
The Root-Mantra of Tvaritā (Tvaritā-mūla-mantra)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ତ୍ୱରିତାଙ୍କ ମୂଳମନ୍ତ୍ର-ଉପଦେଶର ଉପସଂହାର ଓ ସଂକ୍ରାନ୍ତି-କୋଲୋଫନ; ଏଠାରୁ ତ୍ୱରିତା-ବିଦ୍ୟାର ଅଧିକ ପ୍ରାୟୋଗିକ/ତାନ୍ତ୍ରିକ ବିସ୍ତାରକୁ ପ୍ରବେଶ ସୂଚିତ ହୁଏ। ଆଗ୍ନେୟ ପରିପାଟୀରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ବୀଜ-ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି; ତାହାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରୟୋଗ, କ୍ରିୟା-ବିନିଯୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ର/ଚକ୍ର-ବିନ୍ୟାସ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ଧତି ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସମାପନ ରଖିବା ପୁରାଣୀୟ ଶିକ୍ଷାରୀତିକୁ ଦର୍ଶାଏ—ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶିତ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ପରେ ନିୟତ କ୍ରମ, ନ୍ୟାସ ଓ ଯନ୍ତ୍ର-ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟାତ୍ମକ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତାର। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପରମ୍ପରା-ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଓ ପାଠ୍ୟ-ସାତତ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପୃଥକ ମନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଶାସନାଧୀନ ଧର୍ମ-କାମ-ଅର୍ଥଫଳଦାୟୀ ସୁସଂଗଠିତ ତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଭାବେ ପଢ଼ିବାକୁ ସାଧକ-ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामूलमन्त्रो नाम दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताविद्या अग्निर् उवाच विद्याप्रस्तावमाख्यास्ये धर्मकामादिसिद्धिदम् नवकोष्ठविभागेन विद्याभेदञ्च विन्दति
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ “ତ୍ୱରିତା-ମୂଳମନ୍ତ୍ର” ନାମକ ତିନିଶେ ଏଗାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତିନିଶେ ବାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ “ତ୍ୱରିତା-ବିଦ୍ୟା” ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଧର୍ମ, କାମ ଆଦି ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଏହି ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରସ୍ତାବ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ନବ କୋଷ୍ଠ ବିଭାଗରେ ଏହାର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।
Verse 2
अनुलोमविलोमेन समस्तव्यस्तयोगतः कर्णाविकर्णयोगेन अत ऊर्ध्वं विभागशः
ଏହା ପରେ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା—ଅନୁଲୋମ-ବିଲୋମ କ୍ରମରେ, ସମସ୍ତ-ବ୍ୟସ୍ତ ଯୋଗରେ, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ-ଅବିକର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ପ୍ରକାରରେ।
Verse 3
त्रित्रिकेण च योगेन देव्या सन्नद्धविग्रहः जानाति सिद्धिदान्मन्त्रान् प्रस्तावान्निर्गतान् बहून्
ତ୍ରିତ୍ରିକ ସାଧନା ଓ ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା—ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ନଦ୍ଧ (ରକ୍ଷିତ/ସୁସଜ୍ଜିତ) ଦେହଧାରୀ ସାଧକ—ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରସ୍ତାବଜନ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ-ପ୍ରସଙ୍ଗ ଜାଣେ।
