Adhyaya 327

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे देवालयमाहत्म्यादिर्नाम षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच छन्दो वक्ष्ये मूलजैस्तैः पिङ्गलोक्तं यथाक्रमम् सर्वादिमध्यान्तगणौ म्लौ द्वौ जौ स्तौ त्रिकौ गणाः

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣର ‘ଦେବାଳୟ‑ମାହାତ୍ମ୍ୟାଦି’ ନାମକ 326ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ 327ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଛନ୍ଦଃସାର’ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ପିଙ୍ଗଳ ଯେପରି କ୍ରମେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ମୂଳ ଅକ୍ଷର‑ଏକକ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଛନ୍ଦର ବିବରଣୀ ଦେବି। ଗଣ: ମ ଓ ଲ; ଜର ଦୁଇ ଭେଦ; ସ ଓ ତ; ଏବଂ କର ତିନି ଭେଦ।

Verse 2

धनस्यान्नाथमेकन्त्विति ख ह्रस्वो गुरुर्वा पादान्ते पूर्वो योगाद् विसर्गतः अनुस्वाराद्व्यञ्जनात् स्थात् जिह्वामूलीयतस् तथा

‘ଧନସ୍ୟାନ୍ ନାଥମ୍’ ଓ ‘ଏକନ୍ତ୍ୱିତି‑ଖ’ ପରି ପ୍ରୟୋଗରେ ପାଦାନ୍ତରେ ହ୍ରସ୍ୱ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ବିକଳ୍ପରେ ଗୁରୁ ଧରାଯାଇପାରେ। ପୂର୍ବ ଅକ୍ଷର ସଂଯୋଗ, ବିସର୍ଗ (ଃ), ଅନୁସ୍ୱାର (ଂ), ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଏବଂ ଜିହ୍ୱାମୂଳୀୟ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ ହୁଏ।

Verse 3

उपाध्मानीयतो दीर्घो गुरुर्ग्लौ नौ गणाविह वसवोष्टौ च चत्वारो वेदादित्यादिलोपतः

ଉପଧ୍ମାନୀୟ (ଓଷ୍ଠ୍ୟ ଧ୍ୱନି ପୂର୍ବରେ ଥିବା ବିଶେଷ ବିସର୍ଗ) ହେଲେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରକୁ ଗୁରୁ (ଭାରୀ ମାତ୍ରା) ଭାବେ ଧରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଗଣର ନାମ ‘ଗ୍ଲୌ’ ଓ ‘ନୌ’। ବସୁ ଆଠ, ଓଷ୍ଠ ଦୁଇ, ଦିଗ ଚାରି—‘ବେଦ’ ‘ଆଦିତ୍ୟ’ ଆଦି ଶବ୍ଦର ଆଦ୍ୟାକ୍ଷର ଲୋପରେ ଏହା ସୂଚିତ।