
Chapter 305 — Narasiṃha and Related Mantras (नारसिंहादिमन्त्राः)
ଅଗ୍ନିଦେବ ପୂର୍ବରୁ କଥିତ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ-ଲିତାନୀରୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର (ତନ୍ତ୍ର)ର ବଳପ୍ରୟୋଗ ଓ ରକ୍ଷାମୂଳକ ଅଂଶକୁ ଆଣନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଥମେ ଶତ୍ରୁ/କ୍ଷୁଦ୍ର କର୍ମ—ସ୍ତମ୍ଭନ, ବିଦ୍ୱେଷଣ, ଉଚ୍ଚାଟନ, ଉତ୍ସାଦନ, ଭ୍ରମ, ମାରଣ, ବ୍ୟାଧି—କୁ ବର୍ଗୀକୃତ କରି ତାହାର ‘ମୋକ୍ଷ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଶମନ/ପ୍ରତିକାର ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇବେ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରୟୋଗ ସହ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ସୂଚାଏ। ପରେ ଶ୍ମଶାନରେ ରାତ୍ରି-ଜପ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତିମା-ବିଧାନ/ଭେଦନ ଦ୍ୱାରା ମାରଣ, ଏବଂ ଚୂର୍ଣ୍ଣ-କ୍ଷେପରେ ଉତ୍ସାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ-ଚକ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିତ ରକ୍ଷା-ପ୍ରଣାଳୀ—ନ୍ୟାସ, ଆୟୁଧଧାରୀ ଦେବତାଧ୍ୟାନ, ଚକ୍ର-ଯନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣବିନ୍ୟାସ, କୁମ୍ଭସ୍ଥାପନ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ 1008 ଆହୁତିର ହୋମ—କ୍ରମେ ଆସେ। ଶେଷରେ ‘ଓଁ କ୍ଷୌଁ…’ ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ର ରାକ୍ଷସସଦୃଶ ପୀଡା, ଜ୍ୱର, ଗ୍ରହବାଧା, ବିଷ ଓ ରୋଗକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ନରସିଂହଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि नाम चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नारसिंहादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भो विद्वेषणोच्चाट उत्सादो भ्रममारणे व्याधिश्चेति स्मृतं क्षुत्रं तन्मोक्षो वक्ष्यते शृणु
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ନାମ’ ନାମକ ୩୦୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୩୦୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ନରସିଂହାଦି ମନ୍ତ୍ର’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ସ୍ତମ୍ଭ, ବିଦ୍ୱେଷଣ, ଉଚ୍ଚାଟ, ଉତ୍ସାଦ, ଭ୍ରମ, ମାରଣ ଓ ବ୍ୟାଧି—ଏଗୁଡ଼ିକ ‘କ୍ଷୁଦ୍ର’ କର୍ମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତାହାର ମୋକ୍ଷ/ପ୍ରତିକାର ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।
Verse 2
ॐ नमो भगवते उन्मत्तरुद्राय भ्रम भ्रामय अमुकं वित्रासय उद्भ्रामय रौद्रेण रूपेण हूं फठ् ठ श्मशाने निशि जप्तेन त्रिलक्षं मधुना हुनेत् चिताग्नौ धूर्तसमिदुभिर्भ्राम्यते सततं रिपुः
‘ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ଉନ୍ମତ୍ତରୁଦ୍ରାୟ...’ ଶ୍ମଶାନରେ ରାତିରେ ତିନି ଲକ୍ଷ ଥର ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଚିତା ଅଗ୍ନିରେ ଧୁତୁରା କାଠ ସହିତ ମହୁ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନିରନ୍ତର ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ବୁଲୁଥାଏ।
Verse 3
हेमगैरिकया कृष्णा प्रतिमा हैमसूचिभिः जप्त्वा विध्येच्च तत्कण्ठे हृदि वा मियते रिपुः
ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ପରେ, ଗେରୁ ମାଟିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଳା ପ୍ରତିମାକୁ ସୁନା ଛୁଞ୍ଚିରେ ଶତ୍ରୁର କଣ୍ଠ କିମ୍ବା ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
Verse 4
खरबालचिताभस्म ब्रह्मदण्डी च मर्कटी गृहे वा मूर्ध्नि तच्चूर्णं जप्तमुत्सादकृत क्षिपेत्
ଗଧର ଲୋମ, ଚିତା ଭସ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ ଏବଂ ବାଇଡଙ୍କ - ଏହାର ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଉଚ୍ଚାଟନ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁର ଘରେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ପକାଇବା ଉଚିତ୍।
