Adhyaya 168
Chapter 168 — महापातकादिकथनम् (Exposition of Great Sins and Related Topics)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନ୍ୟାୟ-କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଗ୍ରହଣ ନକରୁଥିବାକୁ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦେବେ; ଇଚ୍ଛାକୃତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାକୃତ ପାପ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପରେ ଆହାର ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଶୌଚ-ଅଶୌଚ ନିୟମ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ମହାପାତକୀ, ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ, ପତିତ, ବହିଷ୍କୃତ/ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଗୋଷ୍ଠୀ, ନିନ୍ଦିତ ବୃତ୍ତିବାନ ଆଦିଙ୍କ ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ସଂସର୍ଗ କେବେ ଅପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ କେବେ ପରିହାର ଅନିବାର୍ୟ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତାପରେ କୃଚ୍ଛ୍ର, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଷିଦ୍ଧ ଭୋଜନ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ, ଅପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟସେବନ ଆଦି ଦୋଷରେ ନିୟୋଜିତ। ଆଗକୁ ଚାରି ମହାପାତକ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ସ୍ତେୟ, ଗୁରୁତଲ୍ପଗମନ—ର ଲକ୍ଷଣ, ସମଦୋଷ କର୍ମ, ଉପପାତକ ଓ ଜାତିଭ୍ରଂଶକ କର୍ମର ବର୍ଗୀକରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ସମଗ୍ରରେ ରାଜଧର୍ମ, ଶୌଚଶାସନ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଭାଜନକୁ ଏକତ୍ର କରି ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଆଚାରଶୁଦ୍ଧିକୁ ପରସ୍ପର ପୂରକ ମାର୍ଗ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महपुराणे ऽयुतलक्षकोटिहोमा नाम सप्तषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः महापातकादिकथनम् पुष्कर उवाच दण्डं कुर्यान्नृपो नॄणां प्रायश्चित्तमकुर्वतां कामतो ऽकामतो वापि प्रायश्चित्तं कृतं चरेत्
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଅୟୁତଲକ୍ଷକୋଟିହୋମ’ ନାମକ ୧୬୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୧୬୮ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ମହାପାତକାଦି କଥନ’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ଯେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ। ପାପ ଇଚ୍ଛାକୃତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାକୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବିହିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ତାହା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 2
जातवेदोमुखैः सौरैर् इति ख रिपुं हरेदिति ङ , ञ च मत्तक्रुद्धातुराणां च न भुञ्जीत कदाचन महापातकिनां स्पृष्टं यच्च स्पृष्टमुदक्यया
‘ଜାତବେଦୋମୁଖୈଃ ସୌରୈଃ’—ଏହା ‘ଖ’ ବର୍ଣ୍ଣ; ‘ରିପୁଂ ହରେଦ୍’—ଏହା ‘ଙ’ ଓ ‘ଞ’ ବର୍ଣ୍ଣ। ମତ୍ତ, କ୍ରୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅନ୍ନ କେବେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମହାପାତକୀଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶିତ ଓ ଉଦକ୍ୟା (ରଜସ୍ୱଳା) ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 3
गणान्नं गणिकान्नं च वार्धुषेर्गायनस्य च अभिशप्तस्य षण्डस्य यस्याश्चोपपतिर्गृहे
ଗଣ (ନୀଚ ସଙ୍ଗ)ର ଅନ୍ନ, ଗଣିକାର ଅନ୍ନ, ସୁଦଖୋର ଓ ବୃତ୍ତିଗାୟକର ଅନ୍ନ; ଏବଂ ଶପ୍ତ, ଷଣ୍ଡ (ନପୁଂସକ) ଓ ଯାହାର ଘରେ ଉପପତି (ପରପୁରୁଷ) ରହେ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀର ଅନ୍ନ—ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 4
रजकस्य नृशंसस्य वन्दिनः कितवस्य च मिथ्यातपस्विनश् चैव चौरदण्डिकयोस् तथा