Verse 4
शास्त्रे शास्त्रे स्मृता मन्त्राः प्रयोगास्तत्र दुर्लभाः गुरुः स्यात् प्रथमो वर्णः पूर्वेद्युर्न च वर्ण्यते
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମୃତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୟୋଗ ଦୁର୍ଲଭ। ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ; ଏବଂ ପୂର୍ବଦିନ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ପୁନଃ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 5
प्रस्तावे तत्र चैकार्णा द्व्यर्णास्त्र्यर्णादयो ऽभवन् तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चतुरश् चतुरो भजेत्
ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବ-ବିନ୍ୟାସରେ ଏକାକ୍ଷର, ଦ୍ୱ୍ୟାକ୍ଷର, ତ୍ର୍ୟାକ୍ଷର ଆଦି ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠିତ ହୁଏ; ଏବଂ ତିର୍ୟକ୍ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱଗାମୀ ରେଖା—ଚାରଟି—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
नव कोष्ठा भवन्त्येवं मध्यदेशे तथा इमान् प्रदक्षिणेन संस्थाप्य प्रस्तावं भेदयेत्ततः
ଏହିପରି ମଧ୍ୟଦେଶରେ ନଅଟି କୋଷ୍ଠ (ଖଣ୍ଡ) ଥାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ପ୍ରବେଶପଥ (ପ୍ରସ୍ତାବ) କୁ ବିଭାଜନ/ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
प्रस्तावक्रमयोगेन प्रस्तावं यस्तु विन्दति करमुष्टिस्थितास्तस्य साधकस्य हि सिद्धयः
ପ୍ରସ୍ତାବ (ଆରମ୍ଭଭାଗ) ର ଯଥାକ୍ରମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଲଭେ/ରଚେ, ସେହି ସାଧକଙ୍କ ସିଦ୍ଧିମାନେ ଯେନ ତାଙ୍କ ମୁଠିରେ ରହିଥାଏ।
Verse 8
त्रैलोक्यं पादमूले स्यान्नवखण्डां भुवं लभेत् कपाले तु समालिख्य शिवतत्त्वं समन्ततः
ପାଦମୂଳରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ପୃଥିବୀକୁ ନବଖଣ୍ଡ ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ କପାଳରେ ସାବଧାନରେ ଲେଖି, ସମସ୍ତଦିଗରେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
श्मशानकर्पटे वाथ वाह्यं निष्क्रम्य मन्त्रवित् तस्य मध्ये लिखेन्नाम कर्णिकोपरि संस्थितम्
କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରୁ ଆଣିଥିବା କପଡ଼ାରେ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ବାହ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଉପରେ ସ୍ଥିତ ନାମ ଲେଖିବା ଉଚିତ।
Verse 10
तापयेत्खादिराङ्गारैर् भूर्जमाक्रम्य पादयोः सप्ताहादानयेत् सर्वं त्रेलोक्यं सचराचरम्
ପାଦତଳେ ଭୂର୍ଜପତ୍ର ରଖି, ଖଦିରକାଠର ଅଙ୍ଗାରରେ ତାହାକୁ ତାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ସାତ ଦିନରେ ସଚରାଚର ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ବଶ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 11
वज्रसम्पुटगर्भे तु द्वादशारे तु लेखयेत् मध्ये गर्भगतं नाम सदाशिवविदर्भितम्
ବଜ୍ର-ସମ୍ପୁଟର ଅନ୍ତର୍ଗର୍ଭରେ ଦ୍ୱାଦଶ-ଅର (ବାର କିରଣ) ଚକ୍ରରେ ଏହା ଲେଖିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ନାମ ଲେଖି ସଦାଶିବ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ/ପୂରିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 12
