Adhyaya 314
Adhyaya 314 — Tvaritājñāna (Immediate/Quick Knowledge) (Colophon/Transition)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଏଠାରେ ‘ତ୍ୱରିତାଜ୍ଞାନ’ ନାମକ ବିଦ୍ୟା-ଖଣ୍ଡର ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଶେଷ କୋଲୋଫନ ରୂପେ ମାତ୍ର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଛି। ଆଗ୍ନେୟ ପ୍ରସାରଣ ଶୈଳୀରେ କୋଲୋଫନ ଏକ ଗଠନାତ୍ମକ ସନ୍ଧି—ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟା-ମଡ୍ୟୁଲକୁ ବନ୍ଦ କରି ସତ୍ୱର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାୟୋଗିକ କ୍ରମକୁ ସଙ୍କେତ କରେ। ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର (ତନ୍ତ୍ର) କାଣ୍ଡରେ ଏପରି ସଂକ୍ରମଣ କେବଳ ସମ୍ପାଦନା ନୁହେଁ; ପାଠ୍ୟକ୍ରମର କ୍ରମକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ୱରିତ ଜ୍ଞାନ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇଯାଏ। କଥାଚ଼ଉକଟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ—ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକାଶକ, ବଶିଷ୍ଠ ଗ୍ରାହକ—ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ‘ଶୀଘ୍ର ପଦ୍ଧତି’ ଧାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷାର ଅଂଶ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯାଦୁଇ ନୁସ୍ଖା ନୁହେଁ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताज्ञानं नाम त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः स्तम्भनादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे विषव्याधिमरोगञ्च मारणं शमनं पुनः
ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ତ୍ୱରିତାଜ୍ଞାନ’ ନାମକ ତିନିଶେ ଚୌଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତିନିଶେ ପନ୍ଦରଶ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ସ୍ତମ୍ଭନାଦି ମନ୍ତ୍ର’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ସ୍ତମ୍ଭନ, ମୋହନ, ବଶ୍ୟ, ବିଦ୍ୱେଷ ଓ ଉଚ୍ଚାଟନ, ବିଷନିବାରଣ, ବ୍ୟାଧି-ରୋଗହରଣ, ଏବଂ ମାରଣ ଓ ଶମନ—ଏସବୁକୁ ପୁନଃ କ୍ରମେ ମୁଁ କହିବି।
Verse 2
भूर्जे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षड्ङ्गुलम् मुखपादचतुर्ष्केषु ततो मन्त्रं न्यसेद्द्विजः
ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ କୂର୍ମର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ତାଡନ ଦ୍ୱାରା ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର। ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ତାହାର ମୁଖ ଓ ଚାରି ପାଦର ଚତୁଷ୍ଟୟରେ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କରୁ।
Verse 3
चतुष्पादेषु क्रीं कारं ह्रीं कारं मुखमध्यतः गर्भे विद्यां ततो लिख्य साधकं पृष्ठतो लिखेत्
ଚାରି ପାଦରେ ‘କ୍ରୀଂ’କାର ଲେଖ, ଏବଂ ମୁଖମଧ୍ୟରେ ‘ହ୍ରୀଂ’କାର ଲେଖ। ପରେ ଗର୍ଭେ (ମଧ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରରେ) ବିଦ୍ୟାମନ୍ତ୍ର ଲେଖି, ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ‘ସାଧକ’ ଶବ୍ଦ ଲେଖ।
Verse 4
मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यमेत् विधाय कूर्मपृष्ठेन करालेनाभिसम्पठेनत्
ମାଲାମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସଂବେଷ୍ଟିତ କରି ଇଷ୍ଟକା ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କର। ପରେ କୂର୍ମପୃଷ୍ଠ-ବିନ୍ୟାସ କରି ‘କରାଳ’ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିସମ୍ପାଠ କର।
