Adhyaya 315
Chapter 315: नानामन्त्राः (Various Mantras)
ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର କ୍ରମରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବୀଜାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ‘ଫଟ୍’ ପ୍ରଭୃତି ଆଦେଶାତ୍ମକ ଶେଷ ଥିବା ପ୍ରୟୋଗ-ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ‘ହୂଁ’ରୁ ଆରମ୍ଭ, ‘ଖେଚ୍ଛେ’ ପଦରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଶେଷ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା ବିଧି କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ‘ସର୍ବକର୍ମସାଧିନୀ’ ବିଦ୍ୟାର ଫଳ—ବିଷ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉପଦ୍ରବ ନିବାରଣ, ଏବଂ ଘାତକ ବିଷ କିମ୍ବା ପ୍ରହାରରେ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ହୋଇଥିବାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବା—ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅନ୍ୟ ଲଘୁମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିଷ-ଶତ୍ରୁ ଦମନ, ପାପଜନ୍ୟ ରୋଗଜୟ, ବିଘ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟଶକ୍ତି ନିବାରଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ବଶୀକରଣ ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ‘କୁବ୍ଜିକା-ବିଦ୍ୟା’କୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ ଦେଇ, ଈଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପଦେଶିତ ମନ୍ତ୍ରପରମ୍ପରାର ଆଗାମୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे स्तम्भनादिमन्त्रा नाम चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच आदौ हूंकारसंयुक्ता खेचछे पदभूषिता वर्गातीतविसर्गेण ह्रीं हूंक्षेपफडन्तका
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ସ୍ତମ୍ଭନାଦି ମନ୍ତ୍ର’ ନାମକ ୩୧୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୩୧୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ନାନାମନ୍ତ୍ର’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଆଦିରେ ‘ହୂଂ’କାର ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ, ‘ଖେଚ୍ଛେ’ ପଦଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ହେଉ, ଏବଂ ବର୍ଗାତୀତ ବିସର୍ଗ ସହ ‘ହ୍ରୀଂ—ହୂଂ—କ୍ଷେପ—ଫଡ୍’ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ତ ହେଉ।
Verse 2
सर्वकर्मकरी विद्या विषसन्धादिमर्दनी ॐ क्षेचछेतिप्रयोगश् च कालदष्टस्य जीवने
ଏହି ବିଦ୍ୟା ସର୍ବକର୍ମ ସାଧନକାରୀ ଏବଂ ବିଷ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉପଦ୍ରବକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରେ। ‘ଓଁ କ୍ଷେଚ୍ଛେ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗ କାଳଦଷ୍ଟ (ମୃତ୍ୟୁଗ୍ରସ୍ତ) ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଜୀବନେ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସ୍ମୃତ।
Verse 3
ॐ हूं केक्षः प्रयोगोयं विषशत्रुप्रमर्दनः स्त्रीं हूं फडितियोगोयं पापरोगादिकं जयेत्
‘ଓଁ ହୂଂ କେକ୍ଷଃ’—ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ବିଷ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ପ୍ରମର୍ଦ୍ଦନ କରେ। ଏବଂ ‘ସ୍ତ୍ରୀଂ ହୂଂ ଫଡ୍’—ଏହି ଯୋଗ ପାପଜନ୍ୟ ରୋଗାଦିକୁ ଜୟ କରେ।
Verse 4
खेछेति च प्रयोगो ऽयं विघ्नदुष्टादि वारयेत् ह्रूं स्त्रीं ओमितियोगो ऽयं योषिदादिवशीकरः
‘ଖେ’ ଉଚ୍ଚାରଣର ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ବିଘ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟଶକ୍ତି ଆଦିକୁ ବାରଣ କରେ। ‘ହ୍ରୂଂ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଓଁ’ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଷିତ୍ ଆଦିଙ୍କୁ ବଶ କରେ।
Verse 5
खे स्त्रीं खे च प्रयोगो ऽयं वशाय विजयाय च ऐं ह्रीं श्रीं स्फें क्षौं भगवति अम्बिके कुब्जिके स्फें ॐ भं तं वशनमो अघोराय सुखे व्रां व्रीं किलि किलि विच्चा स्फ्रौं हे स्फ्रं श्रीं ह्रीं ऐं श्रीमिति कुब्जिकाविद्या सर्वकरा स्मृता भूयः स्कन्दाय यानाह मन्त्रानीशश् च तान् वदे
‘ଖେ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଖେ’—ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ବଶୀକରଣ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ। (ମନ୍ତ୍ର:) ‘ଐଂ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ସ୍ଫେଂ କ୍ଷୌଂ—ହେ ଭଗବତୀ ଅମ୍ବିକେ, କୁବ୍ଜିକେ—ସ୍ଫେଂ; ଓଁ ଭଂ ତଂ—ବଶନମୋ; ଅଘୋରାୟ; ହେ ସୁଖେ—ବ୍ରାଂ ବ୍ରୀଂ; କିଲି କିଲି; ବିଚ୍ଚା; ସ୍ଫ୍ରୌଂ; ହେ ସ୍ଫ୍ରଂ; ଶ୍ରୀଂ ହ୍ରୀଂ ଐଂ ଶ୍ରୀମ୍।’ ଏହାକୁ କୁବ୍ଜିକା-ବିଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ, ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟସାଧିକା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପୁନଃ ଈଶ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବି।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds mantra-formation and deployment: bīja-syllable sequencing (e.g., hūṃ/hrīṃ/strīṃ), inclusion of a defining pada (“khecch(e)”), and forceful terminations like phaḍ, each tied to a specific prayoga (application).
It presents applied powers—protection, healing, obstacle removal, and control—as dharma-situated technologies within the Purāṇic worldview, implying that efficacy should be governed by restraint, right intent, and alignment with higher puruṣārthas rather than mere coercive gain.