Adhyaya 307

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनमन्त्रो नाम षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा अग्निर् उवाच वक्षः सवह्निर्यामाक्षौ दण्डीः श्रीः सर्वसिद्धिदा महाश्रिये महासिद्धे महाविद्युत्प्रभे नमः

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନ ମନ୍ତ୍ର’ ନାମକ ତିନିଶେ ସାତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ତିନିଶେ ଆଠମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଦିଙ୍କ ପୂଜା’—ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ବକ୍ଷଃ-ରୂପା, ବହ୍ନିସହିତା, ଯାମାକ୍ଷୀ, ଦଣ୍ଡୀ ଏବଂ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ମହାଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମହାସିଦ୍ଧେ, ମହାବିଦ୍ୟୁତ୍-ପ୍ରଭେ ନମଃ।

Verse 2

श्रिये देवि विजये नमः गौरि महाबले बन्ध नमः हूं महाकाये पद्महस्ते हूं फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रीं नमः श्रिये श्रीद नमः स्वाहा स्वाहा श्रीफट् अस्याङ्गानि नवोक्तानि तेष्वेकञ्च समाश्रयेत् त्रिलक्षमेकलक्षं वा जप्त्वाक्षाब्जैश् च भूतिदः

“ଶ୍ରୀକୁ, ଦେବୀକୁ, ବିଜୟରୂପାକୁ ନମଃ; ଗୌରୀକୁ, ମହାବଳାକୁ ନମଃ—ବନ୍ଧ (ବାନ୍ଧ/ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର)!” “ହୂଁ—ମହାକାୟାକୁ ନମଃ; ପଦ୍ମହସ୍ତାକୁ—ହୂଁ ଫଟ୍!” “ଶ୍ରୀକୁ ନମଃ; ଶ୍ରୀକୁ ଫଟ୍; ଶ୍ରୀକୁ ନମଃ; ଶ୍ରୀକୁ ଫଟ୍; ଶ୍ରୀଂ—ଶ୍ରୀକୁ ନମଃ; ଶ୍ରୀଦାୟିନୀ ଶ୍ରୀକୁ ନମଃ; ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱାହା—ଶ୍ରୀଫଟ୍।” ଏହି ନଅଟି ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମବୀଜ ମାଳାରେ ଗଣି ତିନି ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କଲେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 3

श्रीगेहे विष्णुगेहे वा श्रियं पूज्य धनं लभेत् आज्याक्तैस्तण्डुलैर् लक्षं जुहुयात् खादिरानले

ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମନ୍ଦିରେ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଘିଅ ଲେପିତ ଚାଉଳ ଦାଣାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଆହୁତି ଖଦିରକାଠ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 4

राजा वश्यो भवेद्वृद्धिः श्रीश् च स्यादुत्तरोत्तरं सर्षपाम्भोभिषेकेण नश्यन्ते सकला ग्रहाः

ସୋରିଷ ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କଲେ ରାଜା ଅନୁକୂଳ (ବଶ) ହୁଏ, ବୃଦ୍ଧି/ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଶ୍ରୀ (ଭାଗ୍ୟ) ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ବଢ଼େ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 5

बिल्वलक्षहुता लक्ष्मीर्वित्तवृद्धिश् च जायते शक्रवेश्म चतुर्द्वारं हृदये चिन्तयेदथ

ବିଲ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଲକ୍ଷ ଆହୁତି ଦିଆଗଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧନବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ତାପରେ ହୃଦୟରେ ଚାରି ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଭବନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

बलाकां वामनां श्यामां श्वेतपङ्कजधारिणीम् ऊर्ध्ववाहुद्वयं ध्यायेत्क्रीडन्तीं द्वारि पूर्ववत्

ପୂର୍ବବତ୍ ଦ୍ୱାରରେ କ୍ରୀଡାରତ—ବଲାକା (ବଗୁଳା) ସଦୃଶ ନାଜୁକ ଆକୃତି, ବାମନ (ଛୋଟ ଦେହ), ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମଧାରିଣୀ, ଉଭୟ ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୃତ—ଏମିତି ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

उर्ध्वीकृतेन हस्तेन रक्तपङ्कजधारिणीं श्वेताङ्गीं दक्षिणे द्वारि चिन्तयेद्वनमालिनीम्

ହସ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୃତ, ରକ୍ତ ପଦ୍ମଧାରିଣୀ, ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗୀ, ବନମାଳାଭୂଷିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

हरितां दोर्द्वयेनोर्धमुद्वहन्तीं सिताम्बुजम् ध्यायेद्विभीषिकां नाम श्रीदूतीं द्वारि पश्चिमे

ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ‘ବିଭୀଷିକା’ ନାମ୍ନୀ ଶ୍ରୀଦୂତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ସେ ହରିତବର୍ଣ୍ଣା, ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 9

