Adhyaya 321
Pāśupata-Śānti (पाशुपतशान्तिः)
ଅଘୋର ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ ଶାନ୍ତି-କଳ୍ପ ପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପାଶୁପତ-ଶାନ୍ତିର ବିଧି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭଗବାନ ପାଶୁପତ ଶସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଶାନ୍ତିକର୍ମରେ ଜପ ଓ ପୂର୍ବପ୍ରୟୋଗ ଶିଖାନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ବିଶେଷତା—‘ପାଦତଃ-ପୂର୍ବ’ ଅର୍ଥାତ୍ ପାଦ/ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନ୍ୟାସସ୍ଥାପନରୁ ବିଘ୍ନନାଶ, ଦିଗାନୁସାରେ ନ୍ୟାସ ପ୍ରୟୋଗ ପରି। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର-ଆହ୍ୱାନ ‘ଫଟ୍’ ସହ ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏବଂ ‘ମୋହ କର, ଲୁଚାଅ, ଉପାଡ଼, ଭୟ ଦେ, ଜୀବନ ଦେ, ଦୂର କର, ଅରିଷ୍ଟ ନାଶ କର’ ଭଳି ଆଜ୍ଞାରୂପ କ୍ରିୟା ଆସେ। ଏକ ଜପରେ ବାଧା ନାଶ; ଶତ ଜପରେ ଅପଶକୁନ ଶମି ଯୁଦ୍ଧବିଜୟ ମିଳେ। ଘିଅ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ହୋମ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରେ; ଶସ୍ତ୍ର-ପାଶୁପତ ଜପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अघोरास्त्रादिशान्तिकल्पे नाम विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः व्यालकाके इति ख अथैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पाशुपतशान्तिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये पाशुपतास्त्रेण शान्तिजापादि पूर्वतः पादतःपूर्वनाशो हि फडन्तं चापदादिनुत्
ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ଅଘୋରାସ୍ତ୍ରାଦି-ଶାନ୍ତିକଳ୍ପ’ ନାମକ ତିନିଶହ କୋଡ଼ିଏତମ ଅଧ୍ୟାୟ (କିଛି ପାଠରେ ‘ବ୍ୟାଳକାକେ’ ଇତି ଖ-ଟୀକା ସହ) ସମାପ୍ତ। ଏବେ ତିନିଶହ କୋଡ଼ିଏଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ପାଶୁପତ-ଶାନ୍ତି’ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି-ଜପ ଆଦି ପୂର୍ବକର୍ମ ସହିତ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପ୍ରକୃତରେ ‘ପାଦ’ (ପ୍ରଥମ ନ୍ୟାସ/ସ୍ଥାପନ) ଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ନାଶ ହୁଏ; ଏବଂ ‘ଫଡ୍’ ଅନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଆପଦାଦି ନିବାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ।
Verse 2
रास्त्राय फट् भास्करास्त्राय फट् चन्द्रास्त्राय फट् विघ्नेश्वरास्त्राय फट् ख्रों ख्रौं फट् ह्रौं ह्रों फट् भ्रामय फट् छादय फट् उन्मूलय फट् त्रासय फट् सञ्जीवय फट् विद्रावय फट् सर्वदुरितं नाशय फट् सकृदावर्तनादेव सर्वविघ्नान् विनाशयेत् शतावर्तेन चोत्पातान्रणादौ विजयो भवेत्
‘ରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍। ଭାସ୍କରାସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍। ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍। ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରାସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍। ଖ୍ରୋଂ ଖ୍ରୌଂ ଫଟ୍। ହ୍ରୌଂ ହ୍ରୋଂ ଫଟ୍। ଭ୍ରାମୟ ଫଟ୍। ଛାଦୟ ଫଟ୍। ଉନ୍ମୂଲୟ ଫଟ୍। ତ୍ରାସୟ ଫଟ୍। ସଞ୍ଜୀବୟ ଫଟ୍। ବିଦ୍ରାବୟ ଫଟ୍। ସର୍ବଦୁରିତଂ ନାଶୟ ଫଟ୍।’—ଏକଥର ଆବର୍ତ୍ତନରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନଶ୍ୟତି; ଏବଂ ଶତାବର୍ତ୍ତନରେ ଉତ୍ପାତ ଶମିତ ହୁଏ, ରଣାଦିରେ ବିଜୟ ହୁଏ।
Verse 3
घृतगुग्गुलुहोमाच्च असाध्यानपि साधयेत् पठनात्सर्वशान्तिः स्यच्छस्त्रपाशुपतस्य च
ଘୃତ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ ଅସାଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ; ଶସ୍ତ୍ର-ପାଶୁପତ ପାଠରେ ସର୍ବଶାନ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes operational sequencing and force-termination: obstacle-destruction is applied from the initial ‘feet’ placement, and the mantra is repeatedly ended with “phaṭ” to effect protective, expelling, and pacifying functions.
By framing protection, obstacle-removal, and pacification as dharma-supporting disciplines, it stabilizes the practitioner’s life and ritual environment, enabling sustained sādhanā while aligning worldly safety (bhukti) with spiritual steadiness (mukti-oriented practice).