Adhyaya 234

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे उपायषड्गुणादिर्नाम त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः प्रात्यहिकराजकर्म पुष्कर उवाच अजस्रं कर्म वक्ष्यामि दिनं प्रति यदाचरेत् द्विमुहूर्तावशेषायां रात्रौ निद्रान्त्यजेन्नृपः

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣର ‘ଉପାୟ-ଷଡ୍ଗୁଣାଦି’ ନାମକ 233ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ 234ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାତ୍ୟହିକ (ଦୈନିକ) କର୍ମ’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଆଚରଣୀୟ ଅଜସ୍ର କର୍ମ କହିବି; ରାତିର ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶେଷ ଥିଲେ ରାଜା ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 2

वाद्यवन्दिस्वनैर् गीतैः पश्येद् गूढांस्ततो नरान् विज्ञायते न ये लोकास्तदीया इति केनचित्

ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି, ବନ୍ଦୀଙ୍କ ଘୋଷଣା ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତବେଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଲୋକ ‘ସେମାନେ ଅମୁକ ପକ୍ଷର’ ବୋଲି କାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 3

आयव्ययस्य श्रवणं ततः कार्यं यथाविधि वेगोत्सर्गं ततः कृत्वा राजा स्नानगृहं व्रजेत्

ତାପରେ ଯଥାବିଧି ଆୟ-ବ୍ୟୟର ବିବରଣୀ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ତା’ପରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ବେଗୋତ୍ସର୍ଗ କରି ରାଜା ସ୍ନାନଗୃହକୁ ଯାଉ।

Verse 4

स्नानं कुर्यान्नृपः पश्चाद्दन्तधावनपूर्वकं कृत्वा सन्ध्यान्ततो जप्यं वासुदेवं प्रपूजयेत्

ତା’ପରେ ରାଜା ଦନ୍ତଧାବନ ପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରୁ; ତଦନନ୍ତରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକ୍ରିୟା କରି ନିୟତ ଜପ କରି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କରୁ।

Verse 5

वह्नौ पवित्रान् जुहुयात् तर्पयेदुदकैः पितॄन् बहुक्षयव्ययायामिति ख , छ , ट च आसीनः कर्मविच्छेदमित्यादिः, राजा समाश्रयेदित्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति दद्यात्सकाञ्चीं धेनुं द्विजाशीर्वादसंयुतः

ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଆହୁତି ଦେଇ, ଉଦକଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତା’ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ କାଞ୍ଚୀଯୁକ୍ତ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

अनुलिप्तो ऽलङ्कृतश् च मुखं पश्येच्च दर्पणे ससुवर्णे धृते राजा शृणुयाद्दिवसादिकं

ଅନୁଲେପନ କରି ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ରାଜା ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁଖ ଦେଖୁ; ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରି ଦିନର ଶୁଭ-ଲକ୍ଷଣ ଆଦି ଶୁଣୁ।

Verse 7

औषधं भिषजोक्तं च मङ्गलालम्भनञ्चरेत् पश्चेद् गुरुं तेन दत्ताशीर्वदो ऽथ व्रजेत्सभां

ଭିଷଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଔଷଧ ସେବନ କରି ମଙ୍ଗଳାରମ୍ଭର ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଆଚରଣ କରିବ। ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସଭାକୁ ଯିବ।

Verse 8

तत्रस्थो ब्राह्मणान् पश्येदमात्यान्मन्त्रिणस् तथा प्रकृतीश् च महाभाग प्रतीहारनिवेदिताः

ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ହେ ମହାଭାଗ, ପ୍ରତୀହାର (ଦ୍ୱାରପାଳ) ଦ୍ୱାରା ନିବେଦିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅମାତ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ।

Verse 9

श्रुत्वेतिहासं कार्याणि कार्याणां कार्यनिर्णयम् व्यवहारन्ततः पश्येन्मन्त्रं कुर्यात्तु मन्त्रिभिः

ଇତିହାସ (ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ) ଶୁଣି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚାର କରି, କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବ। ବ୍ୟବହାରକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖି, ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବ।

Verse 10

नैकेन सहितः कुर्यान्न कुर्याद्बहुभिः सह न च मूर्खैर् नचानाप्तैर् गुप्तं न प्रकटं चरेत्