शाङ्करीमुक्क्तरे द्वारि तन्मध्ये ऽष्टदलपङ्कजं वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

ଶାଙ୍କରୀ (ଶୈବ) ଦ୍ୱାରରେ ମୁକ୍ତ-ତର (ମୋତି ସଦୃଶ ଶ୍ୱେତ) ଚିହ୍ନ ରହେ; ତାହାର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମରେ ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

ध्येयास्ते पद्मपत्रेषु शङ्खचक्रगदाधराः अञ्जनक्षीरकाश्मीरहेमाभास्ते सुवाससः

ସେମାନଙ୍କୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଅଞ୍ଜନ-ଶ୍ୟାମ, କ୍ଷୀର-ଶ୍ୱେତ, କାଶ୍ମୀର (କେସର)-ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ହେମ-ପ୍ରଭା ସଦୃଶ; ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ।

Verse 11

आग्नेयादिषु पत्रेषु गुग्गुलुश् च कुरुण्टकः दमकः सलिलश्चेति हस्तिनी रजतप्रभाः

ଆଗ୍ନେୟା ଆଦି ପତ୍ରସମୂହରେ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ, କୁରୁଣ୍ଟକ, ଦମକ ଓ ସଲିଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହିମାନଙ୍କୁ ‘ହସ୍ତିନୀ’ ଏବଂ ‘ରଜତପ୍ରଭା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 12

हेमकुम्भधराश् चैते कर्णिकायां श्रियं स्मरेत् चतुर्भुजां सुवर्णाभां सपद्मोर्ध्वभुजद्वयां

ଏମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭଧାରୀ ପରିଚର। ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଚତୁର୍ଭୁଜା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ପ୍ରଭାମୟୀ, ଏବଂ ଉପର ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା।

Verse 13

दक्षिणाभयहस्ताभां वामहस्तवरप्रदां श्वेतगन्धांशुकामेकरौम्यमालास्त्रधारिणीं

ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଅଭୟମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ବାମ ହସ୍ତ ଵରଦାନ ଦେଇଥାଏ। ସେ ଶ୍ୱେତ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଏକ ଶୁଭ ମାଳା ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 14

ध्यात्वा सपरिवारान्तामभ्यर्च्य सकलं लभेत् द्रोणाब्जपुष्पश्रीवृक्षपर्णं मूर्ध्नि न धारयेत्

ଦେବୀଙ୍କୁ ପରିବାର ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣ-ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ବିଲ୍ୱ) ପତ୍ର ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 15

लवणामलकं वर्ज्यं नागादित्यतिथौ क्रमात् पायसाशी जपेत् सूक्तं श्रियस्तेनाभिषेचयेत्

ନାଗ ଓ ଆଦିତ୍ୟ ତିଥିର କ୍ରମରେ ଲୁଣ ଓ ଆମଳକ (ଆଁଉଳା) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପାୟସ ଭୋଜନ କରି ସୂକ୍ତ ଜପ କରି, ସେହି ଜପଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

आवाहादिविसर्गान्तां मूर्ध्नि ध्यात्वार्चयेत् श्रियम् विल्वाज्याब्जपायसेन पृथक् योगः श्रिये भवेत्

ଆବାହନରୁ ବିସର୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଣ୍ଡମଣିରେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଘିଅ, ପଦ୍ମାର୍ପଣ ଓ ପାୟସ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ବିଶେଷ ଯୋଗ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 17

विषं महिषकान्ताग्निरुद्रिज्योतिर्वकद्वयम् ॐ ह्रीं महामहिषमर्दिनि ठ ठ मूलमन्त्रं भहिषहिंसके नमः महिषशत्रुं भ्रामय हूं फट् ठ ठ महिषं हेषय हूं महिषं हन२ देवि हूं महिषनिसूदनि फट् दुर्गाहृदयमित्युक्तं साङ्गं सर्वार्थसाधकम्

“ବିଷ; ମହିଷକାନ୍ତାଗ୍ନି; ଉଦ୍ରି-ଜ୍ୟୋତି (ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଆଲୋକ); ଏବଂ ବୀଜାକ୍ଷର ଦ୍ୱୟ”—ଏଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବାଙ୍ଗ। “ଓଁ ହ୍ରୀଂ ମହାମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନି ଠ ଠ”—ଏହା ମୂଳମନ୍ତ୍ର; ସହ “ମହିଷହିଂସକେ ନମଃ”। ପ୍ରୟୋଗରେ—“ମହିଷଶତ୍ରୁଂ ଭ୍ରାମୟ ହୂଂ ଫଟ୍ ଠ ଠ”; “ମହିଷଂ ହେଷୟ ହୂଂ”; “ମହିଷଂ ହନ ହନ ଦେବି ହୂଂ”; “ମହିଷନିସୂଦନି ଫଟ୍”। ଏହା ‘ଦୁର୍ଗାହୃଦୟ’ ନାମେ ପରିଚିତ; ଅଙ୍ଗସହିତ ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ।

