Adhyaya 102
Chapter 102 — ध्वजारोपणं (Dhvajāropaṇa: Raising/Installing the Temple Flag)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଈଶାନ-କଳ୍ପର ଶୈବ-ଆଗମିକ ବିଧାନରେ ବାସ୍ତୁ–ପ୍ରତିଷ୍ଠା କ୍ରମକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ଚୂଳକ (ଶିଖରାଗ୍ର/ଫିନିଆଲ), ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ଓ ଧ୍ୱଜ (ପତାକା)ର ସଂସ୍କାର ଏବଂ ସ୍ଥାପନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦିଆଯାଇଛି। କୁମ୍ଭରେ ବୈଷ୍ଣବ ଚିହ୍ନ, ‘ଅଗ୍ରଚୂଳ’ ସଂଜ୍ଞା, ଲିଙ୍ଗରେ ଈଶଶୂଳ-ଚୂଳକ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ଧ୍ୱଜାରୋପଣ ସମୟରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ରାଜା/ଯଜମାନ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶାନ୍ତିକର୍ମ, ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ-ପ୍ରୋକ୍ଷଣ, ପରେ ନ୍ୟାସ ଓ ଅଙ୍ଗପୂଜାର କ୍ରମ ରହିଛି। ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱମୟ ଓ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ; ଅନନ୍ତ, କାଳରୁଦ୍ର, ଲୋକପାଳ, ଭୁବନ ଓ ରୁଦ୍ରଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯୋଜନାରେ କଳ୍ପିତ। ଧ୍ୱଜଟି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କୋସ୍ମୋଗ୍ରାମ—ତତ୍ତ୍ୱ, ଶକ୍ତି (କୁଣ୍ଡଲିନୀ ସହ), ନାଦ ଓ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ସନ୍ନିଧିର ବିନ୍ୟାସ ସହ। ଶେଷରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ପାଶୁପତ ଚିନ୍ତନରେ ରକ୍ଷା, ଦୋଷପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣା ଏବଂ ପ୍ରତିମା-ଲିଙ୍ଗ-ବେଦୀ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ପୁଣ୍ୟଫଳର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କୁହାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रासादकृत्यप्रतिष्ठा नामैकाधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः ध्वजारोपणं ईश्वर उवाच चूलके ध्वजदण्डे च ध्वजे देवकुले तथा प्रतिष्ठा च यथोद्दिष्टा तथा स्कन्द वदामि ते
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ପ୍ରାସାଦକୃତ୍ୟ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା’ ନାମକ ଏକଶେ ଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ଏକଶେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଧ୍ୱଜାରୋପଣ’ ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ଚୂଳକ (ଶିଖର-ଚୂଡ଼ା), ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଦେବକୁଳ (ମନ୍ଦିର) ପାଇଁ ଯେପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
Verse 2
तडागार्धप्रवेशाद्वा यद्वा सवार्धवेशनात् ऐष्टके दारुजः शूलः शैलजे धाम्नि शैलजः
ତଡାଗରେ ଅର୍ଧ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ-ନିମଜ୍ଜିତ/ଅର୍ଧ-ବାସ ଅବସ୍ଥାରୁ ଏକ ପ୍ରକାର ଶୂଳବେଦନା ହୁଏ। ଇଟା ନିର୍ମିତ ସ୍ଥାନରେ ତାହା ‘ଦାରୁଜ’ (କାଠଜନ୍ୟ) ଶୂଳ, ଶିଳା-ନିର୍ମିତ ଧାମରେ ତାହା ‘ଶୈଲଜ’ (ପାଥରଜନ୍ୟ) ଶୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 3
वैष्णवादौ च चक्राढ्यः कुम्भः स्यान्मूर्तिमानतः स च त्रिशूलयुक्तस्तु अग्रचूलाभिधो मतः
ବୈଷ୍ଣବ ଆଦି (ବିଧାନ/ମୂର୍ତ୍ତି-ଲକ୍ଷଣ) ଅନୁସାରେ ମୂର୍ତ୍ତିର ନିୟମ ମতে କୁମ୍ଭ ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି କୁମ୍ଭ ଯଦି ତ୍ରିଶୂଳଯୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ‘ଅଗ୍ରଚୂଳ’ ନାମରେ ମନାଯାଏ।
Verse 4
