Adhyaya 244
Chapter 244 — चामरादिलक्षणम् / आयुधलक्षणादि (Characteristics of the Fly-whisk and Related Royal Emblems; Weapon Characteristics)
ଅଗ୍ନିଦେବ ସାମାଜିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ରାଜଦରବାରୀ ଆଚାର-ନୀତିକୁ ଆଣନ୍ତି। ଚାମର ଓ ଛତ୍ରର ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ବୈଧ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଏବଂ ସୁସଂସ୍କୃତ ସଭାକ୍ରମର ସୂଚନା ମିଳେ। ପରେ ଧନୁର୍ବେଦ ଶୈଳୀରେ ପ୍ରାୟୋଗିକ ବିବରଣୀ—ଦଣ୍ଡ/ସନ୍ଧି ଗଣନା, ଆସନ-ସିଂହାସନ ମାପ, ଧନୁ ନିର୍ମାଣ ନିୟମ (ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନୁପାତ, ତ୍ୟାଜ୍ୟ ଦୋଷ, ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚା ବାନ୍ଧିବା, ଶୃଙ୍ଗ-ଟିପ ଗଢ଼ିବା)—ବିସ୍ତାରେ ଆସେ। ରାଜଯାତ୍ରା ଓ ଅଭିଷେକରେ ଧନୁ-ବାଣ ପୂଜା କରି ଶସ୍ତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରିବାର ଭାବ ଦେଖାଯାଏ। ପଛରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଇଥିବା ଲୋହ ଦାନବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନନ୍ଦକ ଖଡ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ, ହତ ଦେହର ଲୋହରେ ପରିଣତି—ଏହି କଥା ଧାତୁକର୍ମ ଓ ଶସ୍ତ୍ରାଧିକାରକୁ ଦେବୀୟ ଇତିହାସରେ ଭିତ୍ତି ଦିଏ। ଶେଷରେ ଖଡ୍ଗ ପରୀକ୍ଷା—ଲମ୍ବ ଭେଦ, ମଧୁର ଝଙ୍କାର, ଧାରାର ଆଦର୍ଶ ଆକୃତି—ଏବଂ ଶୁଚିତା/ନିଷେଧ (ରାତିରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା, ମୂଲ୍ୟ ଆଲୋଚନା) ଦେଇ ନୀତି, ଶକୁନ ଓ ରାଜଧର୍ମକୁ ଏକ ମାନୁଆଲ୍ ଭାବେ ଗଢ଼େ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे स्त्रीलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः चामरादिलक्षणम् अग्निर् उवाच चामरो रुक्मादण्डो ऽग्र्यः छत्रं राज्ञः प्रशस्यते हंसपक्षैर् विरचितं मयूरस्य शुकस्य च
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ସ୍ତ୍ରୀଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ୨୪୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୨୪୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଚାମରାଦି-ଲକ୍ଷଣ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣଦଣ୍ଡଯୁକ୍ତ ଚାମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଛତ୍ର ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଯାହା ହଂସପକ୍ଷ ଏବଂ ମୟୂର ଓ ଶୁକ (ଟିଆ) ପକ୍ଷପିଚ୍ଛରେ ନିର୍ମିତ।
Verse 2
पक्षैर् वाथ बलाकाया न कार्यं मिश्रपक्षकैः न शथेति छ जठरमित्यादिः, ततो गुणा इत्य् अन्तः पाठः घ , ञ , पुस्तकद्वये नास्ति चतुरस्यं ब्राह्मणस्य वृत्तं राज्ञश् च शुक्लकं
ବଲାକା (ବକ/ସାରସ) ପକ୍ଷର ପଙ୍ଖରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ମିଶ୍ର ପଙ୍ଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିଛି ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ନ ଶଥେତି… ଜଠରମିତ୍ୟାଦି’ ପ୍ରଭୃତି ପାଠଭେଦ ମିଳେ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିରେ ଅନ୍ତଃପାଠ ‘ତତୋ ଗୁଣାଃ’ ନାହିଁ। ଏହା ଚତୁର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ‘ଶୁକ୍ଲକ’ ଭାବେ ଉଦ୍ଧୃତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ।
Verse 3
त्रिचतुःपञ्चषट्सप्ताष्टपर्वश् च दण्डकः भद्रासनं क्षीरवृक्षैः पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैः
ଦଣ୍ଡକ (ଦଣ୍ଡ) ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ପର୍ବ (ଗାଠ)ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଭଦ୍ରାସନ କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷର କାଠରେ ତିଆରି ହୋଇ ପଞ୍ଚାଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଚ ହେଉ।
Verse 4
विस्तारेण त्रिहस्तं स्यात् सुवर्णाद्यैश् च चित्रितं धनुर्द्रव्यत्रयं लोहं शृङ्गं दारु द्विजोत्तम