Verse 18

यजेद्यथोक्तं तां देवीं पीठञ्चैवाङ्गमध्यगम् ॐ ह्रीं दुर्गे रक्षणि स्वाहा चेति दुर्गायै नमः वरवर्ण्यै नमः आर्यायै कनकप्रभायै कृत्तिकायै अभयप्रदायै कन्यकायै सुरूपायै पत्रस्थाः पूजयेदेता मूर्तीराद्यैः स्वरैः क्रमात्

ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୀଠକୁ ମଧ୍ୟ (ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରି) ପୂଜା କରିବ। “ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷିଣି ସ୍ୱାହା” ଜପ କରି—“ଦୁର୍ଗାୟୈ ନମଃ, ଵରଵର୍ଣ୍ୟାୟୈ ନମଃ, କନକପ୍ରଭା ଆର୍ୟାୟୈ ନମଃ, କୃତ୍ତିକାୟୈ ନମଃ, ଅଭୟପ୍ରଦାୟୈ ନମଃ, କନ୍ୟକାୟୈ ନମଃ, ସୁରୂପାୟୈ ନମଃ”—ଏପରି ନମସ୍କାର କରିବ। ପତ୍ର ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅ’ ଆଦି ସ୍ୱରକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 19

चक्राय शङ्खाय गदायै खड्गाय धनुषे वाणाय अष्टम्याद्यैर् इमां दुर्गां लोकेशान्तां यजेदिति दुर्गायोगः समायुःश्रीस्वामिरक्ताजयादिकृत्

ଚକ୍ରକୁ, ଶଙ୍ଖକୁ, ଗଦାକୁ, ଖଡ୍ଗକୁ, ଧନୁଷକୁ ଏବଂ ବାଣକୁ ନମସ୍କାର କରି; ଅଷ୍ଟମୀ ଆଦି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତିଥିରେ ଲୋକଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ ଏହି ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ଏହାହିଁ ଦୁର୍ଗାଯୋଗ (ଅନୁଷ୍ଠାନ-ବିଧି); ଏହା ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ଶତ୍ରୁଜୟ/ବଶୀକରଣ, ବିଜୟ ଆଦି ଫଳ ଦିଏ।

Verse 20

समाध्येशानमन्त्रेण तिलहोमो वशीकरः जयः पद्मैस्तु दुर्वाभिः शान्तिः कामः पलाशजैः

ସମାଧି-ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତିଳହୋମ କଲେ ବଶୀକରଣ ଫଳ ମିଳେ। ପଦ୍ମପୁଷ୍ପର ଆହୁତିରେ ଜୟ, ଦୁର୍ବା ଘାସର ଆହୁତିରେ ଶାନ୍ତି, ଏବଂ ପଲାଶ ପୁଷ୍ପର ଆହୁତିରେ କାମନା-ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 21

पुष्टिः स्यात् काकपक्षेण मृतिद्वेषादिकं भवेत् ब्रह्मक्षुद्रभयापत्तिं सर्वमेव मनुर्हरेत्

କାକପକ୍ଷ-ଚିହ୍ନ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମନ୍ତ୍ରକ୍ରିୟା) ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟି ଓ ପୋଷଣ ହୁଏ; (ବିପରୀତ ହେଲେ) ମୃତ୍ୟୁ, ଦ୍ୱେଷ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଘଟିପାରେ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମବଳ, କ୍ଷୁଦ୍ର/ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତା, ଭୟ ଓ ଆପତ୍ତିଜନିତ ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରଣ କରେ।

Verse 22

ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहा रक्षाकरीयमुदिता जयदुर्गाङ्गसंयुता श्यामां त्रिलिचनां देवीं ध्यात्वात्मानं चतुर्भुजम्

“ଓଁ ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷିଣି ସ୍ୱାହା”—ଏହାକୁ ରକ୍ଷାକର୍ମ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଜୟଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଶକ୍ତି ସହ ସଂଯୁକ୍ତ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଲୋଚନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ନିଜକୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପେ ଭାବିବ।

Verse 23

शङ्खचक्राब्जशूलादित्रिशूलां रौद्ररूपिणीं युद्धादौ सञ्जयेदेतां यजेत् खड्गादिके जये

ଯୁଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଶୂଳ ଆଦି ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରିଣୀ ରୌଦ୍ରରୂପିଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନେ ଆହ୍ୱାନ କରି ସଞ୍ଜୟ କରିବା ଉଚିତ। ଖଡ୍ଗାଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।