दामि ते इति ङ ऐष्टे दारुभव इति घ , ज च तडागार्धेत्यादिः, शैलज इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति अग्रं चूडाभिधो मत इति घ अस्रचूलादिदोषत इति छ गृहचूडाभिधो मत इति ङ अग्रं चूडादिदोषत इति ख ईशशूलः समाख्यातो मूर्ध्नि लिङ्गसमन्वितः वीजपूरकयुक्तो वा शिवशास्त्रेषु तद्विधः
ଲିଙ୍ଗର ଶିରୋଭାଗରେ (ମୂର୍ଧ୍ନି) ସ୍ଥାପିତ ହେଉଥିବା ଚିହ୍ନ/ଅଲଙ୍କାରକୁ ‘ଈଶଶୂଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶୈବ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ତାହାର ବିଧି ଏପରି—ତାହା ‘ବୀଜପୂରକ’ (ମାତୁଲୁଙ୍ଗ ସଦୃଶ) ଯୁକ୍ତ ହେବ, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେହି ଆକୃତି ଅନୁସାରେ ହେବ।
Verse 5
चित्रो ध्वजश् च जङ्घातो यथा जङ्गार्धतो भवेत् भवेद्वा दण्डमानस्तु यदि वा तद्यदृच्छया
ଧ୍ୱଜ ଯଦି ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ (ବହୁରଙ୍ଗୀ) ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ତଳଭାଗ ଜଂଘା ସଦୃଶ—ମନେ ଅର୍ଧ ଜଂଘା ପରି—ହୁଏ; କିମ୍ବା ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ମାନ-ପ୍ରମାଣରେ ଯଥାଯଥ ଦେଖାଯାଏ—ଇଚ୍ଛାକୃତ ହେଉ କି ଯଦୃଚ୍ଛୟା—ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଜର ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ/ଚିହ୍ନ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।
Verse 6
महाध्वजः समाख्यातो यस्तु पीठस्य वेष्टकः शक्रैर् ग्रहै रसैवापि हस्तैर् दण्डस्तु सम्भितः
ଯେ ଧ୍ୱଜ ପୀଠକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ବେଷ୍ଟକ-ବନ୍ଧ ଭାବେ ଘେରି ରହେ, ସେହି ‘ମହାଧ୍ୱଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହାର ଦଣ୍ଡ ଶକ୍ର, ଗ୍ରହ, ରସ ଆଦି ମାପ କିମ୍ବା ହସ୍ତ-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
Verse 7
उत्तमादिक्रमेणैव विज्ञेयः शूरिभिस्ततः वंशजः शालजातिर्वा स दण्डः सर्वकामदः
ତାପରେ ଶୂର-ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ‘ଉତ୍ତମ’ ଆଦି କ୍ରମାନୁସାରେ ସେହି ଦଣ୍ଡକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିବେ। ବାଁଶ କିମ୍ବା ଶାଳ-ଜାତି କାଠର ଦଣ୍ଡ ସର୍ବକାମ-ପ୍ରଦ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 8
अयमारोप्यमाणस्तु भङ्गमायाति वै यदि राज्ञोनिष्टं विजानीयाद्यजमानस्य वा तथा
ଏହା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଯଦି ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ—କିମ୍ବା ସେହିପରି ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଅନିଷ୍ଟ ସୂଚନା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
Verse 9
मन्त्रेण बहुरूपेण पूर्ववच्छान्तिमाचरेत् द्वारपालादिपूजाञ्च मन्त्राणान्तर्प्यणन्तथा
ମନ୍ତ୍ରର ବହୁରୂପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ପୂର୍ବବତ୍ ଶାନ୍ତିକର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳ ଆଦିଙ୍କ ପୂଜା ସହ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 10
विधाय चूलकं दण्डं स्नापयेदस्त्रमन्त्रतः अनेनैव तु मन्त्रेण ध्वजं सम्प्रोक्ष्य देशिकः
ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡର ଚୂଳକ (ଶିଖା/ଗୁଚ୍ଛ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡର ସ୍ନାପନ (ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଦ୍ଧିସ୍ନାନ) କରାଇବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେଶିକ ଆଚାର୍ୟ ଧ୍ୱଜକୁ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ପବିତ୍ର ଛିଟା) କରିବେ।
Verse 11
मृदु कषायादिभिः स्नानं प्रासादङ्कारयेत्ततः विलिप्य रसमाच्छाद्य शय्यायां न्यस्य पूर्ववत्