ତଥା ରଜକ (ଧୋବା), ନୃଶଂସ (କ୍ରୂର) ଲୋକ, ବନ୍ଦିନ (ସ୍ତୁତିକାର), କିତବ (ଜୁଆରି), ମିଥ୍ୟାତପସ୍ବୀ (ଢୋଙ୍ଗୀ ତପସ୍ବୀ), ଏବଂ ଚୋର ଓ ଦଣ୍ଡିକ (ଜଲ୍ଲାଦ/ଦଣ୍ଡଜୀବୀ)—ଏମାନଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 5
कुण्डगोलस्त्रीजितानां वेदविक्रयिणस् तथा शैलूषतन्त्रवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च
କୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗୋଲ (ଅବୈଧ ଜନ୍ମ) ବ୍ୟକ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀଜିତ (ସ୍ତ୍ରୀବଶ) ପୁରୁଷ, ବେଦବିକ୍ରୟୀ (ବେଦ ବେଚୁଥିବା), ଶୈଲୂଷ (ନଟ/ଅଭିନେତା), ତନ୍ତ୍ରବାୟ (ବିପଥ ତାନ୍ତ୍ରିକ)ର ଅନ୍ନ, ଏବଂ କୃତଘ୍ନ (ଅକୃତଜ୍ଞ)ର ଅନ୍ନ—ସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 6
कर्मारस्य निषादस्य चेलनिर्णेजकस्य च मिथ्याप्रव्रजितस्यान्नम्पुंश् चल्यास्तैलिकस्य च
କର୍ମାର (ଲୋହାର), ନିଷାଦ (ଶିକାରି/ବନବାସୀ), ଚେଲନିର୍ଣ୍ଣେଜକ (ବସ୍ତ୍ର ଧୋବା), ମିଥ୍ୟାପ୍ରବ୍ରଜିତ (ଢୋଙ୍ଗୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ)ର ଅନ୍ନ; ଏବଂ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ (ଛଳିନୀ/ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ) ଓ ତୈଲିକ (ତେଲି)ର ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 7
आरूढपतितस्यान्नं विद्विष्टान्नं च वर्जयेत् तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेनानिमन्त्रितः
ପତିତ (ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ)ର ଅନ୍ନ ଓ ବିଦ୍ୱିଷ୍ଟ (ଦ୍ୱେଷୀ)ର ଅନ୍ନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 8
ब्राह्मणान्नञ्च शूद्रेण नाद्याच्चैव निमन्त्रितः एषामन्यतमस्यान्नममत्या वा त्र्यहं क्षपेत्
ଶୂଦ୍ର ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ଅନ୍ନ ଅନ୍ୟଜଣ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅବଧାନହୀନତାରେ ଖାଇଲେ, ତିନି ରାତି (ତିନି ଦିନ) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବ।
Verse 9
मत्या भुक्त्वा चरेत् कृच्छ्रं रेतोविण्मूत्रमेव च चण्डालश्वपचान्नन्तु भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्
ଜାଣିକରି ମାଛ ଖାଇଲେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବ; ଶୁକ୍ର, ମଳ ଓ ମୂତ୍ର ସେବନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ। କିନ୍ତୁ ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ୱପଚର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବ।
Verse 10
अनिर्दिशं च प्रेतान्नं गवाघ्रातं तथैव च शूद्रोच्छिष्टं शुनोच्छिष्टं पतितान्नं तथैव च
ଯାହାର ଉତ୍ସ/ମାଲିକାନା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ ସେହି ଅନ୍ନ, ପ୍ରେତକର୍ମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ନ, ଗାଈ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ଅନ୍ନ, ଶୂଦ୍ରର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ, କୁକୁରର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ପତିତର ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ଅପବିତ୍ର ଭାବେ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 11
तप्तकृच्छ्रं प्रकुर्वीत अशौचे कृच्छ्रमाचरेत् अशौचे यस्य यो भुङ्क्ते सोप्यशुद्धस् तथा भवेत्
ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ (ସାଧାରଣ) ଅଶୌଚରେ କୃଚ୍ଛ୍ର ନିୟମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅଶୌଚୀ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅନ୍ନ ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 12
मृतपञ्चनखात् कूपादमेध्येन सकृद्युतात् गणानां गणिकानाञ्चेति ङ , ञ च चौरदाम्भिकयोस्तथेति ञ अपः पीत्वा त्र्यहं तिष्ठेत् सोपवासो द्विजोत्तमः
