Adhyaya 212
Meru-dānāni (Meru-Donations) — Kāmya-dāna, Month-wise Offerings, and the Twelvefold Meru Rite
ଅଗ୍ନିଦେବ ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟର ଦାନ-ସୂଚୀ ପରେ କାମ୍ୟ-ଦାନର ସୁସଂଗଠିତ ବିଧି କହନ୍ତି—ମାସଅନୁସାରେ ନିରନ୍ତର ପୂଜା ସହ ଅର୍ପଣ, କେତେକ ପିଷ୍ଟକର ପ୍ରତିମା ରୂପେ, ତାହାର ଫଳ, ଏବଂ ବର୍ଷାନ୍ତ ମହାବିଧି। ପରେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦ୍ୱାଦଶବିଧ ‘ମେରୁ-ଦାନ’ ବ୍ରତ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଉପଦେଶିତ, ଯାହା ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାପ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମେରୁ ନିର୍ମାଣ କରି, ପଦ୍ମ-ଯନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା–ବିଷ୍ଣୁ–ଈଶ, ଏବଂ ଦିଗକ୍ରମେ ନାମିତ ପର୍ବତମାଳାର ବିନ୍ୟାସ ଦିଆଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର, ଗୋତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହ ଦାନ, କପଟ ଧନ ବର୍ଜନ; ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଅୟନ, ଗ୍ରହଣ ଆଦି ଶୁଭକାଳ; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ଅଶ୍ୱ, ଗୋ, ବସ୍ତ୍ର, ଘୃତ, ଧାନ୍ୟ, ତିଳ, ଖଣ୍ଡ-ମେରୁ ଇତ୍ୟାଦି ବହୁ ପ୍ରକାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଶେଷରେ ମେରୁକୁ ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶୁଦ୍ଧି, କୁଳୋନ୍ନତି, ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ଓ ଅନ୍ତେ ହରିସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରାଯାଏ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Regular monthly worship → year-end grand worship → Kārttika Meru-vrata with bathing/fasting → worship of Viṣṇu (or Śiva) → mantra-guided gifting of a constructed Meru to a brāhmaṇa (often gotra-addressed) → dedication (nivedana) for bhukti and mukti.
Ratna-meru (jeweled), Hema/Svarṇa-meru (gold), Rāupya-meru (silver), Hasti-meru (elephant-form), Aśva-meru (horses), Go-meru (cows), Vastra-meru (cloth), Ājya-parvata (ghee mountain), Dhānya-meru (grain), Tila-meru (sesame), and Khaṇḍa-meru (symbolic/segmented Meru).
It frames giving as a mokṣa-supporting discipline: purity through non-deceit, devotion-centered worship, cosmological visualization (Meru as Viṣṇu-form), lineage uplift, and final orientation toward Hari/Viṣṇuloka—thus integrating merit, devotion, and liberation.
Graded measurement logic (highest/middle/lower), prescribed weights (palas, khāras, prastha), construction rules (three peaks with Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara), directional mountain placement, and calendrical triggers (Kārttika, saṅkrānti, ayana, grahaṇa).