Adhyaya 239

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम अष्टत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोनचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं राम उवाच मण्डलं चिन्तयेत् मुख्यं राजा द्वादशराजकं अरिर्मित्रमरेर्मित्रं मित्रमित्रमतः परं

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ରାଜଧର୍ମ’ ନାମକ 238ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏବେ 239ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ’ ଆରମ୍ଭ। ରାମ କହିଲେ—ରାଜା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଜାଙ୍କ ରାଜମଣ୍ଡଳକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବେ: ଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ରର ମିତ୍ର, ମିତ୍ର, ମିତ୍ରର ମିତ୍ର, ଏବଂ ତାହା ପରେ କ୍ରମେ ଅନ୍ୟମାନେ।

Verse 2

राज्यं राष्ट्रञ्चेति ख , छ , ञ च लक्षयेदिति ञ तथारिमित्रमित्रञ्च विजिगीषोः पुरः स्मृताः पार्ष्णिग्राहः स्मृतः पश्चादाक्रन्दस्तदनन्तरं

‘ରାଜ୍ୟ’ ଓ ‘ରାଷ୍ଟ୍ର’—ଏହାକୁ (ପାରମ୍ପରିକ ସୂଚକ ଅନୁସାରେ) ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ର ଓ ନିଜ ମିତ୍ର—ବିଜିଗୀଷୁର ସମ୍ମୁଖରେ ଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପଛେ ‘ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ’ ଏବଂ ତାହା ପରେ ‘ଆକ୍ରନ୍ଦ’ ଅଛି।

Verse 3

आसारावनयोश् चैवं विजगीषाश् च मण्डलं अरेश् च विजिगीषोश् च मध्यमो भूम्यनन्तरः

ଏହିପରି ବିଜୟ-ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜାଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ନିକଟସ୍ଥ ରାଜାମାନଙ୍କ—ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ—ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ। ଶତ୍ରୁ ଓ ବିଜିଗୀଷୁ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାର ଭୂମି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସଂଲଗ୍ନ, ସେ ‘ମଧ୍ୟମ’ ରାଜା।

Verse 4

अनुग्रहे संहतयोर् निग्रहे व्यस्तयोः प्रभुः मण्डलाद्वहिरेतेषामुदासीनो बलाधिकः

ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାବେଳେ ଅଧିପତି ସଂହତ (ଏକତ୍ର) ଲୋକଙ୍କ ସହ ବ୍ୟବହାର କରୁ; ନିଗ୍ରହ/ଦଣ୍ଡରେ ବ୍ୟସ୍ତ (ବିଚ୍ଛିନ୍ନ) ଲୋକଙ୍କ ସହ। ରାଜ୍ୟମଣ୍ଡଳର ବାହାରେ ଥିବା ଉଦାସୀନ ରାଜା ବଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 5

अनुग्रहे संहतानां व्यस्तानां च बुधे प्रभुः सन्धिञ्च विग्रहं यानमासानदि वदामि ते

ହେ ବୁଧ! ସଂହତ ଓ ବ୍ୟସ୍ତ—ଉଭୟଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଧିପତି ସନ୍ଧି, ବିଗ୍ରହ, ଯାନ, ଆସନ ଆଦି ନୀତି-ଉପାୟ ଶିଖାନ୍ତି; ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 6

बलवद्विग्रहीतेन सन्धिं कुर्याच्छिवाय च कपाल उपहारश् च सन्तानः सङ्गतस् तथा

ଶିବାର୍ଥେ (କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ) ବଳବାନ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। କପାଳ-ଉପହାର (ବଳିଦାନ) ଅର୍ପଣ କରିବ; ଏବଂ ବଂଶଧାରାର ନିରନ୍ତରତା ଓ ସଖ୍ୟ-ସଂଘର ଏକତା ମଧ୍ୟ ସାଧିବ।

Verse 7

उपन्यासः प्रतीकारः संयोगः पुरुषान्तरः अदृष्टनर आदिष्ट आत्मापि स उपग्रहः

ଉପନ୍ୟାସ, ପ୍ରତୀକାର, ସଂଯୋଗ, ପୁରୁଷାନ୍ତର, ଅଦୃଷ୍ଟ-ନର, ଆଦିଷ୍ଟ ଓ ଉପଗ୍ରହ—ଏଗୁଡ଼ିକ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ପାରିଭାଷିକ ବିଭାଗ; ‘ଆତ୍ମାପି’ ଦ୍ୱାରା ‘ନିଜେ ମଧ୍ୟ (କର୍ତ୍ତା/ପକ୍ଷ)’ ବୁଝାଯାଏ।

Verse 8

परिक्रमस् तथा छिन्नस् तथा च परदूषणं स्कन्धोपयेयः सन्धिश् च सन्धयः षोडशेरिताः

ପରିକ୍ରମ, ଛିନ୍ନ, ପରଦୂଷଣ, ସ୍କନ୍ଧୋପୟେୟ ଓ ସନ୍ଧି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସନ୍ଧି (ଜଙ୍କ୍ସନ)ର ଷୋଳ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଭାବେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 9

परस्परोपकारश् च मैत्रः सम्बन्धकस् तथा उपहाराश् च चत्वारस्तेषु मुख्याश् च सन्धयः

ପରସ୍ପର ଉପକାର, ମୈତ୍ରୀ, ସମ୍ପର୍କ-ନିର୍ମାଣ ଓ ଉପହାର-ଦାନ—ଏହି ଚାରିଟି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଧି (ମିଳନ/ଗଠବନ୍ଧନ)ର ପ୍ରଧାନ ରୂପ।

Verse 10

बालो वृद्धो दीर्घरोगस् तथा बन्धुवहिष्कृतः मौरुको भीरुकजनो लुब्धो लुब्धजनस् तथा

ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘରୋଗୀ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ; ତଥା ମୂର୍ଖ, ଭୀରୁ, ଲୋଭୀ, ଓ ଲୋଭୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ।

Verse 11

विरक्तप्रकृतिश् चैव विषयेष्वतिशक्तिमान् अनेकचित्तमन्त्रश् च देवब्राह्मणनिन्दकः

ସେ ସ୍ୱଭାବତଃ (ସଦାଚାରରୁ) ବିରକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ବିଷୟଭୋଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ; ତାହାର ପରାମର୍ଶ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅନେକଚିତ୍ତ, ଏବଂ ସେ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ନିନ୍ଦକ।

Verse 12

दैवोपहतकश् चैव दैवनिन्दक एव च दुर्भिक्षव्यसनोपेतो बलव्यसनसङ्कुलः

ସେ ଦୈବାଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ଦୈବ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିନ୍ଦକ; ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ-ବିପଦରେ ପୀଡିତ, ଏବଂ ସେନାବଳର ଆପଦା-ବ୍ୟସନରେ ଜଡିତ।

Verse 13

पुरःस्थिता इति ख , छ च मैत्रः सुखकरस्तथेति ग स्वदेशस्थो बहुरिपुर्मुक्तः कालेन यश् च ह सत्यधर्मव्यपेतश् च विंशतिः पुरुषा अमी

‘ପୁରଃସ୍ଥିତା’—ଏହିପରି ଖ ଓ ଛ ପାଠ କହେ। ‘ମୈତ୍ରଃ ସୁଖକରସ୍ତଥା’—ଏହିପରି ଗ ପାଠ। ଯେ ସ୍ୱଦେଶରେ ରହି ମଧ୍ୟ ବହୁ ଶତ୍ରୁ ଥାଏ, ଯେ କାଳକ୍ରମେ ମୁକ୍ତ/ଛାଡ଼ା ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ଯେ ସତ୍ୟ-ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ—ଏମାନେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ବିଂଶତି ପୁରୁଷ ପ୍ରକାରର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

Verse 14

एर्तैः सन्धिं न कुर्वीत विगृह्णीयात्तु केबलं परस्परापकारेण पुंसां भवति विग्रहः

ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କେବଳ ବୈରଭାବ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଅପକାରରୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜନ୍ମେ।

Verse 15

आत्मनो ऽभ्युदयाकाङ्क्षी पीड्यमानः परेण वा देशकालबलोपेतः प्रारभेतेह विग्रहं

ନିଜ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ହେଉ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଉ, ଦେଶ-କାଳ-ବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏଠାରେ ବିଗ୍ରହ (ଯୁଦ୍ଧ) ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

राज्यस्त्रीस्थानदेशानां ज्ञानस्य च बलस्य च अपहारी मदो मानः पीडा वैषयिकी तथा

ମଦ ଓ ମାନ ରାଜ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧ, ସ୍ଥାନ-ଦେଶ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳ—ଏସବୁର ଅପହାରୀ; ଏବଂ ବିଷୟଜନ୍ୟ ପୀଡା ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ।

Verse 17

ज्ञानात्मशक्तिधर्माणां विघातो दैवमेव च मित्रार्थञ्चापमानश् च तथा बन्धुविनाशनं

ଜ୍ଞାନ, ଆତ୍ମଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମର ବିଘାତ; କେବଳ ଦୈବର ପ୍ରାବଲ୍ୟ; ମିତ୍ରର ଅର୍ଥ/ହିତ ହାନି; ଅପମାନ; ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବିନାଶ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

भूतानुग्रहविच्छेदस् तथा मण्डलदूषणं एकार्थाभिनिवेशत्वमिति विग्रहयोनयः

ଭୂତାନୁଗ୍ରହ (ଶବ୍ଦ-ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧ) ର ବିଚ୍ଛେଦ, ମଣ୍ଡଳ (ଛନ୍ଦ/ରଚନା-ଚକ୍ର) ର ଦୂଷଣ, ଏବଂ ଏକାର୍ଥରେ ଅତି ଆସକ୍ତି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ରଚନାରେ ବିଗ୍ରହ (ଦୋଷ/ବିସଂବାଦ) ର ଯୋନି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 19

सापत्न्यं वास्तुजं स्त्रीजं वाग्जातमपराधजं वैरं पञ्चविधं प्रोक्तं साधनैः प्रशमन्नयेत्

ବୈର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର—ସପତ୍ନୀ‑ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରୁ, ଭୂମି/ସମ୍ପତ୍ତିରୁ, ସ୍ତ୍ରୀ‑ନିମିତ୍ତରୁ, ବାକ୍ୟରୁ, ଅପରାଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଯଥୋଚିତ ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

किञ्चित्फलं निष्फलं वा सन्दिग्धफलमेव च तदात्वे दोषजननमायत्याञ्चैव निष्फलं

କର୍ମର ଫଳ କେବେ ଅଳ୍ପ, କେବେ ନିଷ୍ଫଳ, କେବେ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ହୁଏ; ତାହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୋଷ ଜନ୍ମାଏ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 21

आयत्याञ्च तदात्वे च दोषसञ्जननं तथा अपरिज्ञातवीर्येण परेण स्तोभितो ऽपि वा

ଏହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୋଷ ଜନ୍ମାଏ; ଯାହାର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅପରିଜ୍ଞାତ, ସେପରି ଅନ୍ୟର ଉତ୍ତେଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଅବିବେକୀ ସାହସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 22

परार्थं स्त्रीनिमित्तञ्च दीर्घकालं द्विजैः सह अकालदैवयुक्तेन बलोद्धतसखेन च

ଅନ୍ୟର ଲାଭ ପାଇଁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ‑ନିମିତ୍ତରେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ; ଏବଂ ଅକାଳ‑ଦୈବଯୁକ୍ତ, ବଳମଦେ ଉଦ୍ଧତ ମିତ୍ର ସହ ସଙ୍ଗ—(ଏହା ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୁଏ)।

Verse 23

आत्मन इत्य् अदिः, विग्रहमित्यन्तः पाठः गपुस्तके नास्ति अवहार इति घ ज्ञानार्थशक्तिधर्माणामिति ञ तदात्वे फलसंयुक्तमायत्यां फलवर्जितं आयत्यां फलसंयुक्तं तदात्वे निष्फलं तथा

‘ଆତ୍ମନ’ ଇତ୍ୟାଦି ଆରମ୍ଭ‑ପାଠ; ‘ବିଗ୍ରହମ୍’ ଇତ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଗ‑ପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ। ଘ‑ପୁସ୍ତକରେ ‘ଅବହାର’ ଏବଂ ଞ‑ପୁସ୍ତକରେ ‘ଜ୍ଞାନାର୍ଥଶକ୍ତିଧର୍ମାଣାମ୍’—ଏହି ପାଠଭେଦ ମିଳେ। ଯାହା ତତ୍କାଳ ଫଳସଂଯୁକ୍ତ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତ ଫଳବର୍ଜିତ; ଏବଂ ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତ ଫଳସଂଯୁକ୍ତ, ତାହା ତତ୍କାଳ ନିଷ୍ଫଳ।

