Adhyaya 105

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यप्रासादलक्षणं नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः नगरादिवास्तुकथनं ईश्वर उवाच नगरग्रामदुर्गाद्या गृहप्रासादवृद्धये च द्वारे श्वभ्रबिद्धे इति ख , घ , ङ च मार्गवेधैश् च इति छ चुल्लीबिद्धे इति ख , ङ च शिलाबिद्धेन मूढतां इति ग , ज च नगरग्रामदुर्गादौ इति ख , छ , ज च नगरग्रामदुर्गाख्यमिति घ एकाशीतिपदैर् वस्तुं पूजयेत् सिद्धये ध्रुवं

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ସାଧାରଣ ପ୍ରାସାଦ-ଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ୧୦୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୧୦୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ନଗରାଦି ବାସ୍ତୁ-କଥନ’ ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଦୁର୍ଗ ଆଦିରେ ଗୃହ ଓ ପ୍ରାସାଦର ବୃଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ୯×୯ ମଣ୍ଡଳର ଏକାଶୀ ପଦ ଦ୍ୱାରା ବାସ୍ତୁପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କର; ତାହାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅଚ୍ୟୁତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 2

प्रागास्या दशधा नाड्यास्तासां नामानि च ब्रुवे शान्ता यशोवती कान्ता विशाला प्राणवाहिनी

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦଶ ପ୍ରକାର ନାଡୀ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି—ଶାନ୍ତା, ଯଶୋବତୀ, କାନ୍ତା, ବିଶାଳା ଏବଂ ପ୍ରାଣବାହିନୀ।

Verse 3

सती वसुमती नन्दा सुभद्राथ मनोरमा उत्तरा द्वादशान्याश् च एकाशीत्यङ्घ्रिकारिका

ସତୀ, ବସୁମତୀ, ନନ୍ଦା, ସୁଭଦ୍ରା, ମନୋରମା, ଉତ୍ତରା; ଏବଂ ଆଉ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ—ଏହିପରି ଏକାଶୀ ‘ଅଙ୍ଘ୍ରି-କାରିକା’ (ପଦ-ନାମାବଳୀ) ସମୂହ ହୁଏ।

Verse 4

हरिणी सुप्रभा लक्ष्मीर्विभूतिर्विमला प्रिया जया ज्वाला विशोका च स्मृतास्तत्रपादतः

ତାଙ୍କ ପାଦଦେଶରେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମରଣୀୟ—ହରିଣୀ, ସୁପ୍ରଭା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଭୂତି, ବିମଳା, ପ୍ରିୟା, ଜୟା, ଜ୍ୱାଳା ଏବଂ ବିଶୋକା।

Verse 5

ईशाद्यष्टाष्टकं दिक्षु यजेदीशं धनञ्जयं शक्रमर्कं तथा सत्यं भृशं व्योम च पूर्वतः

ଦିଗମାନେ ଈଶ ଆଦି ଅଷ୍ଟକକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଈଶ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଶକ୍ର, ଅର୍କ, ସତ୍ୟ, ଭୃଶ, ବ୍ୟୋମ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ/ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

हव्यवाहञ्च पूर्वाणि वितथं भौममेव च कृतान्तमथ गन्धर्वं भृगं मृगञ्च दक्षिणे

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହବ୍ୟବାହ (ଅଗ୍ନି), ପୂର୍ବାଣୀ, ବିତଥ ଓ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ଦକ୍ଷିଣେ କୃତାନ୍ତ (ଯମ), ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୃଗୁ ଓ ମୃଗକୁ ନିୟୋଜନ କରିବ।

Verse 7

पितरं द्वारपालञ्च सुग्रीवं पुष्पदन्तकं वरुणं दैत्यशेषौ च यक्ष्माणं पश्चिमे सदा

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସଦା ପିତୃଗଣ, ଦ୍ୱାରପାଳ, ସୁଗ୍ରୀବ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକ, ବରୁଣ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଓ ଯକ୍ଷ୍ମାଣକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

रोगाहिमुख्यो भल्लाटः सौभाग्यमदितिर्दितिः नवान्तः पदगो ब्रह्मा पूज्योर्धे च षडङ्घिगाः

