
Chapter 116 — गयायात्राविधिः (Gayā-yātrā-vidhiḥ) | The Procedure for the Gayā Pilgrimage
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଗୟା-ଯାତ୍ରାର କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି—ଗାୟତ୍ରୀଜପସହିତ ସ୍ନାନ, ତ୍ରି-ସନ୍ଧ୍ୟା ପାଳନ, ଏବଂ ପ୍ରାତଃ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ। ଅଧ୍ୟାୟରେ ଗୟାକୁ ପଦଚିହ୍ନ (ପଦ), କୁଣ୍ଡ, ଶିଳା, ଦ୍ୱାର ଓ ଦେବସନ୍ନିଧିରେ ଗଢ଼ା ଘନ ତୀର୍ଥ-ଜାଲ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି; ଅର୍ଘ୍ୟ, ନମସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ‘ସକ୍ରିୟ’ ହୁଏ। ଯୋନି-ଦ୍ୱାର ଗମନ ସଂସାରରେ ପୁନରାଗମନ-ନିବାରଣର ପ୍ରତୀକ; ବୈତରଣୀ-ଧେନୁ ଦାନ ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ (ବିଷ୍ଣୁ) ଦର୍ଶନରେ ଋଣତ୍ରୟ ନାଶ ହୁଏ। ପରେ ଗଦାଧର, ହୃଷୀକେଶ, ମାଧବ, ନାରାୟଣ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ ଆଦି ବିଷ୍ଣୁରୂପ, ଶିବଲିଙ୍ଗ (ଗୁପ୍ତ ଅଷ୍ଟଲିଙ୍ଗ ସହ), ଦେବୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ସମନ୍ୱିତ ପୂଜା ଦେଖାଇ ଯାତ୍ରାକୁ ସମଗ୍ର ଉପାସନା-ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଗଦାଧର-ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଋଣମୋଚନର ସାକ୍ଷ୍ୟ, ଏବଂ ‘ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ—ଗୟାକର୍ମରେ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତି—ପ୍ରତିପାଦିତ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गयामाहात्म्ये गययात्रा नाम पञ्चदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ षोडशाधिकशततमो ऽध्यायः गयायात्राविधिः अग्निर् उवाच गायत्र्यैव महानद्यां स्नातः सन्ध्यां समाचरेत् गायत्र्या अग्रतः प्रातः श्राद्धं पिण्डमथाक्षयं
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣର ଗୟାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଗୟାଯାତ୍ରା’ ନାମକ ୧୧୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୧୧୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଗୟାଯାତ୍ରାବିଧି’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରି ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାଉପାସନା କର; ପରେ ପ୍ରାତଃ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କର, ଯାହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ।
Verse 2
मध्याह्ने चोद्यति स्नात्वा गीतवाद्यैर् ह्युपास्य च सावित्रीपुरतः सन्ध्यां पिण्डदानञ्च तत्पदे
ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଗତିରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରି ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ସହ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟା କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ପଦେ ପିଣ୍ଡଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
अगस्त्यस्य पदे कुर्याद्योनिद्वारं प्रविश्य च निर्गतो न पुनर्योनिं प्रविशेन्मुच्यते भवात्
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ/ଆସନସ୍ଥାନରେ ଏହି କର୍ମ କରିବ; ‘ଯୋନି-ଦ୍ୱାର’ରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପରେ ବାହାରି ଆସି ପୁନଃ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରିଲେ—ସେ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 4
प्रात इति क मध्याह्ने सरसीति ग मुच्यते भयादिति छ , झ च बलिं काकशिलायाञ्च कुमारञ्च नमेत्ततः स्वर्गद्वार्यां सोमकुण्डे वायुतीर्थे ऽथ पिण्डदः
ପ୍ରାତଃ ‘କ’ ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ‘ଗ’ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ‘ଭୟାତ୍ ମୁଚ୍ୟତେ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ଛ’ ଓ ‘ଝ’ ଚିହ୍ନିତ। ପରେ ବଳି ଦେଇ, କାକଶିଳା ଓ କୁମାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବ; ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରୀ, ସୋମକୁଣ୍ଡ ଓ ବାୟୁତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବ।
Verse 5
भवेदाकशगङ्गायां कपिलायाञ्च पिण्डदः कपिलेशं शिवं नत्वा रुक्मिकुण्डे च पिण्डदः
ଆକାଶଗଙ୍ଗା ଓ କପିଲାରେ ପିଣ୍ଡଦାନକାରୀ ହୁଏ। କପିଲେଶ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ରୁକ୍ମିକୁଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡଦାନକାରୀ ହୁଏ।
Verse 6
कोटीतीर्थे च कोटीशं नत्वामोघपदे नरः गदालोले वानरके गोप्रचारे च पिण्डदः
କୋଟିତୀର୍ଥରେ କୋଟୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅମୋଘପଦରେ; ଏବଂ ଗଦାଲୋଲ, ବାନରକ, ଗୋପ୍ରଚାରରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବ।
Verse 7
नत्वा गावं वैतरण्यामेकविंशकुलोद्धृतिः श्राद्धपिण्डप्रदाता स्यात् क्रौञ्चपदे च पिण्डदः
ବୈତରଣୀ ଗାଈକୁ ନମସ୍କାର/ସମର୍ପଣ କରି ସେ ଏକୋଇଶ କୁଳର ଉଦ୍ଧାରକ ହୁଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିଣ୍ଡର ଦାତା ହେଉ, ଏବଂ କ୍ରୌଞ୍ଚପଦରେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁ।
Verse 8
तृतीयायां विशालायां निश्चिरायाञ्च पिण्डदः ऋणमोक्षे पापमोक्षे भस्मकुण्डे ऽथ भस्मना