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ (ଧନୁ) ତିନି ହସ୍ତ ହେବ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ରିତ/ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇପାରେ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଧନୁର ତିନି ଦ୍ରବ୍ୟ—ଲୋହ, ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଦାରୁ।
Verse 5
ज्याद्रव्यत्रितयञ्चैव वंशभङ्गत्वचस् तथा दारुचापप्रमाणन्तु श्रेष्ठं हस्तचतुष्टयं
ଜ୍ୟା (ଡୋରି) ପାଇଁ ତିନି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ବଂଶର ଚିରା/ତ୍ୱଚା (ବନ୍ଧନ-ବଳବର୍ଦ୍ଧନ ପାଇଁ) ମଧ୍ୟ କଥିତ। ଦାରୁଧନୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରମାଣ ଚାରି ହସ୍ତ।
Verse 6
तदेव समहीनन्तु प्रोक्तं मध्यकनीयसि मुष्टिग्राहनिमित्तानि मध्ये द्रव्याणि कारयेत्
ସେହି ଏକେ ବିଧି ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା କନିଷ୍ଠ ବଳବାନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଥିତ। ମୁଷ୍ଟି-ଗ୍ରାହ (ଧରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ନିମିତ୍ତେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।
Verse 7
स्वल्पकोटिस्त्वचा शृङ्गं शार्ङ्गलोहमये द्विज कामिनीभ्रूलताकारा कोटिः कार्या सुसंयुता
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶୃଙ୍ଗର କୋଟି (ନୋକ) ସ୍ୱଳ୍ପ ରଖି ତ୍ୱଚାଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କର। ଶାର୍ଙ୍ଗ-ଲୋହମୟ ଧନୁରେ କୋଟିକୁ ସୁସଂଯୁକ୍ତ କରି, କାମିନୀର ଭ୍ରୂଲତା ପରି ଲତାକାର କର।
Verse 8
पृथग्वा विप्र मिश्रं वा लौहं शार्ङ्गन्तु कारयेत् शार्ङ्गं समुचितं कार्यं रुक्मविन्दुविभूषितं
କେବଳ ଲୋହାରୁ କିମ୍ବା ବିପ୍ର-ଧାତୁ ମିଶ୍ରିତ ଲୋହାରୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ତିଆରି କରାଯିବ। ଶାର୍ଙ୍ଗଟି ସମୁଚିତ ପ୍ରମାଣରେ ଗଢ଼ାଯାଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବିନ୍ଦୁ ଜଡ଼ା ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ହେଉ।
Verse 9
कुटिलं स्फुटितञ्चापं सच्छिद्रञ्च न शस्यते सुवर्णं रजतं ताम्रं कृष्णायो धनुषि स्मृतं
ବାଙ୍କା, ଫାଟିଥିବା କିମ୍ବା ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଧନୁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ଧନୁ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ତାମ୍ର ଏବଂ କୃଷ୍ଣାୟସ (କଳା ଲୋହା) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।
Verse 10
माहिषं शारभं शार्ङ्गं रौहिषं वा धनुःशुभं चन्दनं वेतसं सालं धावलङ्ककुभन्तरुः
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ପାଇଁ ମାହିଷ, ଶାରଭ, ଶାର୍ଙ୍ଗ କିମ୍ବା ରୌହିଷ କାଠ ସୁପାରିଶ; ଏହା ସହ ଚନ୍ଦନ, ବେତସ, ସାଲ, ଧାବଳ, ଲଙ୍କକ ଓ କୁଭନ୍ତ ନାମକ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 11
सर्वश्रेष्ठं धनुर्वंशैर् गृहीतैः शरदि श्रितैः पूजयेत्तु धनुः खड्गमन्त्रैस्त्रैलोक्यमोहनैः
ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ବଂଶ/ବାଁଶରୁ ଗୃହୀତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଦଣ୍ଡ ସଂଗ୍ରହ କରି, ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖଡ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଧନୁକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 12
अयसश्चाथ वंशस्य शरस्याप्यशरस्य च ऋत्विजो हेमवार्णाभाः स्नायुश्लिष्टाः सुपत्रकाः
ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଲୋହାରୁ ଓ ବଂଶ/ବାଁଶରୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୋଇପାରେ; ଶର (ବାଣ) ଏବଂ ଅଶର (ବାଣ ନୁହେଁ—ବୋଲ୍ଟ/ଡାର୍ଟ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅଛି। ସ୍ନାୟୁ-ବନ୍ଧନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଲଗା, ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭ ଓ ସୁପତ୍ରକ (ଉତ୍ତମ ପଙ୍ଖ/ପତ୍ର) ଯୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 13
चतुरस्रमित्यादिः, पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैर् इत्यन्तः पाठः जपुस्तके नास्ति द्विहस्तमिति ट पूजयेत्तद्धनुरिति ग , घ , ञ च रुक्मपुङ्खाः सुपङ्कास्ते तैलधौताः सुवर्णकाः यात्रायामभिषेकादौ यजेद्वाणधनुर्मुखान्
“ଚତୁରସ୍ର” ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି “ପଞ୍ଚାଶଦଅଙ୍ଗୁଳ ଉଚ୍ଛ୍ରୟ” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଜପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ପାଠରେ “ଦ୍ୱିହସ୍ତ” ପରିମାଣ ଅଛି। କିଛି ପାଣ୍ଡୁଲିପି (ଗ, ଘ, ଞ)ରେ “ସେ ଧନୁକୁ ପୂଜା କରୁ” ବୋଲି ପଢ଼ାଯାଏ। ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ପୁଙ୍ଖଯୁକ୍ତ, ସୁସଂଯୁକ୍ତ, ମସୃଣ, ତେଲଧୌତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭ; ଯାତ୍ରା, ଅଭିଷେକ ଆଦି ଅବସରରେ ବାଣ, ଧନୁ ଓ ଧନୁ-ମୁଖ (ନକ୍)ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 14
सपताकास्त्रसङ्ग्राहसांवत्सरकरान्नृपः ब्रह्मा वै मेरुशिखरे स्वर्गगङ्गातटे ऽयजत्
ହେ ନୃପ, ‘ସପତାକା’ ନାମକ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରମାଣରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମେରୁଶିଖରରେ, ସ୍ୱର୍ଗଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
Verse 15
लौहदैत्यं स ददृशे विध्नं यज्ञे तु चिन्तयन् तस्य चिन्तयतो वह्नेः पुरुषो ऽभूद्वली महान्
ଯଜ୍ଞର ବିଘ୍ନକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ‘ଲୌହଦୈତ୍ୟ’କୁ ଅବରୋଧରୂପେ ଦେଖିଲା; ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ମହାବଳୀ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
Verse 16
ववन्दे ऽजञ्च तन्देवा अभ्यनन्दन्त हर्षिताः तस्मात्स नन्दकः कड्गो देवोक्तो हरिरग्रहीत्
ସେ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲା, ଏବଂ ଦେବମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ଦେବମାନେ ‘ନନ୍ଦକ’ ବୋଲି କହିଥିବା ସେଇ ଖଡ୍ଗକୁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 17
तं जग्राह शनैर् देवो विकोषः सो ऽभ्यपद्यत खड्गो नीलो रत्नमुष्टिस्ततो ऽभूच्छतबाहुकः
ଦେବ ତାହାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ମ୍ୟାନରୁ ବାହାର କରି ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଖଡ୍ଗଟି ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନଜଟିତ ମୁଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ତାପରେ ସେ ‘ଶତବାହୁକ’—ଶତଭୁଜ—ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 18
दैत्यः स गदया देवान् द्रावयामास वै रणे विष्णुना खड्गच्छिन्नानि दैत्यगात्राणि भूतले
ସେ ଦୈତ୍ୟ ଗଦାଧାରୀ ହୋଇ ରଣରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଖଡ୍ଗରେ ଛିନ୍ନ ଦୈତ୍ୟାଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
Verse 19
पतितानि तु संस्पर्शान्नन्दकस्य च तानि हि लोहभूतानि सर्वाणि हत्वा तस्मै हरिर्वरं
ପତିତ ହୋଇଥିବା ସେଗୁଡ଼ିକ ନନ୍ଦକର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଲୋହରୂପ ହେଲା; ସେସବୁକୁ ବଧ କରି ହରି ତାହାକୁ ଏକ ବର ଦେଲେ।
Verse 20
ददौ पवित्रमङ्गन्ते आयुधाय भवेद्भुवि हरिप्रसादाद् ब्रह्मापि विना विघ्नं हरिं प्रभुं
ସେ ‘ପବିତ୍ର’ ଦେଲେ—ଅଙ୍ଗରେ ଧାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର/ତାବିଜ; ପୃଥିବୀରେ ତାହା ରକ୍ଷାର ଉପାୟ ହୁଏ। ହରିପ୍ରସାଦରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ବିନା ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ହରି ହିଁ ପ୍ରଭୁ।
Verse 21
पूजयामास यज्ञेन वक्ष्ये ऽथो खड्गलक्षणं खटीखट्टरजाता ये दशनीयास्तुते स्मृताः
ସେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ/ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଖଡ୍ଗର ଲକ୍ଷଣ କହିବି; ଖଟୀ ଓ ଖଟ୍ଟର ଧାତୁରୁ ଜନ୍ମିତ ଯେ ଖଡ୍ଗ, ହେ ସ୍ତୁତ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ‘ଦଶନୀୟ’ ଅର୍ଥାତ୍ ପରୀକ୍ଷଣଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 22
