Adhyaya 154

Verse 1

१७च्द् नैष्ठिको ब्रह्मचारी वा देहान्तं निवसेद्गुरौ अप्_१५३ इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मचर्याश्रमो नाम त्रिपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः विवाहः पुष्कर उवाच विप्रश् चतस्रो विन्देत भार्यास्तिस्रस्तु भूमिपः द्वे च वैश्यो यथाकामं भार्यैकामपि चान्त्यजः

ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜୀବନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣର “ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାଶ୍ରମ” ନାମକ ୧୫୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୧୫୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ “ବିବାହ” ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାରି, ରାଜା (କ୍ଷତ୍ରିୟ) ତିନି, ବୈଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦୁଇ, ଏବଂ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଗୋଟିଏ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ।

Verse 2

धर्मकार्याणि सर्वाणि न कार्याण्यसवर्णया पाणिर्ग्राह्यः सवर्णासु गृह्णीयात् क्सत्रिया शरं

ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅସବର୍ଣ୍ଣା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିବାହରେ ସବର୍ଣ୍ଣା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ପାଣିଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶର-ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରୁ।

Verse 3

वैश्या प्रतीदमादद्याद्दशां वै चान्त्यजा तथा सकृत् कन्या प्रदातव्या हरंस्तां चौरदण्डभाक्

ବୈଶ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଏହାର (ଯଥୋଚିତ) ମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ; ଅନ୍ତ୍ୟଜା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦଶ (ଏକକ) ଗ୍ରହଣ କରୁ। କନ୍ୟାଦାନ ଏକଥର ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ତାକୁ ହରଣ କରେ ସେ ଚୋରଦଣ୍ଡର ଭାଗୀ।

Verse 4

अपत्यविक्रयासक्ते निष्कृतिर् न विधीयते कन्यादानं शचीयोगो विवाहो ऽथ चतुर्थिका

ଅପତ୍ୟ ବିକ୍ରୟରେ ଆସକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ ନୁହେଁ। (ଏବେ) କନ୍ୟାଦାନ, ଶଚୀଯୋଗ, ବିବାହବିଧି, ଏବଂ ପରେ ‘ଚତୁର୍ଥିକା’ ବ୍ରତର ବିଧାନ କୁହାଯାଉଛି।

Verse 5

सतीयोग इति ख , छ च विवाहमेतत् कथितं नामकर्मचतुष्टयं नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीवे च पतिते पतौ

ଖ ଓ ଛ ପାଠରେ ଏହି ବିବାହକୁ “ସତୀଯୋଗ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପତି ନଷ୍ଟ (ନିଖୋଜ), ମୃତ, ପ୍ରବ୍ରଜିତ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ), କ୍ଲୀବ (ନପୁଂସକ), କିମ୍ବା ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହେଲେ ନାମ-କର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚତୁର୍ବିଧ ବିଧାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 6

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते मृते तु देवरे देयात् तदभावे यथेच्छया

ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଆପତ୍ତିରେ ନାରୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ପତି ଗ୍ରହଣର ଅନୁମତି ଅଛି। ପତି ମୃତ ହେଲେ ଦେବର (କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା) ସହ ବିବାହ ଦିଆଯାଉ; ତାହା ନଥିଲେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ।

Verse 7

पूर्वात्रितयमाग्नेयं वायव्यं चोत्तरात्रयं रोहिणौ चेति चरणे भगणः शस्यते सदा

ପୂର୍ବର ତିନି ଚରଣ ଅଗ୍ନି-ପ୍ରକୃତିର, ଉତ୍ତରର ତିନି ଚରଣ ବାୟୁ-ପ୍ରକୃତିର; ରୋହିଣୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି—ଚରଣ/ପଦ ବିଷୟରେ ‘ଭଗଣ’ ବର୍ଗୀକରଣ ସଦା ବିହିତ।

Verse 8

नैकगोत्रान्तु वरयेन्नैकार्षेयाञ्च भार्गव पितृतः सप्तमादूर्ध्वं मातृतः पञ्चमात्तथा

ହେ ଭାର୍ଗବ! ସମାନ ଗୋତ୍ରର କନ୍ୟାକୁ, ଏବଂ ସମାନ ଋଷି-ପ୍ରବର (ଆର୍ଷେୟ) ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ବରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପିତୃପକ୍ଷରେ ସପ୍ତମ ପିଢ଼ିର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଏବଂ ମାତୃପକ୍ଷରେ ପଞ୍ଚମ ପିଢ଼ିର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ବିବାହ ସମ୍ମତ।

Verse 9

आहूय दानं ब्राह्मः स्यात् कुलशीलयुताय तु पुरुषांस्तारयेत्तज्जो नित्यं कन्यप्रदानतः

ବରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କନ୍ୟାଦାନ କରାଗଲେ ତାହା ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ; ଏହା କୁଳ ଓ ଶୀଳ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ସେହି ସଂଯୋଗର ସନ୍ତାନ କନ୍ୟାଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 10

तथा गोमिथुनादानाद्विवाहस्त्वार्ष उच्यते प्रार्थिता दीयते यस्य प्राजापत्यः स धर्मकृत्

ତଥା ଗୋମିଥୁନ (ଗାଈ-ବଳଦ ଯୁଗଳ) ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେ ବିବାହ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଆର୍ଷ ବିବାହ କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଯେଉଁ ବିବାହରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ କନ୍ୟା ଦିଆଯାଏ, ସେହିଟି ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ; ଏମିତି ପୁରୁଷ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତା।