Verse 5
भृग्वाकाशौ सदीप्ताग्निर्भृगुर्वह्निश् च वर्म फट् एवं सहस्रारे हूं फट् आचक्राय स्वाहा हृदयं विचक्राय शिवः शिखाचक्रायाथ कवचं विचक्रायाथ नेत्रकम्
‘ଭୃଗୁ’ ଓ ‘ଆକାଶ’: ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି; ‘ଭୃଗୁ’ ଓ ‘ବହ୍ନି’—(ଏହିପରି) କବଚ ମନ୍ତ୍ର: “ଫଟ୍”। ସହସ୍ରାରରେ “ହୁଁ ଫଟ୍”; ଆ-ଚକ୍ର ପାଇଁ “ସ୍ୱାହା”। ହୃଦୟ ପାଇଁ ବି-ଚକ୍ର “ଶିବ” ସହିତ; ପରେ ଶିଖା-ଚକ୍ର; ତା’ପରେ ବି-ଚକ୍ର ପାଇଁ କବଚ; ଏବଂ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ ନେତ୍ରର ନ୍ୟାସ କରିବେ।
Verse 6
सञ्चक्रायास्त्रमुदिष्टं ज्यालाचक्राय पूर्ववत् शार्ङ्गं सुदर्शनं क्षुद्रग्रहहृत् सर्वसाधनम्
ସଞ୍ଚକ୍ର ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଛି; ଜ୍ୱାଲାଚକ୍ର ପାଇଁ ଏହା ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଶାର୍ଙ୍ଗ ଓ ସୁଦର୍ଶନ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗ୍ରହ (ବାଧା) ଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି।
Verse 7
मूर्धाक्षिमुखहृद्गुह्यपादे ह्य् अस्याक्षरान्न्यसेत् चक्राब्जासनमग्न्याभं दंष्ट्रणञ्च चतुर्भुजम्
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଣ୍ଡ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁହ୍ୟ-ପ୍ରଦେଶ ଓ ପାଦରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅଗ୍ନିତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 8
शङ्खचक्रगदापद्मशलाकाङ्कुशपाणिनम् चापिनं पिङ्गकेशाक्षमरव्याप्तत्रिपिष्टपं
ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଶଲାକା ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଅଛି, ଯିଏ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ପିଙ୍ଗଳ କେଶ-ଚକ୍ଷୁଯୁକ୍ତ, ତ୍ରିଲୋକବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ମାର (ମୃତ୍ୟୁ)ଜୟୀ—ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
नाभिस्तेनाग्निना विद्धा नश्यन्ते व्याधयो ग्रहाः पीतञ्चक्रं गदा रक्ताः स्वराः श्याममवान्तरं
ସେହି ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ନାଭି-ପ୍ରଦେଶ ବିଦ୍ଧ/ଚିକିତ୍ସିତ ହେଲେ ରୋଗ ଓ ଗ୍ରହବାଧା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବିଧିରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ପୀତ, ସ୍ୱର/ଅକ୍ଷର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭାଗ ଶ୍ୟାମ ହୁଏ।
Verse 10
नेमिः श्वेता वहिः कृष्णवर्णरेखा च पार्थिवी मध्येतरेमरे वर्णानेवं चक्रद्वयं लिखेत्
ନେମି (ପରିଧି) ଶ୍ୱେତ ହେବ; ବାହାରେ ପାର୍ଥିବ ସ୍ୱଭାବଯୁକ୍ତ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ରେଖା ରହିବ। ମଧ୍ୟର ଅନ୍ୟ ଭାଗ/ବଳୟରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇ—ଏଭଳି ଚକ୍ରଦ୍ୱୟ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
आदावानीय कुम्भोदं गोचरे सन्निधाय च दत्त्वा सुदर्शनं तत्र याम्ये चक्रे हुनेत् क्रमात्
ପ୍ରଥମେ କୁମ୍ଭଜଳ ଆଣି ଯଜ୍ଞ-ପରିସରରେ ସମୀପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେଠାରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଚକ୍ରମଣ୍ଡଳର ଦକ୍ଷିଣ (ଯାମ୍ୟ) ବୃତ୍ତରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 12
आज्यापामार्गसमिधो ह्य् अक्षतं तिलसर्षपौ पायसं गव्यमाज्यञ्च सहस्राष्टकसंख्यया
ଘୃତ, ଅପାମାର୍ଗର ସମିଧା, ଅକ୍ଷତ, ତିଳ ଓ ସରିଷ, ପାୟସ ଏବଂ ଗବ୍ୟଘୃତ—ଏସବୁକୁ ସହସ୍ରାଷ୍ଟକ (୧୦୦୮) ସଂଖ୍ୟାରେ ଅର୍ପଣ/ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
हुतशेषं क्षिप्तेत् कुम्भे प्रतिद्रव्यं विधानवित् प्रस्थानेन कृतं पिण्डं कुम्भे तस्मिन्निवेशयेत्