ତାପରେ ମୃଦୁ କଷାୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇବ; ତଦନନ୍ତରେ ପ୍ରାସାଦ/ଶୟ୍ୟାଗୃହକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବ। ସୁଗନ୍ଧିତ ରସରେ ଲେପନ କରି ଆଚ୍ଛାଦନ କରି, ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ଶୟ୍ୟାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 12
चूडके लिङ्गवणन्यासो न च ज्ञानं न च क्रिया ति घ यदि वा तद्विदिच्छया इति ख यस्तु स्यात् पीठवेष्टक इति ङ राज्ञोरिष्टमिति ज वै तथा इति ज चूडकमिति ज भृत्काषायादिभिरिति ख , छ च विलिप्य रसमादायेति ज चूलके इति घ , ङ च विशेषार्था चतुर्थी च न कुण्डस्य कल्पना
ଚୂଡକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲିଙ୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣ-ନ୍ୟାସ ବିଧିତ; କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, କେବଳ ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କିମ୍ବା ଯେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାଣେ, ତାହାର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରାଯାଇପାରେ। ‘ପୀଠବେଷ୍ଟକ’ ଏହି ପାଠ ମିଳେ; ଏବଂ ‘ରାଜ୍ଞୋରିଷ୍ଟମ୍’—ଏମିତି ହିଁ। ‘ଚୂଡକମ୍’ ଶୁଦ୍ଧ ପାଠ; କେତେକ ପାଠରେ ‘ଭୃତ୍କଷାୟାଦିଭିଃ’। ‘ବିଲିପ୍ୟ ରସମାଦାୟ’ ମଧ୍ୟ ପାଠାନ୍ତର; ‘ଚୂଲକେ’ ମଧ୍ୟ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ବିଶେଷାର୍ଥେ, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୁଣ୍ଡ-କଳ୍ପନା ବିଧିତ ନୁହେଁ।
Verse 13
दण्डे तयार्थतत्त्वञ्च विद्यातत्त्वं द्वितीयकं सद्योजातानि वक्राणि शिवतत्त्वं पुनर्ध्वजे
ଦଣ୍ଡରେ ‘ତୟାର୍ଥ-ତତ୍ତ୍ୱ’ ଜାଣିବ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ‘ବିଦ୍ୟା-ତତ୍ତ୍ୱ’ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବ। ଧ୍ୱଜରେ ପୁନଃ ସଦ୍ୟୋଜାତର ମୁଖଗୁଡ଼ିକର ନ୍ୟାସ କରି, ସେଠାରେ ଶିବ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିବ।
Verse 14
निष्कलञ्च शिवन्तत्र न्यस्याङ्गानि प्रपूजयेत् चूडके च ततो मन्त्रो सान्निध्ये सहिताणुभिः
ସେଠାରେ ନିଷ୍କଳ ଶିବଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରି, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ। ପରେ ଚୂଡାରେ ମନ୍ତ୍ର ବିନ୍ୟାସ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁସହିତ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 15
होमयेत् प्रतिभागञ्च ध्वजे तैस्तु फडन्तिकैः अन्यथापि कृतं यच्च ध्वजसंस्कारणं क्वचित्
ଧ୍ୱଜରେ ସେହି ‘ଫଡ୍’-ଅନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ନିୟତ) ଭାଗ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହୋମ କରିବ। ଏବଂ କେଉଁଠି ଧ୍ୱଜ-ସଂସ୍କାର ଅନ୍ୟ ଭାବେ କରାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ବିଧିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସଂଶୋଧନ/ନିୟମିତ କରିବ।
Verse 16
अस्त्रयागविधावेवं तत्सर्वमुपदर्शितं प्रासादे कारिते स्थाने स्रग्वस्त्रादिविभूषिते
ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ରଯାଗ ବିଧିରେ ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଉପଦେଶିତ ହୋଇଛି। ଯଥାବିଧି ନିର୍ମିତ ପ୍ରାସାଦ/ମନ୍ଦିରର ପ୍ରସ୍ତୁତ ସ୍ଥାନରେ, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ କରି ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
जङ्घा वेदी तदूर्ध्वे तु त्रितत्त्वादि निवेश्य च होमादिकं विधायाथ शिवं सम्पूज्य पूर्ववत्