Verse 11

शुल्केन चासुरो मन्दो गान्धर्वो वरणान्मिथः राक्षसो युद्धहरणात् पैशाचः कन्यकाच्छलात्

ଯେଉଁଠି କନ୍ୟାଦାନ ଶୁଲ୍କ (ବଧୂମୂଲ୍ୟ) ନେଇ କରାଯାଏ, ସେ ଆସୁର ବିବାହ; ଉଭୟଙ୍କ ପରସ୍ପର ବରଣରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ; ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣରେ ରାକ୍ଷସ; ଛଳରେ କନ୍ୟାଲାଭ ହେଲେ ପୈଶାଚ।

Verse 12

वैवाहिके ऽह्नि कुर्वीत कुम्भकारमृदा शुचीं जलाशये तु तां पूज्य वाद्याद्यैः स्त्रीं गृहत्रयेत्

ବିବାହଦିନେ କୁମ୍ଭକାରର ମାଟିରେ ଏକ ଶୁଚି (ମଙ୍ଗଳ) ସ୍ତ୍ରୀ-ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଜଳାଶୟ ପାଖେ ବାଦ୍ୟାଦି ସହ ତାହାକୁ ପୂଜା କରି; ପରେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।

Verse 13

प्रशुप्ते केशवे नैव विवाहः कार्य एव हि पोषे चैत्रे कुजदिने रिक्ताविष्टितथो न च

କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ‘ପ୍ରଶୁପ୍ତ’ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୌଷ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ମଙ୍ଗଳବାରେ, ଏବଂ ରିକ୍ତା ଓ ଆବିଷ୍ଟି ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

न शुक्रजीवे ऽस्तमिते न शशाङ्के ग्रहार्दिते अर्कार्कभौमयुक्ते भे व्यतीपातहते न हि

ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଅସ୍ତ ଥିଲେ ନୁହେଁ; ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହପୀଡିତ ହେଲେ ନୁହେଁ; ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ କ୍ରୂର ଗ୍ରହ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଯୁକ୍ତ ଥାଏ ସେଠି ନୁହେଁ; ଏବଂ ବ୍ୟତୀପାତରେ ହତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ସମୟରେ କର୍ମ ଅନୁଚିତ।

Verse 15

सोम्यं पित्र्यञ्च वायव्यं सावित्रं रोहिणी तथा वैवाहिकेब्दे इति घ , ङ , ञ , ट च वाद्यौघैर् इति ग , घ , ञ च उत्तरात्रितयं मूलं मैत्रं पौष्णं विवाहभं

ବିବାହ ପାଇଁ ସୋମ୍ୟ, ପିତ୍ର୍ୟ, ବାୟବ୍ୟ, ସାବିତ୍ର ଏବଂ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଶୁଭ। ତଥା ବିବାହ-ପ୍ରକରଣରେ ଘ, ଙ, ଞ, ଟ ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ର; ଏବଂ ‘ବାଦ୍ୟୌଘୈଃ’ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଗ, ଘ, ଞ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ। ଆଉ ତିନି ଉତ୍ତରା, ମୂଳ, ମୈତ୍ର ଓ ପୌଷ୍ଣ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିବାହ-ନକ୍ଷତ୍ର କୁହାଯାଇଛି।

Verse 16

मानुषाख्यस् तथा लग्नो मानुषाख्यांशकः शुभः तृतीये च तथा षष्ठे दशमैकादशे ऽष्टमे

ସେହିପରି ଲଗ୍ନକୁ ‘ମାନୁଷ’ କୁହାଯାଏ; ‘ମାନୁଷ’ ଅଂଶକ ଶୁଭ—ବିଶେଷତଃ ତୃତୀୟ, ଷଷ୍ଠ, ଦଶମ, ଏକାଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟମ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 17

अर्कार्किचन्दतनयाः प्रशस्ता न कुजो ऽष्टमः सप्तान्त्याष्टमवर्गेषु शेषाः शस्ता ग्रहोत्तमाः

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରତନୟ (ବୁଧ) ପ୍ରଶସ୍ତ; ଅଷ୍ଟମରେ କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଶୁଭ ନୁହେଁ। ସପ୍ତମ, ଅନ୍ତ୍ୟ (ଦ୍ୱାଦଶ) ଓ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଗ/ସ୍ଥାନରେ ଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରହ ଅନୁକୂଳ।

Verse 18

तेषामपि तथा मध्यात् षष्ठः शुक्रो न शस्यते वैवाहिके भे कर्तव्या तथैव च चतुर्थिका

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଶୁକ୍ରବାର ପଡ଼ୁଥିବା ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ବିବାହକର୍ମ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନିୟମ୍ୟ/ବର୍ଜ୍ୟ।

Verse 19

न दातव्या ग्रहास्तत्र चतुराद्यास्तथैकगाः पर्ववर्जं स्त्रियं गच्छेत् सत्या दत्ता सदा रतिः

ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଥୀ ଆଦି ତିଥି ଏବଂ ‘ଏକଗ’ (ଏକାକୀ/ବିଷମ) ତିଥି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପର୍ବଦିନ ବ୍ୟତୀତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବ; ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦତ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ରତି ସଦା ଧାର୍ମିକ/ପୁଣ୍ୟଫଳଦାୟି।