभृदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किण्किणीसूत्रवाञ्छनिः अर्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

[ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠଭେଦ—“ପ୍ରବର୍ଧନୀ”, “ମହାରକ୍ତ”, “ମାର୍ତଣ୍ଡଶ୍ଚ ମହାରକ୍ତ”, “ପଦ୍ମଖଡ୍ଗଧୃକ୍”, “ଖଡ୍ଗଚର୍ମଭୃତ୍”।] ଶୁକ୍ରକୁ କୁଣ୍ଡିକା ଓ ଅକ୍ଷମାଳାଧାରୀ, କିଙ୍କିଣୀଯୁକ୍ତ ସୂତ୍ର/କଟିବନ୍ଧରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କର। ରାହୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର-ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରେ। କେତୁ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଏବଂ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରେ।

Verse 13

अनन्तस्तक्षकः कर्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः

ଅନନ୍ତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କ, ପଦ୍ମ, ମହାବ୍ଜ, ଶଙ୍ଖକ, କୁଲିକ ଓ ସୂତ୍ରିଣ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଫଣମୁକୁଟିତ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ମହାପ୍ରଭାମୟ ମହାନାଗ।

Verse 14

इन्द्रो वज्री गजारूढश्छागगोग्निश् च शक्तिमान् यमो दण्डी च महिषे नैरृतः खड्गवान् करे

ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରଧାରୀ ଓ ଗଜାରୂଢ। ଅଗ୍ନି ଛାଗାରୂଢ, ଶକ୍ତିମାନ ଓ ଶକ୍ତି (ଭାଳ) ଧାରୀ। ଯମ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ମହିଷାରୂଢ। ନୈଋତଙ୍କ ହାତରେ ଖଡ୍ଗ ଅଛି।

Verse 15

मकरे वरुणः पाशी वायुर्ध्वजधरो मृगे गदी कुवेरो मेषस्थ ईशानश् च जटी वृषे

ମକରରେ ବରୁଣ ପାଶଧାରୀ; ଧନୁରେ ବାୟୁ ଧ୍ୱଜଧାରୀ; ମେଷରେ କୁବେର ଗଦାଧାରୀ; ଓ ବୃଷରେ ଈଶାନ ଜଟାଧାରୀ।

Verse 16

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्माक्षसूत्रभृत् हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱିବାହୁ ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର (ଜପମାଳା) ଧାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ହନୁମାନଙ୍କୁ ହାତରେ ବଜ୍ର ଓ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଆଧାରକୁ ଚାପି ଧରିଥିବା ଭାବେ ଦେଖାଅ।

Verse 17

वीणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश् च खे दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ହାତରେ ବୀଣା ଥାଉ; ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଆକାଶରେ ମାଳାଧାରୀ ହେଉନ୍ତୁ। ପିଶାଚମାନେ ଦୁର୍ବଳାଙ୍ଗ ହେଉନ୍ତୁ; ବେତାଳମାନେ ବିକୃତମୁଖ। କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ଶୂଳଧାରୀ; ପ୍ରେତମାନେ କୃଶ ଓ ମହୋଦର ହେଉନ୍ତୁ।