‘ରୋଗ’, ‘ଅହିମୁଖ୍ୟ’ (ନାଗମୁଖ୍ୟ), ‘ଭଲ୍ଲାଟ’, ‘ସୌଭାଗ୍ୟ’, ‘ଅଦିତି’, ‘ଦିତି’, ‘ନବାନ୍ତ’, ‘ପଦଗ’, ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ଓ ‘ପୂଜ୍ୟ’—ଏମାନେ (ସ୍ଥାପ୍ୟ); ଏବଂ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗରେ ‘ଷଡଅଙ୍ଘିଗାଃ’ (ଛଅ ପାଦବାନ୍ ପ୍ରାଣୀ) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 9

ब्रह्मेशान्तरकोष्ठस्थ मायाख्यान्तु पद्द्वये तदधश्चापवत्साख्यं केन्द्रन्तरेषु षट्पदे

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶଙ୍କ ଅନ୍ତର୍କୋଷ୍ଠରେ, ଦୁଇ ପଦ୍ମପତ୍ରର ଯୁଗ୍ମରେ ‘ମାୟା’ ନାମକ (ଆସନ/ବୀଜ)କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ତାହାର ତଳେ, କେନ୍ଦ୍ରମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଛଅ ପତ୍ରରେ ‘ଆପବତ୍ସ’ ନାମକକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 10

या दशान्याश्चेति ख , ग , घ , ङ , ज च सूत्रपादत इति ग सूत्रपातत इति छ शक्रमेकं तथापत्यमिति झ रोगाहिमोक्षेति ख , छ च सोमरूप्यदितौ दितिमिति ख षडङ्गका इति ग गोष्ठस्थ इति छ मरीचिकाग्निमध्ये तु सविता द्विपदस्थितः सावित्री तदधो द्व्यंशे विवस्वान् षट्पदे त्वधः

“ୟା ଦଶାନ୍ୟାଶ୍ଚେତି”—ଖ, ଗ, ଘ, ଙ, ଜ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ପାଠ। “ସୂତ୍ରପାଦତ ଇତି”—ଗ ପାଠ; “ସୂତ୍ରପାତତ ଇତି”—ଛ ପାଠ। “ଶକ୍ରମେକଂ ତଥାପତ୍ୟମିତି”—ଝ ପାଠ। “ରୋଗାହିମୋକ୍ଷେତି”—ଖ ଓ ଛ ପାଠ। “ସୋମରୂପ୍ୟଦିତୌ ଦିତିମିତି”—ଖ ପାଠ। “ଷଡଅଙ୍ଗକା ଇତି”—ଗ ପାଠ। “ଗୋଷ୍ଠସ୍ଥ ଇତି”—ଛ ପାଠ। ମରୀଚିକାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ସବିତା ଦ୍ୱିପଦ-ସ୍ଥିତିରେ ଅଛନ୍ତି; ତାହାର ତଳେ ଦ୍ୱ୍ୟଂଶରେ ସାବିତ୍ରୀ; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ତଳେ ଷଟ୍ପଦ-ସ୍ଥିତିରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଅଛନ୍ତି।

Verse 11

पितृब्रह्मान्तरे विष्णुमिन्दुमिन्द्रं त्वधो जयं वरुणब्रह्मणोर्मध्ये मित्राख्यं षट्पदे यजेत्

ପିତୃ-ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ; ତଳେ ଜୟାଙ୍କୁ। ବରୁଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ମିତ୍ର’ ନାମକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଷଟ୍ପଦ (ଛଅ ପତ୍ର) ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯଜିବା ଉଚିତ।

Verse 12

रोगब्रह्मान्तरे नित्यं द्विपञ्च रुद्रदासकम् तदधो द्व्यङ्घ्रिगं यक्ष्म षट्सौम्येषु धराधरं

‘ରୋଗ’ ପଦ ଓ ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ପଦର ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ‘ଦ୍ୱି-ପଞ୍ଚ’ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ‘ରୁଦ୍ର-ଦାସକ’ ସମୂହକୁ ବିନ୍ୟାସ/ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ତଳେ ‘ଦ୍ୱ୍ୟଙ୍ଘ୍ରି’ ରୂପେ ଯକ୍ଷ୍ମାକୁ; ଏବଂ ଛଅ ‘ସୌମ୍ୟ’ ପଦରେ ‘ଧରାଧର’କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