ଯଦି କୌଣସି କୂଆ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର କାରଣରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଏ—ଯଥା ପଞ୍ଚନଖୀ ମୃତ ପଶୁର ଶବ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ବହିଷ୍କୃତ ଗଣ ଓ ଗଣିକା, ଅଥବା ଚୋର ଓ ଦାମ୍ଭିକ ଭଳି ଅପବିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ—ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ଜଳ ପାନ କରି ଉପବାସ ସହ ତିନି ଦିନ (ତିନି ରାତି) ରହିବ।
Verse 13
सर्वत्र शूद्रे पादः स्याद् द्वित्रयं वैश्यभूपयोः विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ମାପର ଏକ ପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ); ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗ ଏବଂ ରାଜା/କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ତିନି ଭାଗ। ଶୂକର, ଗଧା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ରର ମଳ, ଗୋମୂତ୍ର ଏବଂ କପି-କାକର ଅଶୁଚି ବିଷୟରେ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
Verse 14
प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् शुष्काणि जग्ध्वा मांसानि प्रेतान्नं करकाणि च
ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ ପାନ କରେ, କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ (ପ୍ରେତାନ୍ନ) ଅଥବା କରକ-ପ୍ରକାର ଅବଶେଷ/ଅଙ୍ଗଭାଗ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
क्रव्यादशूकरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः गोनराश्वखरोष्ट्राणां छत्राकं ग्रामकुक्कुटं
କ୍ରବ୍ୟାଦ (ମାଂସାହାରୀ) ପଶୁମାନଙ୍କ ମାଂସ, ଶୂକର ଓ ଉଷ୍ଟ୍ରର ମାଂସ; ଏହିପରି ଗୋ ଓ ଶ୍ୱାନ, କପି ଓ କାକର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତଦୁପରି ଗବୟ (ବନ୍ୟ ଗୋ), ନର (ମନୁଷ୍ୟ), ଅଶ୍ୱ, ଖର ଓ ଉଷ୍ଟ୍ରର ମାଂସ, ଛତୁ (ଛତ୍ରାକ) ଏବଂ ଗ୍ରାମ୍ୟ କୁକ୍କୁଟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 16
मांसं जग्ध्वा कुञ्जरस्य तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति आमश्राद्धे तथा भुक्त्वा ब्रह्मचारी मधु त्वदन्
ହାତୀର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ‘ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର’ ନାମକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହିପରି ଆମ-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ମଧୁ (ମଧୁ/ମହୁ) ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 17
लशुनं गुञ्जनं चाद्यात् प्राजापत्यादिना शुचिः भुक्त्वा चान्द्रायणं कुर्यान् मांसञ्चात्मकृतन्तथा
ଲଶୁଣ କିମ୍ବା ଗୁଞ୍ଜନ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଆଦି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରା ମାଂସ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ।
Verse 18
पेलुगव्यञ्च पेयूषं तथा श्लेष्मातकं मृदं वृथाकृशरसंयावपायसापूपशष्कुलीः
ଅଧିକରେ ପେଲୁଗବ୍ୟ, ପେୟୂଷ (ପ୍ରଥମ ଦୁଧ), ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ (ଫଳ/ବୃକ୍ଷଜ ଦ୍ରବ୍ୟ), ମୃଦ୍ (ମାଟି) ଏବଂ ପୁନଃ କୃଶର, ରସ, ସଂଯାବ, ପାୟସ, ଆପୂପ, ଶଷ୍କୁଲୀ ପ୍ରଭୃତି ପକ୍କା ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
Verse 19
अनुपाकृटमांसानि देवान्नानि हवींषि च गवाञ्च महिषीणां च वर्जयित्वा तथाप्यजां
ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପକାନଥିବା ମାଂସ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଓ ହବି (ଯଜ୍ଞାହୁତି) ବର୍ଜନୀୟ; ଗୋ ଓ ମହିଷୀର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ତଥାପି କିଛି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଜା (ଛାଗ) ଅନୁମତ।
Verse 20
सर्वक्षीराणि वर्ज्याणि तासाञ्चैवाप्यन्निर्दशं शशकः शल्यकी गोधा खड्गः कूर्मस्तथैव च