ଜଂଘାକୁ ବେଦୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଉପରେ ତ୍ରିତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସ୍ଥାପନ କରି, ହୋମ ଆଦି ବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରି, ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
सर्वतत्त्वमयं ध्यात्वा शिवञ्च व्यापकं न्यसेत् अनन्तं कालरुद्रञ्च विभाव्य च पदाम्बुजे
ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱମୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପଦ୍ମାସନରେ ଅନନ୍ତ ଓ କାଳରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
कुष्माण्डहाटकौ पीठे पातालनरकैः सह भुवनैर् लोकपालैश् च शतरुद्रादिभिर्वृतं
କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ହାଟକ—ଏହି ଦୁଇ ପୀଠରେ ସେ (ମଣ୍ଡଳ/ଲୋକ) ପାତାଳ ଓ ନରକ ସହିତ, ଭୁବନ, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ରାଦି ଗଣଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ।
Verse 20
ब्रह्माण्दकमिदं ध्यात्वा जङ्घाताञ्च विभावयेत् वारितेजोनिलव्योमपञ्चाष्टकसमन्वितं
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୂପ ଅଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜଂଘା ଆଦି ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁମାନେ ଜଳ, ତେଜ, ବାୟୁ, ବ୍ୟୋମ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହ ସହିତ, ପଞ୍ଚକ ଓ ଅଷ୍ଟକ ସମୁଚ୍ଚୟରେ ସମନ୍ୱିତ।
Verse 21
संहरणमिति ख , छ , च यच्च ध्वजसंस्करणमिति घ अस्त्रयागे विधाने चेति ज प्रासादकारितस्थाने इति ख , झ च प्रासादे कारितस्थाने इति ज पातालनवकैर् इति ङ , ज च पञ्चाग्गकसमन्वितमिति ग सर्वावरणसञ्ज्ञञ्च वृद्धयोन्यवृकान्वितं योगाष्टकसमायुक्तं नाशाविधि गुणत्रयं
‘ସଂହରଣ’—ଖ, ଛ, ଚ ପାଠ; ‘ଧ୍ୱଜ-ସଂସ୍କରଣ’—ଘ ପାଠ; ଏବଂ ‘ଅସ୍ତ୍ର-ଯାଗ ବିଧାନରେ’—ଜ ପାଠ। ‘ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ-ସ୍ଥାନରେ’—ଖ, ଝ ପାଠ; ‘ପ୍ରାସାଦରେ ନିର୍ମାଣ-ସ୍ଥାନରେ’—ଜ ପାଠ। ‘ନବ ପାତାଳ ସହିତ’—ଙ, ଜ ପାଠ; ‘ପଞ୍ଚାଙ୍ଗକ-ସମନ୍ୱିତ’—ଗ ପାଠ। ଏହା ‘ସର୍ବ ଆବରଣ-ସଞ୍ଜ୍ଞାଯୁକ୍ତ’, ‘ବୃଦ୍ଧଯୋନି ଓ ଅବୃକ-ସଂଯୁକ୍ତ’, ‘ଯୋଗାଷ୍ଟକ-ସମାଯୁକ୍ତ’; ନାଶ-ବିଧି ଗୁଣତ୍ରୟାନୁସାରେ ତ୍ରିବିଧ।
Verse 22
पटस्थं पुरुषं सिंहं वामञ्च परिभावयेत् मञ्जरीवेदिकायाञ्च विद्यादिकचतुष्टयं
ପଟ (ବସ୍ତ୍ର-ଚିତ୍ର) ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୁରୁଷ ଓ ସିଂହକୁ, ଏବଂ ବାମ (ପକ୍ଷ/ରୂପ)କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମଞ୍ଜରୀ-ବେଦିକାରେ ବିଦ୍ୟା ଆଦି ଚତୁଷ୍ଟୟ (ଚାରି-ସମୂହ)କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 23
कण्ठे मायां सरुद्राञ्च विद्याश्चामलसारके कलसे चेश्वरं विन्दुं विद्येश्वरसमन्वितं
କଣ୍ଠରେ ମାୟାକୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅମଲ-ସାରକ (ନିର୍ମଳ ସାର-ପାତ୍ର)ରେ ବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତଥା କଳଶରେ ବିନ୍ଦୁରୂପ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସମନ୍ୱିତ ଭାବେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
जटाजूटञ्च तं विद्याच्छूलं चन्द्रार्धरूपकं शक्तित्रयं च तत्रैव दण्डे नादं विभाव्य च
ତାଙ୍କୁ ଜଟାଜୂଟଧାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରରୂପ-ଯୁକ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଶକ୍ତିତ୍ରୟକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦଣ୍ଡରେ ନାଦକୁ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 25
ध्वजे च कुण्डलीं शक्तिमिति धाम्नि विभावयेत् जगत्या वाथ सन्धाय लिङ्गं पिण्डिकयाथवा
