Adhyaya 247
Chapter 247 — पुष्पादिपूजाफलं (Fruits of Worship with Flowers and Other Offerings)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ପୁଷ୍ପାଦି ଅର୍ଚ୍ଚନାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି କହିଛନ୍ତି। ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥୀ, ପାଟଲା, କରବୀର, ଅଶୋକ, କୁନ୍ଦ, ତମାଳପତ୍ର, ବିଲ୍ବ ଓ ଶମୀପତ୍ର, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଋତୁକାଳରେ ତୁଳସୀ, ବାସକ, କେତକୀ, କମଳ ଓ ରକ୍ତୋତ୍ପଳ ଆଦି ପ୍ରଶସ୍ତ; ଅର୍କ, ଉନ୍ମତ୍ତକ/ଧତୁରା, କଙ୍କାଞ୍ଚୀ ଆଦି ବର୍ଜ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପରେ ଦାନଶାସ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଡ଼ି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପରିମାଣରେ ଘିଅ ଦାନ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ, ରାଜ୍ୟଲାଭ ଓ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି କହି, ଗୃହସ୍ଥର ସରଳ ଅର୍ପଣକୁ ରାଜକୀୟ ଓ ଲୋକୋତ୍ତର ଫଳ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वास्त्वादिर्नाम षट्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्पादिपूजाफलं अग्निर् उवाच पुष्पैस्तु पूजनाद्विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिदः मालती मल्लिका यूथी पाटला करवीरकं
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ବାସ୍ତ୍ୱାଦି’ ନାମକ 246ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ 247ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ—‘ପୁଷ୍ପାଦି ପୂଜାଫଳ’। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧିଦାତା ହୁଅନ୍ତି; ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥୀ, ପାଟଲା ଓ କରବୀରକ ଅର୍ପଣ କର।
Verse 2
पावान्तिरतिमुक्तश् च कर्णिकारः कुराण्टकः सेकः उच्यते इति ख पावन्तिकातिमुक्तश्चेति ग कुब्जकस्तगरो नीपो वाणो वर्वरमल्लिका
‘ପାବାନ୍ତି’ ଓ ‘ଅତିମୁକ୍ତ’, ଏବଂ ‘କର୍ଣ୍ଣିକାର’ ‘କୁରାଣ୍ଟକ’—(ଖ ପାଠାନୁସାରେ) ଏହାକୁ ‘ସେକ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। (ଗ ପାଠରେ) ‘ପାବନ୍ତିକା’ ଭାବେ ପାଠ। ଅନ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ—କୁବ୍ଜକ, ତଗର, ନୀପ, ବାଣ, ଓ ବର୍ବର-ମଲ୍ଲିକା।
Verse 3
अशोकस्तिलकः कुन्दः पूजायै स्यात्तमालजं बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गरजस्य तु
ପୂଜା ପାଇଁ ଅଶୋକ, ତିଲକ ଓ କୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଏହିପରି ତମାଳ ପତ୍ର, ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଶମୀପତ୍ର ଏବଂ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଧିସମ୍ମତ ଅର୍ପଣୀୟ।
Verse 4
तुलसीकालतुलसीपत्रं वासकमर्चने केतकीपत्रपुष्पं च पद्मं रक्तोत्पलादिकं
ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ତୁଳସୀପତ୍ର—ବିଶେଷକରି ଯଥାକାଳରେ ସଂଗୃହୀତ (କାଳ) ତୁଳସୀ—ବାସକ ସହ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାସହ କେତକୀର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତୋତ୍ପଳ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 5
नार्कन्नोन्मत्तकङ्काञ्ची पूजने गिरिमल्लिका कौटजं शाल्मलीपुष्पं कण्टकारीभवन्नहि
ପୂଜାରେ ଅର୍କ, ଉନ୍ମତ୍ତକ (ଧତୁରା) ଫୁଲ ଓ କଙ୍କାଞ୍ଚୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରିବର୍ତ୍ତେ ଗିରିମଲ୍ଲିକା ପ୍ରଶସ୍ତ; ଏବଂ କୂଟଜ ଓ ଶାଲ୍ମଲୀର ପୁଷ୍ପ, ଏଠାରେ କଣ୍ଟକାରୀ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ।
Verse 6
घृतप्रस्थेन विष्णोश् च स्नानङ्गोकोटिसत्फलं आढकेन तु राजा स्यात् घृतक्षीरैर् दिवं व्रजेत्
ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଅ ଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ କୋଟି ସ୍ନାନକର୍ମ ସମାନ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏକ ଆଢକ ଦାନ କଲେ ରାଜା ହୁଏ; ଘିଅ ସହ କ୍ଷୀର ଦାନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ପାଏ।
Frequently Asked Questions
A prescriptive arcana list (what to offer and what to avoid) plus measurable dāna metrics: one prastha of ghee equated to immense Viṣṇu-bath merit, one āḍhaka linked with kingship, and ghee-with-milk linked with heavenly attainment.
It operationalizes bhakti: disciplined offerings and charitable measures become repeatable practices that convert everyday materials into merit, success, and devotional alignment with Viṣṇu.