Adhyaya 43

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रासादलक्षणं नाम द्वाचत्त्वारिंशो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣର ଆଗ୍ନେୟ (ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ) ଭାଗରେ ‘ପ୍ରାସାଦଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ବୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତେତାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ପ୍ରାସାଦଦେବତାସ୍ଥାପନ’। ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ; ପ୍ରାସାଦରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ବିଧି କହୁଛି। ପଞ୍ଚାୟତନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 2

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ବାମନ, ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ନୃହରି (ନରସିଂହ), ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଅଶ୍ୱଶୀର୍ଷ (ହୟଗ୍ରୀବ), ଏବଂ ଈଶଗୋଚର/ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଶୂକର (ବରାହ) କୁ ସ୍ଥାପନ/ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

ତାପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଅମ୍ବିକା, ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ବାୟୁ/ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

ଅଥବା ଦେବତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ; କିମ୍ବା ନବଧାମରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନ୍ୟସି, ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମାବର୍ତ୍ତ (ପ୍ରତିଲୋମ) କ୍ରମେ ଯଥାକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 5

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ; କିମ୍ବା ନବଧାମରେ ପଞ୍ଚାୟତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ନ୍ୟସିବ।

Verse 6

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନ୍ୟସିବ; ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମାତୃଗଣକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ; ପରେ ସ୍କନ୍ଦ, ଗଣେଶ ଓ ଈଶାନ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 7

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମତ୍ସ୍ୟାଦି ଦଶାବତାରମାନଙ୍କୁ ନ୍ୟସିବ; ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ; ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନ୍ୟସିବ।

Verse 8

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

ପଦ୍ମାସନର ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ—କିମ୍ବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ—ନ୍ୟସିବ; ତ୍ରୟୋଦଶ ଆଲୟ-ବିନ୍ୟାସରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ।

Verse 9

पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

ପୂର୍ବାଦି ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କେଶବାଦି ରୂପରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଧାମସ୍ଥ ସ୍ୱୟଂ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିମା ମାଟି, କାଠ, ଧାତୁ କିମ୍ବା ରତ୍ନରେ ହୋଇପାରେ।

Verse 10

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तधा स्मृता कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

ପ୍ରତିମା ସାତ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ—ଶୈଳଜ (ପାଥରର), ଗନ୍ଧଜ (ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟର), ଏବଂ କୌସୁମୀ (ପୁଷ୍ପର)। ଏହିପରି ପୁଷ୍ପମୟ, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟମୟ ଓ ମୃଣ୍ମୟ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ (ଭେଦରେ) ଗଣ୍ୟ।

Verse 11

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

ଏହି ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକ ଯଥାକାଳେ ପୂଜିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ଶୈଳମୟ (ପାଥରର) ପ୍ରତିମା ବିଷୟ କହିବି—ଯେଉଁ ଶିଳା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତାହାର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 12

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

ପର୍ବତ ନଥିଲେ ଭୂଗର୍ଭରୁ ମିଳୁଥିବା ଶିଳା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧଳା, ଅରୁଣ (ଲାଲଚେ), ହଳଦିଆ ଓ କଳା ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ଯଥାକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।

Verse 13

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

ଯେତେବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ଶିଳା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେହି ବର୍ଣ୍ଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିସ୍ଥାପକ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ‘ସିଂହବିଦ୍ୟା’ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 14

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

ଶିଳାରେ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ର ରେଖା ଶୁକ୍ଳ ଓ ଟିପ୍ କୃଷ୍ଣ ଥାଏ, ଏବଂ ସିଂହ-ହୋମ ସମୟରେ କାଂସ୍ୟ ଘଣ୍ଟା ସଦୃଶ ନିନାଦ ହୁଏ, ତେବେ ‘ବିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗିକା’କୁ ପୁଂଲିଙ୍ଗ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 15

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

‘ତନ୍-ମଣ୍ଡଳ’ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ନାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ନାରୀରୂପ ଅଭାବରୁ ସେ ନପୁଂସକ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଯାହାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଳଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ତାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

ପ୍ରତିମାର ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ବନକୁ ଯାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରଜୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ ଖୋଦି ଲେପନ କରି, ମଣ୍ଡପରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

