Adhyaya 325

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अंशकादिर्नाम चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कर्षकादिकमिति ख , छ च अथ पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गौर्यादिपूजा ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम्

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ଅଂଶକାଦି’ ନାମକ ୩୨୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ (ଖ-ଛ ପାଠରେ ‘କର୍ଷକାଦି’)। ଏବେ ୩୨୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଗୌରୀଆଦି ପୂଜା’ ଆରମ୍ଭ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସୌଭାଗ୍ୟାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଉମାପୂଜା ମୁଁ କହିବି; ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଦାନ କରେ; ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଧ୍ୟାନ, ମଣ୍ଡଳ, ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ହୋମାଦି ସାଧନ ମଧ୍ୟ।

Verse 2

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् इडाद्यं परतोद्वृत्य सदेवः सविकारणम्

ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଶିବ, କାଳ—ମହାଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତ—ରୂପେ ଧ୍ୟାନ/ଉଚ୍ଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଇଡା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପରାତ୍ପର ସ୍ରୋତରୁ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି, ସେ ସଦେବ (ଦେବମାନଙ୍କ ସହ) ଏବଂ ସବିକାରଣ (କାରଣ-ଆଧାର ସହ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 3

द्वितीयं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौय्या वै मूलवाचकं

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦଟି ‘ଦ୍ୱାରକାକ୍ରାନ୍ତ’ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ‘ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରୀତି’ ସୂଚକ ପଦ ସହ ଯୋଗ କରି ଚତୁର୍ଥୀ (ଦାତିବ) ବିଭକ୍ତ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ‘ଗୌୟ୍ୟା’ କୁ ମୂଳବାଚକ ଶବ୍ଦ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 4

ॐ ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षडङ्गुलम् आसनं प्रणवेणैव मूर्तिं वै हृदयेन तु

ମନ୍ତ୍ର—‘ॐ ହ୍ରୀଂ ସଃ ଶୌଂ—ଗୌର୍ୟୈ ନମଃ’। ସେଠାରେ ଅକ୍ଷରତ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ଜାତିଯୁକ୍ତ ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପ୍ରଣବ (ଓଂ) ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

उदकाञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम्

ଏହିପରି ‘ଉଦକ’ ଓ ‘କାଳ’ର ମନ୍ତ୍ରରୂପ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶିବବୀଜ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କାଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ବୀଜ ପ୍ରାଣଯୁକ୍ତ, ଦୀର୍ଘସ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତ, ଷଡ଼ଙ୍ଗସହିତ ଓ ଜାତିସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 6

आसनं प्रणवेनात्र मूर्तिन्यासं हृदाचरेत् यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्य् अथ

ଏଠାରେ ପ୍ରଣବ (ଓଂ) ଦ୍ୱାରା ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବତ୍ସ, ଯାମଳ କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏକବୀରା ବିଷୟ କହୁଛି।

Verse 7

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः शिवशक्तिमयं वीजं वीजं हृदयादिविवर्जितं

ଏହି ବୀଜ ସର୍ବବ୍ୟାପକ ଓ ସୃଷ୍ଟିସଂଯୁକ୍ତ; ବହ୍ନି, ମାୟା ଏବଂ ‘କୃଶାନୁ’ (ବାଣୀଗତ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହା ଶିବଶକ୍ତିମୟ ଏବଂ ହୃଦୟାଦି (ସ୍ଥୂଳ) ନ୍ୟାସରୁ ବିବର୍ଜିତ।

Verse 8

गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठजां शैलजादिकां पञ्चपिण्डां तथाव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं

ଗୌରୀଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ ପ୍ରତିମାରେ, ଅଥବା କାଠ, ଶିଳା ଆଦିରେ ନିର୍ମିତ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅବ୍ୟକ୍ତ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ପିଣ୍ଡକୁ ଚାରି କୋଣରେ ରଖି, ପଞ୍ଚମଟିକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 9

ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् पञ्चमी इति ञ वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्वादितो यजेत्

ଅଗ୍ନି-ଦିଗରୁ କ୍ରମେ ଲଲିତା, ସୁଭଗା, ଗୌରୀ ଓ କ୍ଷୋଭଣୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ପଞ୍ଚମୀକୁ ‘ଞ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୃତ୍ତ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, କ୍ରିୟା ଓ ଜ୍ଞାନାଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 10

सपीठे वामभागे तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता

ପୀଠ ଉପରେ ଶିବଙ୍କ ବାମଭାଗରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କର। ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପେ ସେ ଦ୍ୱିନେତ୍ରୀ, ତ୍ର୍ୟକ୍ଷରୀ (ମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ), ଶୁଦ୍ଧା ଏବଂ ଶଙ୍କରସହ ଏକତ୍ର।

Verse 11

पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा

ତାରାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିପଦ୍ମ-ପୀଠରେ ଆସୀନ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କର। ସେ ଦ୍ୱିଭୁଜା କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜା ହୋଇପାରନ୍ତି; ସିଂହସ୍ଥା କିମ୍ବା ବୃକସ୍ଥା (ଓଲ୍ଫ ଉପରେ) ହୋଇପାରନ୍ତି; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଠ କିମ୍ବା ଅଠାର ଶୁଭ ହସ୍ତ ଥାଇପାରେ।

Verse 12

स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका शरं धनुर्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत्

ସେ ସ୍ରଗ୍ (ମାଳା), ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ-ସୂତ୍ର, କଳିକା-ଆଭୂଷଣ, ଗଳକ (କଣ୍ଠାଭରଣ) ଓ ଉତ୍ପଳ-ପିଣ୍ଡିକା ଧାରଣ କରେ। ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ଶର କିମ୍ବା ଧନୁ, ଅଥବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆୟୁଧ ବହନ କରେ।