Verse 24

इतीमं षोडशविधन्नकुर्यादेव विग्रहं तदात्वायतिसंशुद्धं कर्म राजा सदाचरेत्

ଏହିପରି ଷୋଳ ପ୍ରକାର ବିଚାର କରି ରାଜା ଯୁଦ୍ଧ (ବିଗ୍ରହ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ଦୁହିଁର ଶୁଦ୍ଧି ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ସଦା କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

हृष्टं पुष्टं बलं मत्वा गृह्णीयाद्विपरीतकं मित्रमाक्रन्द आसारो यदा स्युर्दृढभक्तयः

ମିତ୍ରର ବଳକୁ ହୃଷ୍ଟ, ପୁଷ୍ଟ ଓ ବଳବାନ ବୋଲି ଜାଣି, ତାହା ପ୍ରତି ବିପରୀତ ଉପାୟ (ପ୍ରତିକୌଶଳ) ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଆର୍ତ୍ତକ୍ରନ୍ଦନ ଓ ବିପଦର ପ୍ରବାହ ଉଠେ, ଦୃଢଭକ୍ତ ଅନୁୟାୟୀ ଥିବାବେଳେ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

परस्य विपरीतञ्च तदा विग्रहमाचरेत् विगृह्य सन्धाय तथा सम्भूयाथ प्रसङ्गतः

ଶତ୍ରୁର ଗତି ଯେତେବେଳେ ବିପରୀତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବିଗ୍ରହ (ଶତ୍ରୁତା) ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପର୍କ ଭାଙ୍ଗି ପରେ ସନ୍ଧି କରିବା, ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ପୁନଃ ସଂଯୋଗ (ମିଳନ/ମୈତ୍ରୀ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

उपेक्षया च निपुणैर् यानं पञ्चविधं स्मृतं परस्परस्य सामर्थ्यविघातादासनं स्मृतं

ଉପେକ୍ଷା-ନୀତି ଦ୍ୱାରା ନିପୁଣମାନେ ‘ଯାନ’କୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଏବଂ ପରସ୍ପର ଶକ୍ତିର ବିଘାତ ହେଲେ ‘ଆସନ’ (ସ୍ଥିର ରହିବା) ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 28

अरेश् च विजगीषोश् च यानवत् पञ्चधा स्मृतम् बलिनीर्द्विषतोर्मध्ये वाचात्मानं समर्पयन्

ରାଜା ଓ ବିଜୟକାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଯାନ’ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳବାନ ହୋଇ, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ସମର୍ପଣ କରୁ (ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରୁ)।

Verse 29

द्वैधीभावेन तिष्ठेत काकाक्षिवदलक्षितः उभयोरपि सम्पाते सेवेत बलवत्तरं

ସେ ଦ୍ୱୈଧୀଭାବ ନୀତିରେ ରହି କାକର ଆଖି ପରି ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ଗୋପନ କରିବା ଉଚିତ; ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଲେ ଅଧିକ ବଳବାନ ପକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

यदा द्वावपि नेच्छेतां संश्लेषं जातसंविदौ तदोपसर्पेत्तच्छत्रुमधिकं वा स्वयं व्रजेत्

ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ—ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି ପରସ୍ପର ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଘନିଷ୍ଠ ସଂଯୋଗ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନିକଟ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ସେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନିଜେ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 31

उच्छिद्यमानो बलिना निरुपायप्रतिक्रियः कुलोद्धतं सत्यमार्यमासेवेत बलोत्कटं

ଯେତେବେଳେ କେହି ଅଧିକ ବଳବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯାଉଛି ଏବଂ କୌଣସି ଉପାୟ କିମ୍ବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚକୁଳଜ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଆର୍ୟସ୍ୱଭାବୀ ଓ ବଳରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 32

तद्दर्शनोपास्तिकता नित्यन्तद्भावभाविता तत्कारितप्रश्रियता वृत्तं संश्रयिणः श्रुतं

ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଗି ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଉପାସନା, ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ତନ୍ମୟ କରିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବିନୟ—ଏହି ହେଉଛି ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆଚରଣ, ଯାହା ପରମ୍ପରାରେ ଶ୍ରୁତ।