ଏକଜଣଙ୍କ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କି ଅନେକଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି କରିବା। ମୂର୍ଖ ଓ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁପ୍ତକଥା ପ୍ରକାଶ କରିବା ନୁହେଁ, ନାହିଁ କି ଆଡମ୍ବରପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା।

Verse 11

मन्त्रं स्वधिष्ठितं कुर्याद्येन राष्ट्रं न बाधते आकारग्रहणे राज्ञो मन्त्ररक्षा परा मता

ମନ୍ତ୍ର (ରାଜପରାମର୍ଶ) କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରଖିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଗ୍ରହଣରେ ମନ୍ତ୍ର-ରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ।

Verse 12

आकारैर् इङ्गितैः प्रज्ञा मन्त्रं गृह्णन्ति पण्डिताः सांवत्सराणां वैद्यानां मन्त्रिणां वचने रतः

ବାହ୍ୟ ଆକାର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଇଙ୍ଗିତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଅଭିପ୍ରେତ ମନ୍ତ୍ରଣା ବୁଝନ୍ତି; ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ଅନୁଭବୀ ବୈଦ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବଚନରେ ସଦା ଧ୍ୟାନୀ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 13

राजा विभूतिमाप्नोति धारयन्ति नृपं हि ते मन्त्रं कृत्वाथ व्यायामञ्चक्रे याने च शस्त्रके

ରାଜା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ରାଜମହିମା ପାଉଥାଏ; କାରଣ ସେମାନେ ନୃପକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ସେ ବ୍ୟାୟାମ କରୁ—ରଥ/ଯାନ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଶସ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସ ଉଭୟରେ।

Verse 14

निःसत्त्वादौ नृपः स्नातः पश्येद्विष्णुं सुपूजितं हुतञ्च पावकं पश्येद्विप्रान् पश्येत्सुपूजितान्

ନିଃସତ୍ତ୍ୱ ବିଧିର ଆରମ୍ଭରେ ରାଜା ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରୁ; ଆହୁତି ଦିଆଯାଇଥିବା ପାବକ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖୁ; ଏବଂ ସୁପୂଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁ।

Verse 15

गुप्तं चाप्रकटं चरेदिति ग , ज , ट च आकार ग्रहणे राज्ञो मन्त्ररक्षा परा मता इत्य् अस्य स्थाने आकारेङ्गिततत्त्वज्ञः कार्याकार्यविचक्षण इति ट पुस्तकपाठः राजाधिभूतिमाप्नोतीति ज भूषितो भोजनङ्कुर्याद् दानाद्यैः सुपरीक्षितं भुक्त्वा गृहीतताम्बूलो वामपार्श्वेन संस्थितः

ସେ ଗୁପ୍ତ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରୁ, ଯେପରି ଆତ୍ମପ୍ରଦର୍ଶନ ନ ହେଉ। ରାଜଙ୍କ ଆକାର-ଇଙ୍ଗିତ ଗ୍ରହଣରେ ମନ୍ତ୍ରରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋପରି ମନାଯାଇଛି; ଅର୍ଥାତ୍ ଯେ ଆକାର-ଇଙ୍ଗିତତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚକ୍ଷଣ। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଦାନାଦି ଉପାୟରେ ସୁପରୀକ୍ଷିତ ଭୋଜନ କରୁ; ଭୋଜନ କରି ତାମ୍ବୂଳ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଜଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ।

Verse 16

शास्त्राणि चिन्तयेद् दृष्ट्वा योधान् कोष्ठायुधं गृहं अन्वास्य पश्चिमां सन्ध्यां कार्याणि च विचिन्त्य तु

ଯୋଧାମାନେ, ଶସ୍ତ୍ରାଗାର/କୋଷ୍ଠାୟୁଧ ଓ ଗୃହବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି ସେ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା (ସାୟଂସନ୍ଧ୍ୟା) ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରୁ।

Verse 17

चरान् सम्प्रेष्य भुक्तान्नमन्तःपुरचरो भवेत् वाद्यगीतैर् अक्षितो ऽन्यैर् एवन्नित्यञ्चरेन्नृपः

ଚରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇ ଭୋଜନ କରି ସାରିଲେ ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବାଦ୍ୟ-ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟ ରକ୍ଷାଉପାୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହି ନିତ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁସରିବେ।