Adhyaya 347
Chapter 347: One-syllable Appellations (एकाक्षराभिधानम्)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ମାତୃକା ସହିତ ଏକାକ୍ଷରାଭିଧାନ—ଏକ ଅକ୍ଷରୀୟ ନାମ—ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ ଏବଂ ଦେବତା-ସମ୍ବନ୍ଧ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି କାବ୍ୟପ୍ରୟୋଗ, ମନ୍ତ୍ର-ସଙ୍କେତୀକରଣ ଓ ପ୍ରତୀକ-ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କୋଷ ଦିଅନ୍ତି। ପରେ ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ଲଘୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତା ଓ ଫଳସାଧନ ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି—ଯଥା ‘କ୍ଷୋ’ ଦ୍ୱାରା ହରି/ନରସିଂହ ସୂଚନା, ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧି। ତାପରେ ନବଦୁର୍ଗା ଓ ତାଙ୍କର ବଟୁକ ସହଚରମାନଙ୍କ ନାମ, ପଦ୍ମୟନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜାବିଧି, ଦୁର୍ଗାଗାୟତ୍ରୀ-ପ୍ରାୟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କ୍ରମ ଦିଆଯାଇଛି। ଗଣପତିଙ୍କ ମୂଳମନ୍ତ୍ର, ରୂପଲକ୍ଷଣ, ସ୍ୱାହାନ୍ତ ନାମରେ ପୂଜା-ହୋମ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ରବିନ୍ୟାସ ଓ କାତ୍ୟାୟନ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବ୍ୟାକରଣ ଟିପ୍ପଣୀ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ବାଣୀକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାଧନ-ତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यदोषविवेको नाम षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ अधिकत्रिशततमो ऽध्यायः एकाक्षराभिधानं अग्निर् उवाच एकाक्षराभिधनञ्च मातृकान्तं वदामि ते अ विष्णुः प्रतिषेधः स्यादा पितामहवाक्ययोः
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣର ଅଲଙ୍କାର-ପ୍ରକରଣରେ ‘କାବ୍ୟଦୋଷବିବେକ’ ନାମକ ୩୪୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୩୪୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଏକାକ୍ଷରାଭିଧାନ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମାତୃକା (ବର୍ଣ୍ଣମାଳା) ସହିତ ଏକାକ୍ଷର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ‘ଅ’ ବିଷ୍ଣୁବାଚକ; ‘ଆ’ ଆଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିନିଯୋଗ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଜ୍ଞେୟ।
Verse 2
सीमायामथाव्ययं आ भवेत्संक्रोधपीडयोः इः कामे रतिलक्ष्म्योरी उः शिवे रक्षकाद्य ऊः
ସୀମା/ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମଧ୍ୟରେ—ଏହି ଅର୍ଥରେ ‘ଆ’ ଅବ୍ୟୟ। ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ପୀଡା ଅର୍ଥରେ ‘ଇଃ’ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ। କାମାର୍ଥରେ ଏବଂ ରତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ‘ଈ’ ପ୍ରୟୁକ୍ତ। ଶିବ-ଶୁଭାର୍ଥରେ ଓ ରକ୍ଷକାଦିଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ‘ଉଃ’ ‘ଊଃ’ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
Verse 3
ऋ शब्दे चादितौ ऋस्यात् ऌ ॡ ते वै दितौ गुहे ए देवी ऐ योगिनी स्यादो ब्रह्मा औ महेश्वरः
‘ଋ’ ଶବ୍ଦ/ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଅଦିତିକୁ ସୂଚାଏ। ‘ଌ’ ଓ ‘ୡ’ ଦିତି ଏବଂ ଗୁହା (ଗୁହ/ଗର୍ଭ)କୁ ସୂଚାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘ଏ’ ଦେବୀ, ‘ଐ’ ଯୋଗିନୀ, ‘ଓ’ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ‘ଔ’ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ବାଚକ।
Verse 4
अङ्कामः अः प्रशस्तः स्यात् को ब्रह्मादौ कु कुत्सिते खं शून्येन्द्रियं खङ्गो गन्धर्वे च विनायके