ଧ୍ୱଜରେ (ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ/ସ୍ତମ୍ଭରେ) କୁଣ୍ଡଲିନୀ-ଶକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କର ଧାମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଜଗତୀ ଉପରେ କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡିକା ଉପରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରି (ବିଧି ଅଗ୍ରସର କରିବା ଉଚିତ)।
Verse 26
समुत्थाप्य सुमन्त्रैश् च विन्यस्ते शक्तिपङ्कजे न्यस्तरत्नादिके तत्र स्वाधारे विनिवेशयेत्
ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରରେ (ସ୍ଥାପିତ ଶକ୍ତି-ଆସନ) ଉତ୍ଥାପନ କରି, ଶକ୍ତିର ପଦ୍ମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନ୍ୟସ କର; ସେଠାରେ ରତ୍ନାଦି ଅର୍ପଣ ରଖି, ପରେ ତାହାକୁ ନିଜ ଆଧାରରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।
Verse 27
यजमानो ध्वजे लग्ने बन्धुमित्रादिभिः सह धाम प्रदक्षिणीकृत्य लभते फलमीहितं
ଧ୍ୱଜ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଯଜମାନ ବନ୍ଧୁ‑ମିତ୍ରାଦିଙ୍କ ସହ ପବିତ୍ର ଧାମର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।
Verse 28
गुरुः पाशुपतं ध्यायन् स्थिरमन्त्राधिपैर् युतं अधिपान् शस्त्रयुक्तांश् च रक्षणाय निबोधयेत्
ଗୁରୁ ପାଶୁପତ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରାଧିପତିମାନଙ୍କ ସହ ଥିବା ସ୍ଥିର ଅଧିପମାନେ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ନିୟୋଜନ କରିବାକୁ (ସାଧକକୁ) ଶିଖାଇବେ।
Verse 29
गपिण्डिकयाथवेति घ , ङ , ज च स्वमन्त्रैश्चेति ग , ङ , च लभते फलमीप्सितमिति ङ पाशुपतं ध्यायेदिति ख , घ च शिवमन्त्राधिपैर् युतमिति घ , ङ च रक्षणाय निवेदयेदिति ख , छ च न्यूनादिदोषशान्त्यर्थं हुत्वा दत्वा च दिग्बलिं गुरवे दक्षिणां दद्याद् यजमानो दिवं व्रजेत्
ଗପିଣ୍ଡିକା-ବିଧି ଓ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ପାଶୁପତି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିବମନ୍ତ୍ରାଧିପମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ କରି, ରକ୍ଷାର୍ଥେ ତାହାକୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନ୍ୟୂନତା ଆଦି ଦୋଷଶାନ୍ତି ପାଇଁ ହୋମ କରି ଓ ଦିଗ୍ବଳି ଦେଇ, ଯଜମାନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉ; ଏଭଳି ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 30
प्रतिमालिङ्गवेदीनां यावन्तः परमाणवः तावद्युगसहस्राणि कर्तुर्भोगभुजः फलं
ପ୍ରତିମା, ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେଦୀରେ ଯେତେ ପରମାଣୁ ଅଛି, ସେତେ ଯୁଗସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ତ୍ତା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୋଗରୂପେ ସେହି ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
Frequently Asked Questions
It details the consecration sequence for cūlaka, dhvaja-daṇḍa, and dhvaja using Astra-mantra bathing/sprinkling, followed by tattva-nyāsa mappings (e.g., Vidyā-tattva, Śiva-tattva, Sadyojāta faces) and a cosmological brahmāṇḍa visualization that structures the installation.
By treating architectural and ceremonial acts as Śaiva sādhanā: nyāsa, homa, śānti, and protective deployments sacralize the built space as a microcosm, aligning the yajamāna’s worldly aims (phala, protection, prosperity) with dharma and the contemplative vision of all-pervading Śiva.