चरकीं स्कन्दविकटं विदारीं पूतनां क्रमात् जम्मं पापं पिलिपिच्छं यजेदीशादिवाह्यतः

କ୍ରମେ ଚରକୀ, ସ୍କନ୍ଦ-ବିକଟ, ବିଦାରୀ, ପୂତନାଙ୍କୁ; ପରେ ଜମ୍ମ, ପାପ ଓ ପିଲିପିଚ୍ଛଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ/ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଈଶ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାହ୍ୟ ପରିଧିରେ, ଉପଦ୍ରବ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

एकाशीपदं वेश्म मण्डपश् च शताङ्घ्रिकः पूर्ववद्देवताः पूज्या ब्रह्मा तु षोडशांशके

ବେଶ୍ମ (ମନ୍ଦିର) ଏକାଶୀପଦ (୮୧ ଖଣ୍ଡ) ବିନ୍ୟାସରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମଣ୍ଡପ ଶତାଙ୍ଘ୍ରିକ (୧୦୦ ଏକକ) ପରିମାଣର ହେବ। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଷୋଡଶାଂଶ (ଷୋଳମ ଭାଗ)ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା/ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

मरीचिश् च विवस्वांश् च मित्रं पृथ्वीधरस् तथा दशकोष्ठस्थिता दिक्षु त्वन्ये बेशादिकोणगाः

ମରୀଚି, ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ମିତ୍ର ଏବଂ ପୃଥ୍ୱୀଧର—ଏମାନେ ଦିଗମାନଙ୍କର ଦଶ କୋଷ୍ଠରେ ସ୍ଥିତ। ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବେଶ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣସ୍ଥାନ (ଉପଦିଗ)ରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

दैत्यमाता तथेशाग्नी मृगाख्यौ पितरौ तथा पापयक्ष्मानिलौ देवाः सर्वे सार्धांशके स्थिताः

ଦୈତ୍ୟମାତା, ତଥା ଈଶ ଓ ଅଗ୍ନି, ‘ମୃଗ’ ନାମକ ଯୁଗଳ ଏବଂ ପିତୃଗଣ; ଏବଂ ପାପ, ଯକ୍ଷ୍ମା, ଅନିଲ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସାର୍ଧାଂଶକ ବିଭାଗରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 17

यत्पाद्योकः प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण क्रमाद् गुह इति ख , छ च ब्रह्मान्ताः षोडशांशके इति ग , ज च पृथ्वीधरन्तथेति ख त्वन्येवेशादिके गणा इति ख , छ च दैत्यमाता भवेशाग्नी इति ख दैत्यमाता हरेशाग्नी इति घ , ज च यज्ञाद्योक इति ङ सदिग्विंशत्करैर् दैर्घ्यादष्टाविंशति विस्तरात्

ଏବେ ମୁଁ କ୍ରମାନୁସାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ଗୁହା’ ଶ୍ରେଣୀ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଶିଳ୍ପ-ନିୟମ କହିବି—କିଛି ପାଠରେ ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଷୋଡଶାଂଶ (୧୬ ଭାଗ) ବିଭାଜନ ସହ; ଏବଂ ‘ପୃଥ୍ୱୀଧର’ ଆଦି; ତଥା ‘ବେଶ’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଗଣসমୂହ। ପାଠଭେଦରେ ‘ଦୈତ୍ୟମାତା–ଭବେଶ–ଅଗ୍ନି’ କିମ୍ବା ‘ଦୈତ୍ୟମାତା–ହରେଶ–ଅଗ୍ନି’ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ; ଏବଂ ‘ଯଜ୍ଞ’ ଆଦି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସେଟ୍ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୧୨୦ ହସ୍ତ, ବିସ୍ତାର ୨୮ ହସ୍ତ।

Verse 18

शिशिराश्रयः शिवाख्यश् च रुद्रहीनः सदोभयोः रुद्रद्विगुणिता नाहाः पृथुष्णोभिर्विना त्रिभिः

‘ଶିଶିରାଶ୍ରୟ’ ଓ ‘ଶିବାଖ୍ୟ’, ‘ରୁଦ୍ରହୀନ’ ଏବଂ ‘ସଦୋଭୟ’; ଏବଂ ‘ନାହା’ ଗୋଷ୍ଠୀର ସଂଖ୍ୟା ‘ରୁଦ୍ର’ର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଧରାଯାଏ; ‘ପୃଥୁଷ୍ଣୁ’ ନାମକ ତିନିଟିକୁ ବାଦ ଦେଇ (ଗଣନା)।