Verse 13

वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात्

ବାମହସ୍ତରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଏକେକ କରି ଗଣେଶମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୁସ୍ତକ, ତାମ୍ବୂଳ, ଦଣ୍ଡ, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ; ଏବଂ ଦର୍ପଣ ଓ ଧନୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

व्यक्ताव्यक्ताथवा कार्या पद्ममुद्रा स्मृतासने तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः

ସ୍ମୃତ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତ କିମ୍ବା ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପ ପାଇଁ ପଦ୍ମମୁଦ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ତିଙ୍ଗମୁଦ୍ରା ଶିବଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଆବାହନୀମୁଦ୍ରା ଦୁହିଁ ପାଇଁ କରଣୀୟ।

Verse 15

शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये

ଶକ୍ତିମୁଦ୍ରାକୁ ଯୋନିମୁଦ୍ରା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମଣ୍ଡଳ ଚତୁରସ୍ର ହେବ; ତାହାର ଭିତରେ ପୁଣି ଏକ ଚତୁରସ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ମଧ୍ୟର ଚାରି କୋଷ୍ଠରେ ତ୍ରିପତ୍ର ପଦ୍ମ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

त्र्यश्रोर्धे चार्धचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः

ତ୍ର୍ୟଶ୍ର ଅଂଶର ଉପରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତାପରେ ମାପ ଦୁଇ ପଦ; ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଗ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାରକଣ୍ଠ ପୂର୍ବ ମାପର ଦ୍ୱିଗୁଣ, ଉପକଣ୍ଠ ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ।

Verse 17

द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् स्थण्डिले वाथ संस्याप्य पञ्चगव्यामृतादिना

ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ତିନିଟି କରି ଦ୍ୱାର ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଭଦ୍ରକ ଚିତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ ସ୍ଥାପନ କରି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଅମୃତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର/ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्य् उदङ्मुखः शतं हुत्वामृताज्यञ्च पूर्णादः सर्वसिद्धिभाक्

ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଅମୃତସମ ଘୃତରେ ଶତ ଆହୁତି ଦେବ; ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କଲେ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଲଭେ।

Verse 19

बलिन्दत्वा कुमारीश् च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् नैवेद्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत्

ପ୍ରଥମେ ବଳି ଦେଇ ତିନି କିମ୍ବା ଆଠ କୁମାରୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ। ନୈବେଦ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିବ, ନିଜେ ଭୋଗ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 20

सिंहस्थावाह्यसिंहस्थेति ख , छ , ञ , ट च स्त्रियो वाष्ट च भोजयेदिति ख , छ च कन्यार्थौ लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे

“ସିଂହସ୍ଥାବାହ୍ୟସିଂହସ୍ଥେ” ମନ୍ତ୍ର ସହ ଖ, ଛ, ଞ, ଟ ଅକ୍ଷର ଯୋଗ କରି, ଏବଂ “ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଆଠଜଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ” ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ—କନ୍ୟାର୍ଥୀ କନ୍ୟା ପାଏ, ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଏ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ, ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଓ ରଣେ ଜୟ ପାଏ।

Verse 21

अष्टलक्षैश् च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वशमाप्नुयुः न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्चयेत्

ଅଷ୍ଟଲକ୍ଷ ଜପରେ ବାକ୍ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶ ହୁଅନ୍ତି। ନିବେଦ୍ୟ/ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ ନାହିଁ, ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ; ବାମହସ୍ତରେ ପୂଜା କରିବ ନାହିଁ।

Verse 22

अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः मृत्युञ्चयार्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे

ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି; ପବିତ୍ର କଳଶର ଭିତରେ (ଉଦରେ) ପୂଜା କରିବ।

Verse 23

हूयमानञ्च प्रणवो मूर्तिरोजस ईदृशं मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत्

ଆହୁତି ଦେବାବେଳେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଓଜସ୍‌ସହିତ ସେହିପରି ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ ପ୍ରକାଶ କରିବ। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ “ବୌଷଟ୍” ଦ୍ୱାରା ସମାପ୍ତ କରି କୁମ୍ଭମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 24

होमयेत् क्षीरदुर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् पायसञ्च पुराडाशमयुतन्तु जपेन्मनुं

କ୍ଷୀର, ଦୂର୍ବା ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା, ତଥା ଅମୃତା (ଗୁଡୂଚୀ) ଓ ପୁନର୍ନବା ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ପାୟସ ଓ ପୁରୋଡାଶ (ଯଜ୍ଞକେକ) ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବ। ପରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦଶହଜାରଥର ଜପ କରିବ।

Verse 25

चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वैकुम्भमुद्रया

ଦେବତା/ପ୍ରତିମାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ଚତୁର୍ବାହୁ ଭାବେ ଧାରଣା କରି ସ୍ନାନ କରାଇବ—ଦୁଇ ହାତରେ କଳଶ ଧରି/ସ୍ଥାପନ କରି, ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ହାତରେ ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ; ବୈକୁମ୍ଭମୁଦ୍ରାରେ ସ୍ନାନ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବ।

Verse 26

आरोग्यैश् चर्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितो ऽद्भुत एव सः

ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ଶୁଭ ଔଷଧ ଆରୋଗ୍ୟ, ସଦାଚାର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରଦାନ କରେ। ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କଲେ ଅପମୃତ୍ୟୁ (ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ) ହରେ—ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଅଦ୍ଭୁତ।