‘ଅଃ’ ପ୍ରଶସ୍ତ/ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ। ‘କ’ ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କ ବାଚକ; ‘କୁ’ କୁତ୍ସିତ/ନିନ୍ଦ୍ୟ ଅର୍ଥ। ‘ଖ’ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ (ଶୂନ୍ୟସଦୃଶ) ମଧ୍ୟ ସୂଚାଏ। ‘ଖଙ୍ଗ’ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ବିନାୟକ (ଗଣେଶ)ଙ୍କ ବାଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 5
गङ्गीते गो गायने स्यद् घो घण्टा किङ्किणीमुखे ताडने ङश् च विषये स्पृहायाञ्चैव भैरवे
ଗୀତ ଅର୍ଥରେ ‘ଗୋ’; ଗାୟନ ଅର୍ଥରେ ‘ଘୋ’ କୁହାଯାଏ। ‘ଘୋ’ ଘଣ୍ଟା ଏବଂ କିଙ୍କିଣୀ (ଛୋଟ ଘଣ୍ଟି)ର ମୁଖ/ଛିଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସୂଚାଏ। ତାଡନ/ପ୍ରହାର ଅର୍ଥରେ ‘ଙଶ୍’; ଏବଂ ‘ଙଶ୍’ ବିଷୟ, ସ୍ପୃହା (ଲାଲସା) ଓ ଭୈରବ (ଭୟଙ୍କର) ଅର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୁକ୍ତ।
Verse 6
चो दुर्जने निर्मले छश्छेदे जिर्जयने तथा जं गीते झः प्रशस्ते स्याद्बले ञो गायने च टः
‘ଚୋ’ ଦୁର୍ଜନ ଓ ନିର୍ମଳ ବସ୍ତୁର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ। ‘ଛ’ ଛେଦନ, ‘ଜି’ ଜୟ, ‘ଜଂ’ ଗୀତ, ‘ଝଃ’ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ‘ଞୋ’ ବଳ, ଏବଂ ‘ଟଃ’ ଗାୟନକୁ ସୂଚାଏ।
Verse 7
ठश् चन्द्रमण्डले शून्ये शिवे चोद्बन्धने मतः डश् च रुद्रे ध्वनौ त्रासे ढक्वायां ढो ध्वनौ मतः
‘ଠ’ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ, ଶୂନ୍ୟ, ଶିବ ଏବଂ ‘ଉଦ୍ବନ୍ଧନ’ (ବାନ୍ଧିବା/ଝୁଲାଇବା) ଅର୍ଥରେ ମତ। ‘ଡ’ ରୁଦ୍ର, ଧ୍ୱନି ଓ ତ୍ରାସ (ଭୟ) ସୂଚାଏ; ‘ଢ’ ‘ଢକ୍ୱା’ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧ୍ୱନିକୁ ଦର୍ଶାଏ।
Verse 8
णो निष्कर्षे निश् चये च तश् चौरे क्रोडपुच्छके भक्षणे थश्छेदने दो धारणे शोभने मतः
‘ଣୋ’ ନିଷ୍କର୍ଷ/ବାହାରକୁ ଟାଣିବା ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ। ‘ନିଶ୍’ ନିଶ୍ଚୟ। ‘ତଶ୍’ ଚୋର ଓ ବରାହର ପୁଛ। ‘ଭ’ ଭକ୍ଷଣ, ‘ଥ’ ଛେଦନ, ଏବଂ ‘ଦୋ’ ଧାରଣ/ଆଧାର ଓ ଶୋଭା/ଅଳଙ୍କାର—ଏହିପରି ମତ।
Verse 9
ब्रह्मकाद्य ऊरिति ख प्रशान्तःस्यादिति ख धने इति ञ धो धातरि चधूस्तूरे नो वृन्दे सुगते तथा प उपवने विख्यातः फश् च झञ्झानिले मतः
‘ଖ’ ‘ଊରି’ (ନିଶ୍ଚୟ/ବହୁତ) ଏବଂ ‘ପ୍ରଶାନ୍ତ’ ଅର୍ଥରେ, ତଥା ‘ବ୍ରହ୍ମକ’ ଆଦି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ। ‘ଞ’ ଧନ। ‘ଧୋ’ ଧାତୃ/ଆଧାରକ। ‘ଧୂଃ’ ଚୋର। ‘ନୋ’ ବୃନ୍ଦ/ସମୂହ ଏବଂ ‘ସୁଗତ’ (ଭଲଭାବେ ଗତ) ଅର୍ଥରେ। ‘ପ’ ଉପବନ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ‘ଫଶ୍’ ଝଞ୍ଝାବାତୀ ପବନ (ଝଞ୍ଝାନିଲ) ଅର୍ଥରେ ମତ।
Verse 10
फुः फुत्कारे निष्फले च विः पक्षी भञ्च तारके मा श्रीर्मानञ्च माता स्याद्याग यो यातृवीरणे
‘ଫୁଃ’ ଫୁତ୍କାର (ଶିଶିରା ଧ୍ୱନି) ଏବଂ ନିଷ୍ଫଳ ଅର୍ଥରେ। ‘ବିଃ’ ପକ୍ଷୀ। ‘ଭଞ୍’ ତାରା/ଗ୍ରହ। ‘ମା’ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଏବଂ ମାତା। ‘ୟାଗ’ ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ/କ୍ରିୟା, ଏବଂ ‘ୟଃ/ୟୋ’ ଯାତ୍ରୀ ଓ ରଣବୀର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ।
Verse 11
रो बह्नौ च लः शक्रे च लो विधातरि ईरितः विश्लेषणे वो वरुणे शयने शश् च शं सुखे
‘ରୋ’ ଅକ୍ଷର ଅଗ୍ନି (ବହ୍ନି)କୁ ସୂଚାଏ। ‘ଲଃ’ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ର ବାଚକ। ‘ଲୋ’ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ବୋଲି ଘୋଷିତ। ‘ଭୋ’ ବିଶ୍ଳେଷଣ/ବିଭାଜନ ଅର୍ଥକ। ‘ବ’ ବରୁଣଙ୍କ ସୂଚକ। ‘ଶଶ୍’ ଶୟନ/ନିଦ୍ରା ଅର୍ଥ। ଏବଂ ‘ଶଂ’ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣକୁ ସୂଚାଏ।
Verse 12
षः श्रेष्ठे सः परोक्षे च सालक्ष्मीः सं कचेमतः धारणे हस् तथा रुद्रे क्षः क्षत्त्रे चाक्षरे मतः
‘ଷଃ’ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଥକ। ‘ସଃ’ ପରୋକ୍ଷ/ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥକ। ‘ସା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ବୋଲି କଥିତ। ‘ସଂ’ କଚ (କେଶ) ସୂଚକ ବୋଲି ମନ୍ୟ। ‘ହସ୍’ ଧାରଣ ଅର୍ଥ ଦେଏ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରବାଚକ ମଧ୍ୟ। ‘କ୍ଷଃ’ କ୍ଷତ୍ର (ରାଜଶକ୍ତି) ସୂଚାଏ ଏବଂ ଅକ୍ଷରଗଣନାରେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।
Verse 13
क्षो नृसिंहे हरौ तद्वत् क्षेत्रपालकयोरपि मन्त्र एकाक्षरो देवो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः
‘କ୍ଷୋ’ ଏହି ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ନୃସିଂହ ଓ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ବିନିଯୋଜ୍ୟ; ଏହିପରି ଦୁଇ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ। ଏହି ଦେବସ୍ୱରୂପ ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଭୁକ୍ତି (ଐଶ୍ୱର୍ୟ) ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 14
हैहयशिरसे नमः सर्वविद्याप्रदो मनुः अकाराद्यास् तथा मन्त्रा मातृकामन्त्र उत्तमः
ହୈହୟ-ଶିର (ଦିବ୍ୟ ଶିର)କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନୁ (ମନ୍ତ୍ରସୂତ୍ର) ସର୍ବବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଏହିପରି ‘ଅ’କାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ—ଉତ୍ତମ ମାତୃକା (ବର୍ଣ୍ଣମାଳା) ମନ୍ତ୍ର—ମଧ୍ୟ (ଉପଦିଷ୍ଟ)।
Verse 15
एकपद्मे ऽर्चयेदेतान्नव दुर्गाश् च पूजयेत् भगवती कात्यायनी कौशिकी चाथ चण्डिका
ଏକ ପଦ୍ମ-ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ; ଏବଂ ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ—ଯଥା ଭଗବତୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ, କୌଶିକୀ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକା (ଇତ୍ୟାଦି)।
Verse 16
प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्वती दुर्गया ॐ चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् क्रमादि तु षडङ्गं स्याद्गणो गुरुर्गुरुः क्रमात्
ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ସୁରନାୟିକା, ଉଗ୍ରା, ପାର୍ବତୀ ଓ ଦୁର୍ଗା। “ଓଁ—ଚଣ୍ଡିକାଂ ବିଦ୍ମହେ, ଭଗବତୀଂ ଧୀମହି; ସା ଦୁର୍ଗା ନଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍।” କ୍ରମେ ଷଡଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଛନ୍ଦର ଗଣ ‘ଗୁରୁ-ଗୁରୁ’।
Verse 17
अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती
ତାପରେ ସେ ଅଜିତା ଓ ଅପରାଜିତା; ଏବଂ ଜୟା ଓ ବିଜୟା; ତଦନନ୍ତରେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ, ମଙ୍ଗଳା, ସିଦ୍ଧି ଓ ରେବତୀ ଭାବେ କଥିତ।
Verse 18
सिद्धादिवटुकाः पूज्या हेतुकश् च कपालिकः एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव
ସିଦ୍ଧ ଆଦି ବଟୁକମାନେ ପୂଜ୍ୟ; ଏବଂ ହେତୁକ ଓ କପାଲିକ ମଧ୍ୟ। ଏକପାଦ ଓ ଭୀମରୂପ—ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ନବ (ଦେବ/ଅନୁଚର)।
Verse 19
ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहामन्त्रार्थसिद्धये गौरी पूज्या च धर्माद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत्
ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ “ହ୍ରୀଂ—ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷିଣି ସ୍ୱାହା” ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଗୌରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା; ଏବଂ ଧର୍ମାଦି ଓ ସ୍କନ୍ଦାଦି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯଜନ/ପୂଜନ କରିବା।
Verse 20
प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं
ପ୍ରଜ୍ଞା, ଜ୍ଞାନା, କ୍ରିୟା, ବାଚା, ବାଗୀଶୀ, ଜ୍ୱାଲିନୀ, କାମିନୀ, କାମମାଳା—ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
ओंगं स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं गं वा गणपतये नमः षडङ्गो रक्तशुक्लश् च दन्ताक्षपरशूतकटः
“ଓଂ ଗଂ ସ୍ୱାହା”—ଏହା ମୂଳମନ୍ତ୍ର; କିମ୍ବା “ଗଂ, ଗଣପତୟେ ନମଃ”। ତାଙ୍କର ଷଡଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସରୂପ ରକ୍ତ-ଶୁକ୍ଳବର୍ଣ୍ଣ; ଦନ୍ତ, ଜପମାଳା, ପରଶୁ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 22
समोदको ऽथ गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् गजो महागणपतिर्महोल्कः पूज्य एव च
ତାପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ “ସମୋଦକ” ଏବଂ “ଗନ୍ଧାଦି-ଗନ୍ଧୋଲ୍କାୟ” ନାମରେ; ତଥା “ଗଜ”, “ମହାଗଣପତି”, “ମହୋଲ୍କ” ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 23
कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय लम्बनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय वक्रतुण्दाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा एतैर् मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् काद्यैर् वा वीजसंयुक्तैस्तैर् आद्यैश् च नमो ऽन्तकैः
“କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାୟ ସ୍ୱାହା; ଏକଦନ୍ତ-ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକାୟ ସ୍ୱାହା; ଶ୍ୟାମଦନ୍ତ-ବିକଟ-ହରହାସାୟ ସ୍ୱାହା; ଲମ୍ବନାଶାନନାୟ ସ୍ୱାହା; ପଦ୍ମଦଂଷ୍ଟ୍ରାୟ ସ୍ୱାହା; ମେଘୋଲ୍କାୟ ସ୍ୱାହା; ଧୂମୋଲ୍କାୟ ସ୍ୱାହା; ବକ୍ରତୁଣ୍ଡାୟ ସ୍ୱାହା; ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରାୟ ସ୍ୱାହା; ବିକଟୋତ୍କଟାୟ ସ୍ୱାହା; ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗମନାୟ ସ୍ୱାହା; ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରହାରାୟ ସ୍ୱାହା; ଶଶାଙ୍କଧରାୟ ସ୍ୱାହା; ଗଣାଧିପତୟେ ସ୍ୱାହା।” ଏହି ସ୍ୱାହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କଲେ ତିଳହୋମ ଆଦି କର୍ମର ଅଧିକାର ମିଳେ; କିମ୍ବା ‘କ’ ଆଦି ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ‘ନମଃ’ ଅନ୍ତ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଇପାରେ।
Verse 24
मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः* कात्यायनं अकन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे
ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ, ଏକେକ କରି ଜପ କରାଯାଇପାରେ; କିମ୍ବା ‘ରେଫ’ (ର୍) କୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି, ଏବଂ ‘ମୁଖ’ ଓ ‘ଅକ୍ଷି’ ଶ୍ରେଣୀର ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇପାରେ। ଅକନ୍ଦ ଏହାକୁ କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ମତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ସେଇ ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମ କହୁଛି।
Frequently Asked Questions
A structured ekākṣara lexicon: vowels/consonantal syllables are assigned precise semantic fields and deity-referents, followed by applied mantra protocols (ṣaḍaṅga-nyāsa, svāhā-ended worship, and homa suitability) including Durgā and Gaṇapati sequences.
It treats speech (akṣara/mantra) as a disciplined technology: correct phonemic knowledge supports poetic clarity and ritual efficacy, while deity-linked ekākṣara mantras are explicitly framed as granting Bhukti (worldly success/protection) and Mukti (liberation).
Notably, kṣo is prescribed for Narasiṃha and Hari and also for the two Kṣetrapālas; the chapter additionally centers Durgā (Navadurgā and Durgā Gāyatrī-style formula) and Gaṇapati (gaṃ root mantra and multiple svāhā epithets).