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଧ ବର୍ଜନୀୟ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ/ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ଯଥା ଶଶକ, ଶଲ୍ୟକୀ, ଗୋଧା, ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା) ଓ କୂର୍ମ (କଚ୍ଛପ)ର ଦୁଧ।
Verse 21
भक्ष्याः पञ्चनखाः प्रोक्ताः परिशेषाश् च वर्जिताः पाठीनरोहितान्मत्स्यान् सिंहतुण्डांश् च भक्षयेत्
ପଞ୍ଚନଖ (ପାଞ୍ଚ ନଖ ଥିବା) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ମାତ୍ର ଭକ୍ଷ୍ୟ; ଅନ୍ୟମାନେ ବର୍ଜିତ। ପାଠୀନ ଓ ରୋହିତ ମାଛ, ଏବଂ ‘ସିଂହତୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ମାଛ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣୀୟ।
Verse 22
यवगोधूमजं सर्वं पयसश् चैव विक्रियाः वागषाड्गवचक्रादीन् सस्नेहमुषितं तथा
ଯବ ଓ ଗୋଧୂମରୁ ତିଆରି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଏବଂ ଦୁଧ ଓ ତାହାର ବିକାର; ତଥା ବାଗଷାଡ୍ଗବ, ଗବ, ଚକ୍ର ଆଦି—ଘି/ତେଲ ଭଳି ସ୍ନେହ ସହ ରଖି ‘ଉଷିତ’ (ସଞ୍ଚିତ/ପରିପକ୍ୱ) କରାଯାଇଥିଲେ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସେହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣାଯାଏ।
Verse 23
द्वितीयं वैश्यशूद्रयोरेति क , ख , ङ , ञ च शुष्काणि दग्धमंसानि इति ङ प्राजापत्याद्द्विजः शुचिरिति ख अग्निहोत्रपरीद्धाग्निर्ब्राह्मणः कामचारतः चान्द्रायणं चरेन्मासं वीरवध्वासनं हितं
ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ (ନିମ୍ନ) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ସ୍ତର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—କ, ଖ, ଙ, ଞ ପାଠଭେଦରେ ଏହିପରି ମିଳେ। ଙ-ପାଠରେ ‘ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ମାଂସ’ ଗ୍ରହଣ କଥା ଅଛି; ଖ-ପାଠରେ ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଚି ହୁଏ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କାମବଶତଃ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ରଖିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ମାସ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରୁ; ଏହା ‘ବୀରବଧ୍ୱାସନ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲିଖିତ, ହିତକର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
Verse 24
ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः महान्ति पातकान्याहुः संयोगश् चैव तैः सह
ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି, ଏବଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମହାପାତକ କୁହାଯାଏ; ଏହାଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ/ସହଭାଗିତା (ପାପ କିମ୍ବା ପାପୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ) ମଧ୍ୟ ପାତକ ହିସାବରେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 25
अनृते च समुत्कर्षो राजगामि च पैशुनं गुरोश्चालीकनिर्बन्धः समानं ब्रह्महत्यया
ଅନୃତ ଆଧାରିତ ଆତ୍ମ-ଉତ୍କର୍ଷ, ରାଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଚୁଗୁଳି/ପୈଶୁନ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ପରନିନ୍ଦା, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗକୁ ହଠରେ ଲଗାଇ ରଖିବା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 26
ब्रह्मोज्झ्यवेदनिन्दा च कौटसाक्ष्यं सुहृद्बधः गर्हितान्नाज्ययोर्जग्धिः सुरापानसमानि षट्
ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ, ବେଦନିନ୍ଦା, କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ (ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ), ସୁହୃଦ୍ବଧ, ଗର୍ହିତ/ଅଶୁଚି ଅନ୍ନଭକ୍ଷଣ ଏବଂ (ଅନୁଚିତ/ଅଶୁଦ୍ଧ) ଘିଅ ଭକ୍ଷଣ—ଏହି ଛଅଟିକୁ ସୁରାପାନସମ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 27
