Adhyaya 215
सन्ध्याविधिः (Sandhyā-vidhi) — The Rite of Twilight Worship
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନାର ବିଧିକ୍ରମ ଓ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପ୍ରଣବ (ଓଁ) କୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରକର୍ମର ସାର ଓ ସମାପ୍ତି-ଚିହ୍ନ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଓଁ–ମହାବ୍ୟାହୃତି (ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ)–ସାବିତ୍ରୀ/ଗାୟତ୍ରୀ ତ୍ରୟକୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ‘ମୁଖ’ ବୋଲି ମହିମା କରନ୍ତି ଏବଂ ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଜପ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଓ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ବୋଲି କହନ୍ତି। 7/10/20/108/1,000/100,000/10,000,000 ଜପସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳଭେଦ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ସିଦ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛି; ପାପଶମନ ପାଇଁ ଜପ ସହ ହୋମ (ବିଶେଷତଃ ତିଳ-ହୋମ) ଓ ଉପବାସ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଋଷି–ଛନ୍ଦ–ଦେବତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଦେବୋପନୟ/ଜପ/ହୋମର ବିନିଯୋଗ, ଶରୀରସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ, ଗାୟତ୍ରୀର ଧ୍ୟାନବର୍ଣ୍ଣ-ରୂପ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ବିଦ୍ୟା ଆଦି ପାଇଁ ଆହୁତି-ଦ୍ରବ୍ୟ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ପ୍ରାଣାୟାମ, ମାର୍ଜନ, ଅଘମର୍ଷଣ ଓ ‘ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା’, ‘ଦ୍ରୁପଦାଦି’, ‘ପବମାନୀ’ ପ୍ରଭୃତି ବେଦମନ୍ତ୍ର ସହ ସନ୍ଧ୍ୟାଶୁଦ୍ଧିର ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକତ୍ର କରାଯାଇଛି।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It provides a full ritual-technical stack: praṇava primacy, Gāyatrī’s ṛṣi–chandas–devatā (Viśvāmitra–Gāyatrī–Savitṛ), vyāhṛti mappings (ṛṣis, deities, meters), explicit japa counts with results, nyāsa body placements, and homa substances keyed to specific aims.
By making daily sandhyā a disciplined bridge from karma to yoga: breath-restraint (prāṇāyāma), mantra (Oṁ/Gāyatrī), purification rites (mārjana/aghamarṣaṇa), and intention (saṅkalpa/viniyoga) are unified to remove pāpa, stabilize sattva, and orient the practitioner toward Brahman-realization.
Gāyatrī-japa (with graded counts up to lakṣa/koṭi), tila-homa, fasting with 1,000 recitations, water-based japa and drinking rites, and the aghamarṣaṇa sequence supported by Vedic purification verses.