Verse 19

स्याद्ग्रहद्विगुणं दैर्घ्यात्तिथिभिश् चैव विस्तरात् सावित्रः सालयः कुड्या अन्येषां पृथक्स्त्रिंशांशतः

ଗର୍ଭଗୃହ (ଗ୍ରହ)ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ (ମାନ)ର ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେବ; ଏବଂ ବିସ୍ତାର ତିଥି ଅନୁସାରେ ବଢ଼ାଯିବ। ସାବିତ୍ର ପ୍ରକାର ସାଲୟ (ମଣ୍ଡପ/ହଲ୍) ଓ ତାହାର କୁଡ୍ୟା (ଆବରଣ ଭିତ୍ତି) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବ; ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ ତ୍ରିଂଶାଂଶ (୩୦ ଭାଗର ୧) ବିଭାଜନରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରାଯିବ।

Verse 20

कुड्यपृथुपजङ्घोच्चात् कुड्यन्तु त्रिगुणोच्छयं कुड्यसूत्रसमा पृथ्वी वीथी भेदादनेकधा

ଭିତ୍ତିର ପାତଳତା ଓ ତାହାର ପଜଙ୍ଘା (ଆଧାର-ପଟ୍ଟି) ଉଚ୍ଚତାରୁ ଭିତ୍ତିର ଉଚ୍ଚତା ତ୍ରିଗୁଣ କରାଯିବ। ଭୂମିସ୍ତର ଭିତ୍ତି-ସୂତ୍ର (ଡୋରି/ରେଖା) ସମ ରଖାଯିବ। ବୀଥି (ପଥ/କରିଡୋର) ଭେଦ ଅନୁସାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର।

Verse 21

भद्रे तुल्यञ्च वीथीभिर्द्वारवीथी विनाग्रतः श्रीजयं पृष्ठतो हीनं भद्रोयं पार्श् चयोर्विना

ଭଦ୍ରା ବିନ୍ୟାସରେ ଦ୍ୱାର-ବୀଥି ଅନ୍ୟ ବୀଥିମାନଙ୍କ ସମାନ କରାଯିବ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ର-ପ୍ରକ୍ଷେପ (ଉଭାର) ବିନା। ଶ୍ରୀଜୟ ବିନ୍ୟାସ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ହୀନ; ଏହି ଭଦ୍ରା ରୂପ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାର୍ଶ୍ୱ-ବିସ୍ତାରବିହୀନ।

Verse 22

गर्भपृथुसमा वीथी तदर्धार्धेन वा क्वचित् वीथ्यर्धेनोपवीथ्याद्यमेकद्वित्रिपुरान्वितम्

ମୁଖ୍ୟ ବୀଥିର ପ୍ରସ୍ଥ ଗର୍ଭ (ଅନ୍ତଃକେନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରସ୍ଥ ସମାନ ହେଉ; କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ତାହାର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଉପବୀଥି ଆଦିକୁ ବୀଥିର ଅର୍ଧ ପ୍ରସ୍ଥରେ କରିବା; ଏବଂ ବିନ୍ୟାସ ଏକ, ଦ୍ୱି କିମ୍ବା ତ୍ରି ପୁର (ନଗର-ଖଣ୍ଡ) ସହିତ ହୋଇପାରେ।

Verse 23

सामान्यानाथ गृहं वक्ष्ये सर्वेषां सर्वकामदं एकद्वित्रिचतुःशालमष्टशालं यथाक्रमात्

ଏବେ ମୁଁ ସାଧାରଣ (ସର୍ବୋପଯୋଗୀ) ଗୃହ-ବିନ୍ୟାସ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏକଶାଳ, ଦ୍ୱିଶାଳ, ତ୍ରିଶାଳ, ଚତୁଃଶାଳ ଏବଂ ଅଷ୍ଟଶାଳ, କ୍ରମେ।

Verse 24

एकं याम्ये च सौमास्यं द्वे चेत् पश्चात् पुरोमुखम् चतुःशालन्तु साम्मुख्यात्तयोरिन्द्रेन्द्रमुक्तयोः

ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଦିଗରେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ/ଦ୍ୱାର ରହୁ, ଏବଂ ସୌମ୍ୟ (ଉତ୍ତର) ଦିଗରେ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ ହେଉ। ଯଦି ଦୁଇଟି ମୁଖ ଥାଏ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ଓ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ (ପଶ୍ଚାତ୍-ପୁରଃ) ରଖିବା। କିନ୍ତୁ ଚତୁଃଶାଳାରେ ସେମାନେ ସମ୍ମୁଖାମୁଖି ହେବେ; ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ମୁକ୍ତି (ମୋକ୍ଷ) ଫଳ କୁହାଯାଏ।

Verse 25

शिवास्यमम्बुपास्यैष इन्द्रास्ये यमसूर्यकं र इत्य् आदिः, त्रिगुणोच्छ्रयमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति गर्भपीठसमा इति ख , घ , झ च सौम्यास्यं द्वे द्वे पश्चात्पुरोमुखमिति ख सौम्याख्यं द्वे च पश्चादधोमुखमिति झ सावित्रः सालयः कोटीनां तपसा प्राक्सौम्यस्थे च दण्दाख्यं प्राग्याम्ये वातसञ्ज्ञकं

ଏଠାରେ ମୁଖ (ଆସ୍ୟ) ଓ ସ୍ଥାନ-ନ୍ୟାସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାଠାନ୍ତର ଲିପିବଦ୍ଧ—“ଶିବାସ୍ୟ… ଅମ୍ବୁପାସ୍ୟ…” ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ୟ ପାଇଁ “ଯମସୂର୍ୟକ…” (‘ର’ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ)। “ତ୍ରିଗୁଣୋଚ୍ଛ୍ରୟମ୍” ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ପାଠ ଝ-ପ୍ରତିରେ ନାହିଁ। “ଗର୍ଭପୀଠସମା” ବାକ୍ୟ ଖ, ଘ, ଝ ପ୍ରତିରେ ପ୍ରମାଣିତ। ‘ସୌମ୍ୟ’ ମୁଖ ବିଷୟରେ—ଖ ପାଠରେ “ଦୁଇ-ଦୁଇ, ପଶ୍ଚାତ୍, ପୁରୋମୁଖ”; ଝ ପାଠରେ “ସୌମ୍ୟାଖ୍ୟ ଦୁଇ, ପଶ୍ଚାତ୍, ଅଧୋମୁଖ”। ଆହୁରି—‘ସାବିତ୍ର’ କୋଟି ତପସାରେ ‘ସାଲୟ’ ନାମ ପାଇଛି; ସୌମ୍ୟର ପୂର୍ବେ ‘ଦଣ୍ଡ’ ଓ ଯାମ୍ୟର ପୂର୍ବେ (ଆଗ୍ନେୟ) ‘ବାତ’ ସଞ୍ଜ୍ଞକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 26

आप्येन्दौ गृहवल्याख्यं त्रिशूलं तद्विनर्धिकृत् पूर्वशलाविहीनं स्यात् सुक्षेत्रं वृद्धिदायकं

ଆପ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦୁ ଦିଗ୍‌ଭାଗରେ ‘ଗୃହବଲୀ’ ନାମକ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ‘ତ୍ରିଶୂଳ’ ଲକ୍ଷଣ ଯଦି ନିର୍ଦୋଷ (ଅର୍ଧାଂଶରେ ହୀନ ନୁହେଁ) ହୋଇ ଏବଂ ପୂର୍ବ ‘ଶାଳା’ ଦୋଷ ନଥାଏ, ତେବେ ସେ ଭୂମି ସୁକ୍ଷେତ୍ର; ବୃଦ୍ଧି‑ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 27

याम्ये हीने भवेच्छूली त्रिशालं वृद्धिकृत् परं यक्षघ्नं जलहीनौकः सुतघ्नं बहुशत्रुकृत्

ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଦିଗ ହୀନ/ଅଶୁଭ ହେଲେ ଶୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ସୂଚିତ ହୁଏ। ‘ତ୍ରିଶାଳ’ ପରମ ବୃଦ୍ଧିକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଯକ୍ଷନାଶ, ଜଳହୀନ ଗୃହ, ପୁତ୍ରହାନି ଏବଂ ବହୁ ଶତ୍ରୁ ଉଦୟ କରେ।