निक्षेपस्यापहरणं नराश्वरजतस्य च भूमिवज्रमणीनाञ्च रुक्मस्तेयसमं स्मृतं
ନିକ୍ଷେପ (ଅର୍ପିତ ଧନ) ଅପହରଣ, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ରଜତ ଚୋରି, ଏବଂ ଭୂମି, ବଜ୍ର (ହୀରା) ଓ ମଣି ଚୋରି—ଏସବୁକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋରି ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।
Verse 28
रेतःसेकः स्वयोन्याषु कुमारीष्वन्त्यजासु च सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु गुरुतल्पसमं विदुः
ନିଜ ବଂଶର ସ୍ତ୍ରୀ, କୁମାରୀ, ଅନ୍ତ୍ୟଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସଖା କିମ୍ବା ପୁତ୍ରର ପତ୍ନୀ ସହ ରେତଃସେକ (ସମ୍ଭୋଗ) କରିବାକୁ ଗୁରୁତଳ୍ପଭଙ୍ଗ ସମାନ ଅପରାଧ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 29
गोबधो ऽयाज्य संयाज्यं पारदार्यात्मविक्रियः गुरुमातृपितृत्यागः स्वाध्ययाग्न्योः सुतस्य च
ଗୋହତ୍ୟା; ଅୟାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଜନ କରିବା କିମ୍ବା ତାହାରେ ଭାଗ ନେବା; ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ; ଆତ୍ମବିକ୍ରୟ (ନିଜକୁ ବିକ୍ରି କରିବା); ଗୁରୁ, ମାତା କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ; ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଅବହେଳା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ।
Verse 30
परिवित्तितानुजेन परिवेदनमेव च तयोर्दानञ्च कन्यायास्तयोरेव च याजनं
ଅବିବାହିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ (ପରିବିତ୍ତ) ଥିବାବେଳେ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ବିବାହ କଲେ ‘ପରିବେଦନ’ (ବିଧିସମ୍ମତ ନିବେଦନ/ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏବଂ କନ୍ୟାଦାନ ଓ ଯାଜନ—ଏହି ଦୁଇ ଅଧିକାର ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର।
Verse 31
कन्याया दूषणञ्चैव वार्धुष्यं व्रतलोपनं तडागारामदाराणामपत्यस्य च विक्रियः
କନ୍ୟାର ଦୂଷଣ/ଅପମାନ; ବାର୍ଧୁଷ୍ୟ (ସୁଦଖୋରି); ବ୍ରତଲୋପନ; ଏବଂ ତଡାଗ, ଆରାମ (ଉପବନ), ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନର ବିକ୍ରୟ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପକର୍ମ।
Verse 32
व्रात्यता बान्धवत्यागो भृताध्यापनमेव च भृताच्चाध्ययनादानमविक्रेयस्य विक्रयः
ବ୍ରାତ୍ୟତା (ବୈଦିକ ଶାସନରୁ ପତନ); ବାନ୍ଧବତ୍ୟାଗ; ଦରମା ନେଇ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା; ବେଦାଧ୍ୟୟନ/ପାଠ ପାଇଁ ପରିଶ୍ରମିକ ଗ୍ରହଣ; ଏବଂ ଅବିକ୍ରେୟ ବସ୍ତୁର ବିକ୍ରୟ—ଏସବୁ ଅଧର୍ମରୂପ ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ।
Verse 33
समानि ब्रह्महत्ययेति ख , ङ , ञ च गर्हितानामन्नजग्धिरिति ङ सख्युः सुतस्य चेति ङ सर्वाकारेष्वधीकारो महायन्त्रप्रवर्तनं हिंसौषधीनां स्त्र्याजीवः क्रियालङ्गनमेव च
“ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମାନ” କର୍ମ—ଏହିପରି ଖ-, ଙ-, ଞ-ପାଠରେ କୁହାଯାଇଛି। “ଗର୍ହିତମାନଙ୍କ ଛାଡ଼ା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ”—ଏହା ଙ-ପାଠ; ଏବଂ “ମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂ ସହ ସଂସର୍ଗ”—ଏହା ମଧ୍ୟ ଙ-ପାଠ। ଅନ୍ୟତରେ: ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକାର ଧରିବା, ମହାଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ, ହିଂସ୍ର/ବିଷ ଔଷଧର ପ୍ରୟୋଗ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆୟରେ ଜୀବିକା, ଏବଂ ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଲଂଘନ—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ।
Verse 34
इन्धनार्थमशुष्काणां दुमाणाञ्चैव पातनं योषितां ग्रहणञ्चैव स्त्रीनिन्दकसमागमः
କେବଳ ଇନ୍ଧନ ପାଇଁ କଚ୍ଚା/ଅଶୁଷ୍କ ଗଛ କାଟିବା, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବା, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀନିନ୍ଦକମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ।