कायच्छिदस्त्वाषिकाः स्युर्दृढाः सूर्पारकोद्भवाः तीक्ष्णाश्छेदसहा वङ्गास्तीक्ष्णाःस्युश्चाङ्गदेशजाः
ସୂର୍ପାରକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଷିକା (ଧାର) ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଦେହଛେଦନକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବଙ୍ଗଦେଶଜ ଧାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଛେଦନ-ଚାପ ସହନଶୀଳ; ଅଙ୍ଗଦେଶଜ ଧାର ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 23
शतार्धमङ्गुलानाञ्च श्रेष्ठं खद्गं प्रकीर्तितं लोहदैत्यमित्यादिः, हर्षिता इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति तस्मात्तु नन्दक इति घ , ञ च महादेव इति ज तदर्धं मध्यमं ज्ञेयं ततो हीनं न धारयेत्
ଶତାର୍ଧ ଅଙ୍ଗୁଳ (ଶତାର୍ଧମଙ୍ଗୁଳ) ଲମ୍ବର ଖଡ୍ଗକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପାଠଭେଦ ଅଛି—‘ଲୋହଦୈତ୍ୟମ୍’ ଇତ୍ୟାଦି; ‘ହର୍ଷିତା’ ପାଠ ‘ଜ’ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ; କେତେକରେ ‘ନନ୍ଦକ’ ଏବଂ ‘ଜ’ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ମହାଦେବ’ ମିଳେ। ସେହି ମାପର ଅର୍ଧକୁ ‘ମଧ୍ୟମ’ ଜାଣିବା; ତାହାଠାରୁ କମ୍ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 24
दीर्घं सुमधुरं शब्दं युस्य खड्गस्य सत्तम किङ्किणीसदृशन्तस्य धारणं श्रेष्ठमुच्यते
ହେ ସତ୍ତମ! ଯେଉଁ ଖଡ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର, କିଙ୍କିଣୀ (ଛୋଟ ଘଣ୍ଟି)ର ଝଙ୍କାର ସଦୃଶ—ସେହି ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁହାଯାଏ।
Verse 25
खड्गः पद्मपलाशाग्रो मण्डलाग्रश् च शस्यते करवीरदलाग्राभो घृतगन्धो वियत्प्रभः
ଯେଉଁ ଖଡ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ପଦ୍ମପତ୍ରର ଅଗ୍ର ସଦୃଶ ଏବଂ ଶେଷଭାଗ ମଣ୍ଡଳ (ଚକ୍ର) ପରି ଗୋଳ, ସେହି ଖଡ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ। ତାହାର ଧାର କରବୀର ପତ୍ରର ଅଗ୍ର ସଦୃଶ, ଘୃତସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଆକାଶସଦୃଶ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।
Verse 26
समाङ्गुलस्थाः शस्यन्ते व्रणाः खद्गेषु लिङ्गवत् काकोलूकसवर्णाभा विषमास्ते न शोभनाः
ଦେହରେ ସମାନ ଅଙ୍ଗୁଳ-ପରିମାଣର ଘାଉ ଖଡ୍ଗଚିହ୍ନ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବାରୁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଘାଉ ବିଷମ ଏବଂ କାକ କିମ୍ବା ଉଲୁକ (ପେଚା) ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣର, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ନୁହେଁ।
Verse 27
खड्गे न पश्येद्वदनमुच्छिष्टो न स्पृशेदसिं मूल्यं जातिं न कथयेन्निशि कुर्यान्न शीर्षके
ଖଡ୍ଗରେ ନିଜ ମୁହଁ (ପ୍ରତିବିମ୍ବ) ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ତଳୱାରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାତିରେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଓ ଜାତି/ପ୍ରକାର (ଉତ୍ପତ୍ତି-ପରମ୍ପରା) କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶିରୋଭାଗରେ (ଶୟ୍ୟାର ମୁଣ୍ଡ ପାଖେ) ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Frequently Asked Questions
Precise weapon metrics and quality-control: bow materials (metal/horn/wood), recommended woods, defects to reject (crooked/cracked/holed), best wooden bow measure (four hastas), sword best length (150 aṅgulas) with a minimum carry-length threshold, and even ‘sweet ringing’ sound as a diagnostic of excellence.
It sacralizes state power: royal insignia and weapons are treated as Dharma-instruments requiring worship, purity, restraint, and auspicious testing—turning governance and protection into disciplined service aligned with righteous kingship.