Verse 28

र्नास्ति प्रकरणान्तरीयपाथोयमत्र लेखकभ्रमात् समागत इति भाति गृहशल्याख्यमिति ख पूर्वशाखाविहीनमिति ङ याम्ये हीने भवेच्चुल्ली त्रिशास्त्रं दितितत्परमिति झ याम्ये हीने भवेच्छत्री त्रिशालं वित्तहृत्परमिति ग इन्द्रादिक्रमतो वच्मि ध्वजाद्यष्टौ गृहाण्यहं प्रक्षालानुस्रगावासमग्नौ तस्य महानसं

ଏଠାରେ ଲେଖକଭ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକରଣର ପାଠ ଆସି ପଡ଼ିଛି—ଏମିତି ଭାସେ। (ପାଠାନ୍ତର:) ‘ଗୃହଶଲ୍ୟ’ ନାମକ ଗୃହଦୋଷ (ଖ); ‘ପୂର୍ବଶାଖାବିହୀନ’ (ଙ)। ‘ଯାମ୍ୟେ ହୀନେ ଭବେଚ୍ଚୁଲ୍ଲୀ, ତ୍ରିଶାସ୍ତ୍ରଂ ଦିତିତତ୍ପରଂ’ (ଝ); କିମ୍ବା ‘ଯାମ୍ୟେ ହୀନେ ଭବେଚ୍ଛତ୍ରୀ, ତ୍ରିଶାଳଂ ବିତ୍ତହୃତ୍ପରଂ’ (ଗ)। ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି କ୍ରମରେ ଧ୍ୱଜାଦି ଆଠ ପ୍ରକାର ଗୃହ କହୁଛି—ପ୍ରକ୍ଷାଳ, ଅନୁସ୍ରଗ, ଆବାସ, ଅଗ୍ନି; ଏବଂ ସେ (ଅଗ୍ନିଗୃହ)ର ମହାନସ (ରସୋଇଘର)।

Verse 29

याम्ये रसक्रिया शय्या धनुःशस्त्राणि रक्षसि धनमुक्त्यम्वुपेशाख्ये सम्यगन्धौ च मारुते

ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଦିଗରେ ରସକ୍ରିୟା (ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତି) ଓ ଶୟ୍ୟାର ବିଧାନ ଅଛି। ରାକ୍ଷସୀ ଦିଗରେ ଧନୁଷ‑ଶସ୍ତ୍ର। ଉପେଶା ନାମକ ଭାଗରେ ଧନ‑ମୁକ୍ତାଦି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ମାରୁତ (ବାୟୁ) ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ (ଧୂପ‑ଇତର) ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 30

सौम्ये धनपशू कुर्यादीशे दीक्षावरालयं स्वामिहस्तमितं वेश्म विस्तारायामपिण्डिकं

ସୌମ୍ୟ (ଉତ୍ତର) ଦିଗରେ ଧନ‑ପଶୁଙ୍କ ସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ। ଈଶ (ଈଶାନ/ଉତ୍ତର‑ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଦୀକ୍ଷାମଣ୍ଡପ ଓ ବରାଳୟ (ଆବରଣ/ଢାକା ପଥ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଗୃହର ମାପ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହସ୍ତ‑ପ୍ରମାଣରେ ହେବ; ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ‑ଦୀର୍ଘତାରେ ପିଣ୍ଡିକା‑ସଦୃଶ ଉଭାର (ଅପିଣ୍ଡିକ) ନ ଥାଉ।

Verse 31

त्रिगुणं हस्तसंयुक्तं कृत्वाष्टांशैहृतं तथा तच्छेषोयं स्थितस्तेन वायसान्तं ध्वजादिकं

ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ତ୍ରିଗୁଣ କରି ‘ହସ୍ତ’ ମୂଲ୍ୟ ଯୋଗ କରି, ପରେ ଆଠ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କର। ଯେ ଶେଷ ରହେ, ତାହା ଅନୁସାରେ ‘ବାୟସ’ ଠାରୁ ‘ଧ୍ୱଜ’ ଆଦି ବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

Verse 32

त्रयः पक्षाग्निवेदेषु रसर्षिवसुतो भवेत् सर्वनाशकरं वेश्म मध्ये चान्ते च संस्थितं

ତ୍ରିପକ୍ଷ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ବେଦ ଗଣନାରେ ସଂଖ୍ୟା ‘ରସ–ଋଷି–ବସୁ’ (ଅର୍ଥାତ୍ ୬–୭–୮) ହୁଏ। ଏହି ବିନ୍ୟାସ ଯଦି ଘରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କିମ୍ବା ଶେଷଭାଗରେ ଥାଏ, ତେବେ ସେହିଟି ସର୍ବନାଶକାରୀ ହୁଏ।