Verse 35
आत्मार्थञ्च क्रियारम्भो निन्दितान्नदनन्तथा अनाहिताग्नितास्तेयमृणानाञ्चानपक्रिया
କେବଳ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବା, ନିନ୍ଦିତ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା, ସ୍ଥାପିତ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ବିନା ରହିବା, ଚୋରି, ଏବଂ ଋଣ ଶୋଧ ନ କରିବା—ଏସବୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଦୋଷ।
Verse 36
असच्छास्त्राधिगमनं दौःशील्यं व्यसनक्रिया धान्यकुप्यपशुस्तेयं मद्यपस्त्रीनिषेवणं
ଅସତ୍/କପଟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ, ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର, ବ୍ୟସନାଚରଣ, ଧାନ୍ୟ-ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ-କିମ୍ବା ପଶୁ ଚୋରି, ମଦ୍ୟପାନ, ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀସେବନ—ଏସବୁ ବିନାଶକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମ।
Verse 37
स्त्रीशूद्रविट्क्षत्रबधो नास्तिक्यञ्चोपपातकं ब्राह्मणस्य रुजः कृत्यं घ्रातिरघ्रेयमद्ययोः
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଧ, ଏବଂ ନାସ୍ତିକ୍ୟ—ଏସବୁ ଉପପାତକ (ଗୌଣ ପାପ)। ତଦ୍ରୂପ, ପୀଡ଼ା ଦେବା (ରୁଜା), କୃତ୍ୟା (ଅଭିଚାର/କଳା କ୍ରିୟା), ଏବଂ ଘ୍ରାଣ କରିବା ଅଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଓ ମଦ୍ୟର ଗନ୍ଧ ଘ୍ରାଣ—ଏହାମଧ୍ୟ (ଉପପାତକ)।
Verse 38
जैंभं पुंसि च मैथुन्यं जातिभ्रंशकरं स्मृतं श्वखरोष्ट्रमृगेन्द्राणामजाव्योश् चैव मारणं
ପୁରୁଷ ସହିତ ଏବଂ (ଅମାନୁଷ) ଜୈମ୍ଭ ସହିତ ମୈଥୁନ କରିବାକୁ ଜାତିଭ୍ରଂଶକାରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି କୁକୁର, ଗଧା, ଉଠ, ସିଂହ ଏବଂ ଛେଳି-ଭେଡ଼ା ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ।
Verse 39
सङ्कीर्णकरणं ज्ञेयं मीनाहिनकुलस्य च निन्दितेभ्यो धनादानं बाणिज्यं शूद्रसेवनं
ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ (ମିଶ୍ରଜାତି) ଲୋକଙ୍କ କର୍ମରେ ମାଛ ଧରିବା ଏବଂ ମାଛ ଓ ନକୁଳ (ମଙ୍ଗୁସ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ନିନ୍ଦିତଙ୍କୁ ଧନଦାନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରସେବା ମଧ୍ୟ ତଦନ୍ତର୍ଗତ।
Verse 40
अपात्रीकरणं ज्ञेयमसत्यस्य च भाषणं कृमिकीटवयोहत्या मद्यानुगतभोजनं
ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅପାତ୍ର କରିଦେବା, ଅସତ୍ୟ କହିବା, କୃମି-କୀଟ ଓ ପକ୍ଷୀ ହତ୍ୟା କରିବା, ଏବଂ ମଦ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭୋଜନ କରିବା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପାପକର୍ମ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 41
फलैधःकुसुमस्तेयमधैर् यञ्च मलावहं
ଫଳ, ଇନ୍ଧନ-କାଠ ଓ ପୁଷ୍ପ ଚୋରି, ଏବଂ ଅଧୈର୍ୟ/ଅସତ୍ୟ ଉପାୟରେ ଯାହା କିଛି ହରଣ କରାଯାଏ—ସବୁ ମଳିନତା (ଅଶୌଚ) ଆଣେ।
Frequently Asked Questions
Prāyaścitta is mandatory for sins committed intentionally or unintentionally, and rājadharma authorizes the king to punish those who refuse expiation to protect social-ritual order.
Brahmahatyā (killing a Brāhmaṇa), surāpāna (drinking intoxicants), steya (theft), and gurutalpa (sexual violation of the guru’s wife), including complicity/association with them.
It treats diet and contact as carriers of purity/impurity, listing prohibited food sources and prescribing penances that ritually restore the practitioner’s eligibility for Vedic-social duties.
Kṛcchra, Taptakṛcchra, Prājāpatya, and Cāndrāyaṇa—applied according to the gravity and type of transgression (food impurity, forbidden substances, or severe offences).