ବିଧାନଜ୍ଞ ଋତ୍ୱିକ୍ ହୋମ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ହୁତଶେଷକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନୁସାରେ କୁମ୍ଭରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବେ; ଏବଂ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପ୍ରମାଣରେ କୃତ ପିଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ସେହି କୁମ୍ଭରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।
Verse 14
विष्णादि सर्वं तत्रैव न्यसेत् तत्रैव दक्षिणे नमो विष्णुजनेभ्यः सर्वशान्तिकरेभ्यः प्रतिगृह्णन्तु शान्तये नमः दद्यादनेन मन्त्रेण हुतशेषाम्भसा बलिं
ସେଠାରେ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ। ପରେ—“ବିଷ୍ଣୁଜନେଭ୍ୟଃ ନମଃ, ସର୍ବଶାନ୍ତିକରେଭ୍ୟଃ ନମଃ; ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ନମଃ”—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ହୁତଶେଷ ଜଳଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 15
फलके कल्पिते पात्रे पलाशं क्षीरशाखिनः गव्यपूर्णे निवेश्यैव दिक्ष्वेवं होमयेद्द्विजैः
ଫଳକ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରରେ କ୍ଷୀରଶାଖୀ ବୃକ୍ଷର ପଲାଶ କାଠ ରଖି, ଗବ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିପରି ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ହୋମ କରିବେ।
Verse 16
सदक्षिणमिदं होमद्वयं भूतादिनाशनम् वर्णद्वयमिति ख गव्याक्तपत्रलिखितैर् निष्पर्णैः क्षुद्रमुद्धृतम्
ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଏହି ଦ୍ୱିହୋମ ଭୂତାଦି ଦୋଷକୁ ନାଶ କରେ। ‘ଖ’ ଆଦି ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଗବ୍ୟଲେପିତ ପତ୍ରରେ ଲେଖି, ସେହି ପତ୍ରଖଣ୍ଡଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁଦ୍ର (ଲାଜା/ଭଜା ଧାନ୍ୟ) ଉଠାଇ ହବିରୂପେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 17
दूर्वाभिरायुषे पद्मैः श्रिये पुत्रा उडुग्बरैः गोसिद्ध्यै सर्पिषा गोष्ठे मेधायै सर्वशाखिना
ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି, ଉଦୁମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରଲାଭ; ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଗୋସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠରେ ସର୍ବଶାଖୀ ବୃକ୍ଷ/କାଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ମେଧା ମିଳେ।
Verse 18
ॐ क्षौं नमो भगवते नारसिंहाय ज्वालामालिने दीप्तदंष्ट्रायाग्निनेत्राय सर्वरक्षोघ्नाय सर्वभूतविनाशाय सर्वज्वरविनाशाय दह पच रक्ष हूं फट् मन्त्रोयं नारसिंहस्य मकलाघ्निवारणः जप्यादिना हरेत् क्षुद्रग्रहमारीविषामयान् चूर्णमण्डूकवयसा जलाग्निस्तम्भकृद्भवेत्
“ଓଂ କ୍ଷୌଂ—ଜ୍ୱାଲାମାଲାଧାରୀ, ଦୀପ୍ତଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଅଗ୍ନିନେତ୍ର ଭଗବାନ ନରସିଂହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ବ ରାକ୍ଷସଘ୍ନ, ସର୍ବ ବୈରୀଭୂତବିନାଶକ, ସର୍ବ ଜ୍ୱରବିନାଶକ—‘ଦହ, ପଚ, ରକ୍ଷ’—ହୂଂ ଫଟ୍।” ଏହା ନରସିଂହମନ୍ତ୍ର; ଦୁଷ୍ଟ ଉପଦ୍ରବ ନିବାରକ। ଜପାଦି କ୍ରିୟାରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗ୍ରହବାଧା, ମହାମାରୀ, ବିଷପୀଡା ଓ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ‘ମଣ୍ଡୂକବୟସା’ ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ଜଳ-ଅଗ୍ନି ସ୍ତମ୍ଭନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
They are base/hostile operations (e.g., stambhana, vidveṣaṇa, uccāṭana, utsādana, bhrama, māraṇa, vyādhi) treated as forceful techniques that require knowledge of counter-release/pacification.
A Sudarśana/Chakra-centered system using nyāsa, dhyāna, chakra-diagrams (mandala), kumbha installation, and homa/bali procedures for graha, bhūta, and disease-removal.
It is described as removing minor graha possessions, epidemic afflictions, poisonings, fevers (jvara), and diseases, with Narasiṃha visualized as flame-wreathed and fire-eyed.