Verse 33

तस्माच्च नवमे भागे शुभकृन्निलयो मतः तन्मधे मण्डपः शस्तः समो वा द्विगुणायतः

ଏହିହେତୁ ନବମ ଭାଗରେ ‘ଶୁଭକୃତ୍’ଙ୍କ ନିଲୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମଣ୍ଡପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସମ (ଚତୁରସ୍ର) କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆୟତ (ଲମ୍ବ ଦୁଇଗୁଣ) ହେଉ।

Verse 34

प्रत्यगाप्ये चेन्दुयमे हट्ट एव गृहावली एकैकभवनाख्यानि दिक्ष्वष्टाष्टकसङ्ख्यया

ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ‘ହଟ୍ଟ’ (ବଜାର-ଗଲି)କୁ ହିଁ ଗୃହାବଳୀ (ଘରର ଶାରୀ) ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦିଗମାନଙ୍କରେ ଆଠ-ଆଠ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭବନର ନାମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯିବ।

Verse 35

ईशाद्यदितिकान्तानि फलान्येषां यथाक्रमं भयं नारी चलत्वं च जयो वृद्धिः प्रतापकः

‘ଈଶ’ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ଅଦିତିକାନ୍ତ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏମାନଙ୍କର ଫଳ କ୍ରମେ—ଭୟ, ନାରୀ-ପ୍ରାପ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳତା, ଜୟ, ବୃଦ୍ଧି (ସମୃଦ୍ଧି) ଏବଂ ପ୍ରତାପ (ତେଜ) ହୁଏ।

Verse 36

आङ्गैर् हतं तथेति घ , ज च कृत्वाष्टांशहतस्तथेति झ तस्मात्तु इति झ प्रागीशे चेन्दुयाम्ये वेति ख प्रागाप्ये चेन्दुयाम्ये इति छ , झ च सर्वनाशकरमित्यादिः, यथाक्रममित्यन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति धर्मः कलिश् च नैस्व्यञ्च प्राग्द्वारेष्वष्टसु ध्रुवं दाहो ऽसुखं सुहृन्नाशो धननाशो मृतिर्धनं

ପୂର୍ବ ଦିଗର ଆଠଟି ଦ୍ୱାର-ସ୍ଥାନରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ହୁଏ—ଧର୍ମହାନି, କଳହ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦାହ/ଅଗ୍ନି, ଦୁଃଖ, ସୁହୃଦ୍-ନାଶ, ଧନ-ନାଶ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ।

Verse 37

शिल्पित्वं तनयः स्याच्च याम्यद्वारफलाष्टकम् आयुःप्राव्राज्यशस्यानि धनशान्त्यर्थसङ्क्षयाः

ଦକ୍ଷିଣ (ୟାମ୍ୟ) ଦ୍ୱାରର ଆଠ ଫଳ—ଶିଳ୍ପକୌଶଳ, ପୁତ୍ରଲାଭ; ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା/ପରିବ୍ରାଜକ ଜୀବନ, ଶସ୍ୟସମୃଦ୍ଧି, ଧନ, ଶାନ୍ତି, ଅର୍ଥ/ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଲାଭ ଏବଂ ହାନିର କ୍ଷୟ।

Verse 38

शोषं भोगं चापत्यञ्च जलद्वारफलानि च रोगो मदार्तिमुख्यत्वं चार्थायुः कृशता मतिः

ଜଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ୱାରର ଫଳ—ଶୋଷ/କ୍ଷୟ, ଭୋଗ, ସନ୍ତାନଲାଭ; ଏବଂ ରୋଗ, ମଦ/ମତ୍ତତାଜନିତ ପୀଡା, ମୁଖ୍ୟତ୍ୱ, ଅର୍ଥ/ଧନଲାଭ, ଆୟୁ, କୃଶତା ଓ ମତି/ବିବେକ।

Verse 39

मानश् च द्वारतः पूर्व ऊतरस्यान्दिशि क्रमात्

ମାନ (ମାପ) ଦ୍ୱାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।