कुड्ये फलकके वाथ शिलापट्टे हरिद्रया मुखस्तम्भं गतिस्तम्भं सैन्यस्तम्भन्तु जायते
କୁଡ଼ିଆ/ଦେଵାଳ, କାଠ ଫଳକ କିମ୍ବା ଶିଳାପଟ୍ଟ ଉପରେ ହଳଦୀଦ୍ୱାରା ଲେପନ/ଚିହ୍ନନ କଲେ ‘ମୁଖ-ସ୍ତମ୍ଭ’, ‘ଗତି-ସ୍ତମ୍ଭ’ ଓ ‘ସୈନ୍ୟ-ସ୍ତମ୍ଭ’—ଅର୍ଥାତ ବାକ୍/ମୁଖର ଅବରୋଧ, ଗତିର ଅବରୋଧ ଏବଂ ସେନାର ସ୍ଥବିରତା—ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 13
विषरक्तेन संलिख्य श्मशाने कर्परे बुधः षट्कोणं दण्डमाक्रान्तं समन्ताच्छक्तियोजितम्
ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଶ୍ମଶାନରେ କର୍ପର (ପାତ୍ରଖଣ୍ଡ) ଉପରେ ବିଷମିଶ୍ରିତ ରକ୍ତଦ୍ୱାରା ଲେଖିବ—ଦଣ୍ଡଚିହ୍ନରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ/ଅଧିଷ୍ଠିତ ଷଟ୍କୋଣ, ଏବଂ ସମନ୍ତରୁ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ।
Verse 14
मारयेदचिरादेष श्मशाने निहतं रिपुं छेदं करोति राष्ट्रस्य चक्रमध्ये न्यसेद्रिपुं
ଏହି କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ମଶାନରେ ଶତ୍ରୁକୁ ନିହତ କରାଇପାରେ; ଏହା ଶତ୍ରୁ-ରାଷ୍ଟ୍ରର ‘ଛେଦ’ (ବିଚ୍ଛେଦ/ବିଘଟନ) କରେ। ଶତ୍ରୁକୁ ଚକ୍ରମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
चक्रधाराङ्गतां शक्तिं रिपुनाम्ना रिपुं हरेत् तार्क्ष्येणैव तु वीजेन खड्गमध्ये तु लेखयेत्
ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କରେ ନିହିତ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ଶତ୍ରୁନାମ ଲେଖି ଶତ୍ରୁକୁ ବଶ/ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ-ବୀଜ (ଗରୁଡ-ବୀଜ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଖଡ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ।
Verse 16
विदर्भरिपुनामाथ श्मशानाङ्गारलेखितम् सप्ताहात्साधयेद्देशं ताडयेत् प्रेतभस्मना
ତାପରେ ବିଦର୍ଭ-ଶତ୍ରୁର ନାମ ଶ୍ମଶାନର ଅଙ୍ଗାରରେ ଲେଖି, ସାତ ଦିନରେ ସେ ଦେଶକୁ ବଶ କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରେତଭସ୍ମରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ (କିମ୍ବା ପୁତଳା) କୁ ତାଡ଼ିବ।
Verse 17
भेदने छेदने चैव मारणेषु शिवो भवेत् तारकं नेत्रमुद्दिष्टं शान्तिपुष्टौ नियोजयेत्
ଭେଦନ, ଛେଦନ ଓ ମାରଣ କର୍ମରେ ଶିବରୂପକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ। ‘ତାରକ-ନେତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି (ସମୃଦ୍ଧି-ପୋଷଣ) ପାଇଁ ତାହାକୁ ବିନିଯୋଗ କରିବ।
Verse 18
दहनादिप्रयोगोयं शाकिनीञ्चैव कर्पयेत् मध्यादिवारुणीं यावद्वक्रतुण्डसमन्वितः
ଏହା ଦହନାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପ୍ରୟୋଗ; ଶାକିନୀକୁ ମଧ୍ୟ କର୍ପିତ (ବଶ/ଦୂର) କରିବ। ମଧ୍ୟରୁ ଆଗକୁ ବାରୁଣୀ-ପ୍ରୟୋଗକୁ, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ-ସମନ୍ୱିତ ହେଉଅବଧି ଚାଲାଇବ।
Verse 19
कुण्ड इति क वज्रतुण्दसमन्वित इति ट कुष्टाद्या व्याधयो ये तु नाशयेत्तान्न संशयः मध्यादिउत्तरान्तन्तु करालीबन्धनाज्जपेत्