Verse 5
महाकूर्मं पूजयित्वा पादप्रोक्षन्तु निक्षिपेत् ताडयेद्वामपादेन स्मृत्वा शत्रुञ्च सप्तधा
ମହାକୂର୍ମଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପାଦୋଦକରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ସେହି ବସ୍ତୁକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ଶତ୍ରୁକୁ ସ୍ମରି ବାମ ପାଦରେ ସାତଥର ପ୍ରହାର କରିବ।
Verse 6
ततः सञ्जायते शत्रोस्तम्भनं मुखरागतः कृत्वा तु भैरवं रूपं मालामन्त्रं समालिखेत्
ତାପରେ ମୁଖୋଚ୍ଚାରିତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ସ୍ତମ୍ଭନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଭୈରବରୂପ କରି ପରେ ମାଳାମନ୍ତ୍ରକୁ ଲେଖିବ।
Verse 7
ॐ शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु ॐ हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट् हेतुञ्च समालिख्य तज्जपान्तं महाबलं वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्दक्षिणे करे
“ଓଁ। ଶତ୍ରୁସୁଖ-ସ୍ତମ୍ଭିନୀ, କାମରୂପା, ଆଳୀଢ-କରୀ, ହ୍ରୀଂ, ଫେଂ—ହେ ଫେତ୍କାରିଣୀ! ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର, ଦେବଦତ୍ତମାନଙ୍କର ମୁଖ (ବାଣୀ) ସ୍ତମ୍ଭ କର; ମୋ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷୀଙ୍କର ମୁଖସ୍ତମ୍ଭନ କର। ଓଁ ହୂଁ ଫେଂ, ହେ ଫେତ୍କାରିଣୀ—ସ୍ୱାହା; ଫଟ୍।” ‘ହେତୁ’ ଚିହ୍ନ/ବୀଜ ମଧ୍ୟ ଲେଖି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ସମାପ୍ତ କରିବ—ଏହା ମହାବଳଶାଳୀ। ବାମପଟେ ପର୍ବତ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଅଙ୍କନ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖିବ।
Verse 8
लिखेन्मन्त्रमघोरस्य संग्रामे स्तम्भयेदरीन् ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर स्पन्द नित्यक्लिन्ने द्रव हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा एतेन रोचनाद्यैस्तु तिलकाम्मोहयेज्जगत्
ଅଘୋରର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଲେଖିବ; କୁହାଯାଏ ଯେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଏହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୁଅନ୍ତି—“ଓଁ ନମୋ ଭଗବତ୍ୟୈ ଭଗମାଲିନି, ବିସ୍ଫୁର, ସ୍ପନ୍ଦ; ନିତ୍ୟକ୍ଲିନ୍ନେ, ଦ୍ରବ; ହୂଁ ସଃ କ୍ରୀଂ, କାରାକ୍ଷରେ, ସ୍ୱାହା।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ରୋଚନା ଆଦି ରଞ୍ଜକଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଳକ କରି ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରିବ।
Verse 9
ॐ फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल त्रैलोक्यं मोहय गुह्यकालिके स्वाहा अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च
“ଓଁ ଫେଂ ହୂଁ ଫଟ୍—ହେ ଫେତ୍କାରିଣୀ! ହ୍ରୀଂ! ଜ୍ୱଳ; ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ମୋହିତ କର; ହେ ଗୁହ୍ୟକାଲିକେ—ସ୍ୱାହା।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତିଳକ କରିଲେ ରାଜା ଆଦିଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ। (ଏହି କର୍ମ ପାଇଁ) ଗର୍ଦ୍ଧଭର ଧୂଳି ଏବଂ ସୂତକ ଗଛର ପୁଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କର।
Verse 10
नारीरजः क्षिपेद्रात्रौ शय्यादौ द्वेषकृद्भवेत् गोखुरञ्च तथा शृङ्गमश्वस्य च खुरं तथा
