Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ଗତିଚଳନ ଓ ପ୍ରହାର-କ୍ରମର ତାନ୍ତ୍ରିକ ବର୍ଗୀକରଣ କରନ୍ତି—ଭ୍ରାନ୍ତ, ଉଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ଶ୍ୟେନପାତ, ଆକୁଳ ଆଦି—ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ/ପାଠ ପାଇଁ ଯୁଗଳ-ନାମ ଓ ଗଠନାତ୍ମକ ଏକକ ଦେଖାନ୍ତି। ପରେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ: (୧) ଖଡ୍ଗ-ଚର୍ମ (ତଳୱାର-ଢାଳ) ପଦ୍ଧତି, ୩୨ ଅବସ୍ଥା—ପ୍ରତ୍ୟାଳୀଢ, ଆଳୀଢ, ବରାହ, ଲୁଲିତ ଆଦି; (୨) ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ/ଧରାଧରି କୌଶଳ—ଘୁରାଇବା, ଧରିବା, ଉପର/ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିବା, ଧରି ରଖିବା ଓ ଛାଡ଼ାଇବା; (୩) ଦଣ୍ଡ/ପାଶ-ବନ୍ଧର ଭେଦ ଓ ବ୍ୟସ୍ତ-ପାଶ ଆଦିର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ; (୪) ଚକ୍ର, ଶୂଳ, ତୋମର, ଗଦା, ପରଶୁ, ମୁଦ୍ଗର, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ଲଗୁଡ, ବଜ୍ର, ପଟ୍ଟିଶ, ଖଡ୍ଗ ଆଦିର ଶସ୍ତ୍ର-ବିଶେଷ କର୍ମ, ଶେଷରେ ଯନ୍ତ୍ର-କର୍ମ। ହସ୍ତମୁଦ୍ରା, ଦେହଲକ୍ଷଣ/ଫଳ, ରକ୍ଷା/ଔଷଧ/ବିଧି-ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଉପସଂହାରରେ ହାତୀ-ରଥ ଶସ୍ତ୍ରୀକରଣ, ଅଙ୍କୁଶଧାରୀ, ଧନୁର୍ଧର, ଖଡ୍ଗଧର, ଢାଳଧରଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରରେ ଶସ୍ତ୍ର-ସଂସ୍କାର, ଏବଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଜୟ କରି ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାର ରାଜଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A codified taxonomy of martial practice: named movement/attack modes, enumerated stance-systems (including thirty-two sword-and-shield postures), and weapon-specific karmas (operations) extending from hand weapons to cakra and yantra (mechanical devices), plus prescribed roles and equipment for elephants, chariots, and protective units.
By presenting warfare as Agneya Vidya governed by dharma: weapons are consecrated with mantra, skill is disciplined through named and countable methods, and victory is ethically completed by the duty to protect and govern—aligning embodied mastery (bhukti) with righteous order and higher purpose (mukti-oriented restraint).