‘କୁଣ୍ଡ’ ଶବ୍ଦକୁ ‘କ’କାର ସହ, ଏବଂ ‘ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡସମନ୍ୱିତ’ କୁ ‘ଟ’କାର ସହ ପଢ଼ିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା କୁଷ୍ଠାଦି ବ୍ୟାଧି ନଶିଯାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କରାଳୀ-ବନ୍ଧନ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପ କରିବ।
Verse 20
रक्षयेदात्मनो विद्यां प्रतिवादी यदा शिवः वारुण्यादि ततो न्यस्य ज्वरकाशविनाशनम्
ନିଜ ବିଦ୍ୟା (ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ) କୁ ରକ୍ଷା କରିବ। ପ୍ରତିବାଦୀ ଯେତେବେଳେ ଶିବ (ଶାନ୍ତ/ଅନୁକୂଳ) ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବାରୁଣୀ ଆଦିର ନ୍ୟାସ କରି ଜ୍ୱର ଓ କାସ (କାଶି) ନାଶ ସାଧିବ।
Verse 21
सौम्यादि मध्यमान्तन्तु गुरुत्वं जायते वटे पूर्वादि मध्यमान्तन्तु लघुत्वं कुरुते क्षणात्
‘ସୌମ୍ୟ-’ ଆଦି ଗଣରେ ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଛନ୍ଦରେ ଗୁରୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ‘ପୂର୍ବ-’ ଆଦି ଗଣରେ ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଲଘୁ ହୁଏ।
Verse 22
भूर्जे रोचनया लिख्य एतद्वज्राकुलं पुरम् क्रमस्थैर् मन्त्रवीजैस्तु रक्षां देहेषु कारयेत्
ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ଗୋରୋଚନାରେ ଏହି ‘ବଜ୍ରାକୁଳ’ ରକ୍ଷା-ଯନ୍ତ୍ର ପୁର ଲେଖି, କ୍ରମସ୍ଥିର ମନ୍ତ୍ରବୀଜଦ୍ୱାରା ଦେହମାନଙ୍କରେ ରକ୍ଷାକ୍ରିୟା କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 23
वेष्टिता भावहेम्ना च रक्षेयं मृत्युनाशिनी विघ्नपापारिदमनी सौभाग्यायुःप्रदा धृता
ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତିରେ ସଂସ୍କୃତ ‘ଭାବ-ହେମ’ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଏହି ରକ୍ଷା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମୃତ୍ୟୁନାଶିନୀ, ବିଘ୍ନ–ପାପ–ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରିଣୀ, ଏବଂ ଧୃତା ହେଲେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 24
द्यूते रेणे च जयदा शक्रसैन्ये न संशयः बन्ध्यानां पुत्रदा ह्य् एषा चिन्तामणिरिवापरा
ଏହା ଦ୍ୟୂତ ଓ ରଣରେ ଜୟ ଦେଏ, ଶକ୍ରସେନା ଉପରେ ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିନ୍ତାମଣି ସଦୃଶ।
Verse 25
साधयेत् परराष्ट्राणि राज्यञ्च पृथिवीं जयेत् फट् स्त्रीं क्षें हूं लक्षजप्याद्यक्षादिर्वशगो भवेत्
ଏହି ସାଧନାଦ୍ୱାରା ପରରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଶ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରାଯାଏ। ‘ଫଟ୍’, ‘ସ୍ତ୍ରୀଂ’, ‘କ୍ଷେଂ’, ‘ହୂଂ’ ବୀଜାକ୍ଷର ସହିତ ଲକ୍ଷଜପ କଲେ ଯକ୍ଷାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶଗତ ହୁଅନ୍ତି।
The chapter’s technical emphasis is structural: it establishes the Tvaritā mūla-mantra as the authoritative basis that precedes and governs later prayogas, diagrammatic layouts, and operational sequences described in the following chapter.
By grounding practice in an authorized root-mantra and textual continuity, it reinforces discipline, lineage-dependence, and right ordering—conditions presented in the Agni Purana as necessary for siddhi to remain aligned with dharma rather than mere power-seeking.