ରାତିରେ ଶୟ୍ୟା ଆଦିରେ ନାରୀର ରଜଃ (ମାସିକ ରକ୍ତ) ପଡ଼ିଲେ ତାହା ଅପବିତ୍ର ଓ ଘୃଣା/ଦ୍ୱେଷ ଜନକ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ତାହାକୁ ହଟାଇବାକୁ ଗୋଖୁର, ଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ଅଶ୍ୱଖୁର ଦ୍ୱାରା ଖୁରଚି ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ।
Verse 11
शिरः सर्पस्य संक्षिप्तं हृहेषूच्चाटनं भवेत् करवीरशिफा पीता ससिद्धार्था च मरणे
ସର୍ପର ଶିର ଦବାଇ/ବାନ୍ଧି ରଖିଲେ ଗୃହେ ଉଚ୍ଚାଟନ (ହଟାଇବା/ତାଡ଼ିବା) ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୀତ କରବୀର କଳି ଓ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ (ଶ୍ୱେତ ସରିଷ) ମାରଣ (ଘାତକ) କର୍ମରେ ବିହିତ।
Verse 12
व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं तदर्थकृत् सरटं षट्पदञ्चापि तथा कर्कटवृश्चिकम्
ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ (ପ୍ରତିକାରରୂପେ) ଛୁଛୁନ୍ଦରୀ (ମୂଷକ)ର ରକ୍ତ, କରବୀର, ସରଟ (ରେଙ୍ଗୁଥିବା କୀଟ), ଷଟ୍ପଦ (ମଧୁମକ୍ଷିକା) ଏବଂ କର୍କଟ ଓ ବୃଶ୍ଚିକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तैले तदभ्यङ्गश् च कुष्ठकृत् ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय मारय ॐ सों मं वुं चुं ॐ शं वां कें ॐ स्वहा अनेनार्कशतैर् अर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्
ଏହାକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ତେଲରେ ପକାଇବା; ସେହି ତେଲର ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କଲେ କୁଷ୍ଠ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। (ମନ୍ତ୍ର:) “ॐ ନବରହାୟ ସର୍ବଶତ୍ରୂନ୍ ମମ ସାଧୟ ମାରୟ। ॐ ସୋଂ ମଂ ଭୁଂ ଚୁଂ; ॐ ଶଂ ଭାଂ କେଂ; ॐ ସ୍ୱାହା।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶତବାର ଅର୍କାର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ଶ୍ମଶାନରେ ନିଧାନ କରିବା।
Verse 14
भूर्जे वा प्रतिमायां वा मारणाय रिपोर्ग्रहाः ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी ॐ मञ्जरी माहेश्वरी ॐ वेताली कौमारी ॐ काली वैष्णवी ॐ अघोरा वाराहि ॐ वेताली इन्त्राणी उर्वशी ॐ जयानी यक्षिणी नवमातरो हे मम शत्रुं गृह्णत भूर्जे नाम रिपोर्लिख्य श्मशाने पूजिते म्रियेत्
ଶତ୍ରୁର ମାରଣ ପାଇଁ ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାରେ ଏହି ଗ୍ରହଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା—“ॐ କୁଞ୍ଜରୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ॐ ମଞ୍ଜରୀ ମାହେଶ୍ୱରୀ, ॐ ବେତାଳୀ କୌମାରୀ, ॐ କାଳୀ ବୈଷ୍ଣବୀ, ॐ ଅଘୋରା ୱାରାହୀ, ॐ ବେତାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ॐ ଉର୍ବଶୀ, ॐ ଜୟାନୀ ଯକ୍ଷିଣୀ। ହେ ନବମାତୃଗଣ, ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଗ୍ରହଣ କର।” ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁର ନାମ ଲେଖି ଶ୍ମଶାନରେ ପୂଜା କଲେ ସେ ମରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Frequently Asked Questions
It emphasizes textual closure and curricular continuity—ending Tvaritājñāna and preparing the reader for the next applied mantra section without breaking the Agni–Vasiṣṭha revelation frame.
By placing rapid techniques within a structured dharmic curriculum, it implies that speed or efficacy must remain accountable to right order, restraint, and the broader puruṣārtha framework.