ପ୍ରଥମେ ବଳି ଦେଇ, ପରେ କର୍ମଶସ୍ତ୍ର—ଟଙ୍କା ଆଦି ଉପକରଣ—ର ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ହୋମ ପରେ, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ସହ ଶାଳିତୋୟ (ଚାଉଳ ଜଳ) ଦ୍ୱାରା ଶିଳାକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

ନୃସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାକ୍ରିୟା କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହୋମ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ପରେ, ଗୁରୁ ଭୂତବଳି ଅର୍ପଣ କରିବେ।

Verse 19

अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

ଏଠାରେ ଯେ ସତ୍ତ୍ୱ, ଯାତୁଧାନ, ଗୁହ୍ୟକ, ସିଦ୍ଧ ଆଦି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି କ୍ରିୟା ନିର୍ବିଘ୍ନ ହୁଏ।

Verse 20

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं यात्रैषा केशवाज्ञया विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମର ଏହି ଯାତ୍ରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିମ୍ବ (ପ୍ରତିମା) ନିମିତ୍ତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର।

Verse 21

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा

ଏହି ବଲିଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସର୍ବଥା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 22

क्षमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात् अप्_४३०२१च्देएवं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

‘କ୍ଷମାସହ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଆ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼।’ ଏପରି ବୋଧ ପାଇ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ଯଥାସୁଖ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ପରେ ଶିଲ୍ପୀମାନଙ୍କ ସହ ଚରୁ ଭୋଜନ କରି, ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

ॐ नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः

ॐ। ସକଳ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରମ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ନିଜେ ବିଶ୍ୱ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସ୍ୱପ୍ନାଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 24

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि तवान्तिकं स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ପରମେଶ୍ୱର! ମୋତେ କହ—ମୁଁ ତୁମ ସମୀପରେ ଶୁଇଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 25

ॐ ॐ ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

“ଓଁ ଓଁ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍ ବିଷ୍ଣବେ ସ୍ୱାହା” ଇତି ଜପ କର। ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଭ ହେଲେ ସବୁ ଶୁଭ; ଅଶୁଭ ହେଲେ ସିଂହ-ହୋମ କର। ପ୍ରାତଃ ଶିଳା ଉପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ଅସ୍ତ୍ରକ’ର ଯଜନ/ପୂଜା କର।

Verse 26

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं

କୁଦ୍ଦାଳ, ଟଙ୍କ/ଛେଣି ଆଦି ଉପକରଣ ଧରି, ମଧୁ ଆଦି ଶୁଭଦ୍ରବ୍ୟରେ ମୁଖ ଲେପନ କରି ସାଧକ ଅଗ୍ରସର ହେଉ; ଏବଂ ନିଜକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶିଲ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 27

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

ଶସ୍ତ୍ରକୁ ବିଷ୍ଣ୍ୱାତ୍ମକ (ବିଷ୍ଣୁଶକ୍ତିରୂପେ) କରି ଦେବ, ଏବଂ ମୁଖ, ପୃଷ୍ଠ ଆଦି ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ଶାଇବ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ହାତରେ ଟଙ୍କ/ଛେଣି ଧରିଥିବା ଶିଲ୍ପୀ ତାହାକୁ ଚତୁରସ୍ର (ଚାରିପାଖ) ଆକୃତିରେ ଗଢ଼ିବ।

Verse 28

श्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ॐ ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠଭେଦ ମିଳେ—‘ଶ୍ୱାଧିପତୟେ’, ‘ପ୍ରପନ୍ନୋ’ସ୍ମି’, ‘ଓଁ ଓଁ ହ୍ରୀଁ ଫଡ୍’, ‘ବିଶ୍ୱକର୍ମଣିମ୍’, ‘ବିଶ୍ୱାତ୍ମକମ୍’। ପ୍ରତିମା ପିଣ୍ଡିକା ପାଇଁ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାକୁ କିଛିଟା କମ୍ ମାପରେ ଗଢ଼ିବ। ରଥ/ଗାଡ଼ିରେ ରଖି, ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି କାରୁବେଶ୍ମକୁ ଆଣି; ପ୍ରଥମେ ଶିଲ୍ପୀର ଘରେ ପୂଜା କରି, ପରେ ସେ କର୍ମକୃତ୍ ପ୍ରତିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋଗ୍ୟ କରିବ।