ତୃତୀୟ ତୀର୍ଥ ‘ବିଶାଳା’ ଏବଂ ‘ନିଶ୍ଚିରା’ରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ‘ଋଣମୋକ୍ଷ’ ଓ ‘ପାପମୋକ୍ଷ’ ତୀର୍ଥରେ ଋଣ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ‘ଭସ୍ମକୁଣ୍ଡ’ରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ପ୍ରୟୋଗରେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
Verse 9
स्नानकृन् मुच्यते पापान्नमेद्देवं जनार्दनम् एष पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन
ଯେ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହୁ— “ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଏହି ପିଣ୍ଡ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଅର୍ପଣ କଲି।”
Verse 10
परलोकगते मह्यमक्ष्यय्यमुपतिष्ठतां गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः
ମୁଁ ପରଲୋକକୁ ଗଲେ, ଗୟାକ୍ଷେତ୍ରରେ ପିତୃରୂପେ ବିରାଜିତ ଅକ୍ଷୟ ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁନ୍ତୁ— ଅବିଚଳ ସହାୟ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 11
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते वै ऋणत्रयात् मार्कण्डेयेश्वरं नत्वा नमेद्गृध्रेश्वरं नरः
ସେହି ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଗୃଧ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରୁ।
Verse 12
मूलक्षेत्रे महेशस्य धारायां पिण्डदो भवेत् घ च कपिलेशमित्यादिः, गोप्रचारे च पिण्डद इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति श्राद्धे पिण्डप्रदतेति ख भवेदाकाशगङ्गायामैत्यादिः, क्रौञ्चपादे च पिण्डद इत्य् अन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति नमेद्भूतेश्वरं नर इति घ गृध्रकूटे गृध्रवटे धौतपादे च पिण्डदः
ମହେଶଙ୍କ ମୂଳକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଧାରାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ପିଣ୍ଡଦାତାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ; କପିଲେଶ ଆଦି ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ। କିଛି ପାଠରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ବିଧି କୁହାଯାଇଛି। ଆକାଶଗଙ୍ଗାରେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଗୃଧ୍ରକୂଟ, ଗୃଧ୍ରବଟ ଓ ଧୌତପାଦରେ ମଧ୍ୟ (ସେ) ପିଣ୍ଡଦାତା ହୁଏ। କିଛି ପାଠରେ ଗୋପ୍ରଚାର ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚପାଦର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଏବଂ ‘ନର ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ’ ଏହି ପାଠ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 13
पुष्करिण्यां कर्दमाले रामतीर्थे च पिण्डदः प्रभासेशन्नमेत् प्रेतशिलायां पिण्डदो भवेत्
ଯେ ପୁଷ୍କରିଣୀ, କର୍ଦମାଳ ଓ ରାମତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ ଏବଂ ପ୍ରଭାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପ୍ରେତଶିଳାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିବା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
Verse 14
दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठाः पितरो बान्धवादयः प्रेतादिरूपा मुक्ताः स्युः पिण्डैर् दत्तैर् मयाखिलाः
ଦିବ୍ୟଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ପିତୃଗଣ—ବାନ୍ଧବ ଆଦି ସହିତ—ପ୍ରେତାଦି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଦତ୍ତ ପିଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 15
स्थानत्रये प्रेतशिला गयाशिरसि पावनी प्रभासे प्रेतकुण्डे च पिण्डदस्तारयेत् कुलम्
ତିନି ସ୍ଥାନରେ—ପ୍ରେତଶିଳା, ଗୟାଶିର ଏବଂ ପ୍ରଭାସର ପାବନ ପ୍ରେତକୁଣ୍ଡରେ—ଯେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ତାରେ।
Verse 16
वसिष्ठेशन्नमस्कृत्य तदग्रे पिण्डदो भवेत् गयानाभौ सुषुम्णायां महाकोष्ट्याञ्च पिण्डदः
ବସିଷ୍ଠେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୟାନାଭି, ସୁଷୁମ୍ନା ଓ ମହାକୋଷ୍ଠୀରେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 17
गदाधराग्रतो मुण्डपृष्ठे देव्याश् च सन्निधौ मुण्दपृष्ठं नमेदादौ क्षेत्रपालादिसंयुतम्
ଆରମ୍ଭରେ ଦେବୀଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଏବଂ ଗଦାଧର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଆଦି ସହିତ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠକୁ ପ୍ରଥମେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
पूजयित्वा भयं न स्याद्विषरोगादिनाशनम् ब्रह्माणञ्च नमस्कृत्य ब्रह्मलोकं नयेत् कुलम्
ପୂଜା କଲେ ଭୟ ରହେନାହିଁ; ଏହା ବିଷ, ରୋଗ ଆଦିର ନାଶ କରେ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କୁଳକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।
Verse 19
सुभद्रां बलभद्रञ्च प्रपूज्य पुरुषोत्तमम् सर्वकामसमायुक्तः कुलमुद्धृत्य नाकभाक्
ସୁଭଦ୍ରା ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନାସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ; କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସ୍ୱର୍ଗଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 20
हृषीकेशं नमस्कृत्य तदग्रे पिण्डदो भवेत् माधवं पूजयित्वा च देवो वैमानिको भवेत्
ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ବିମାନଗାମୀ ଦେବତାସଦୃଶ ହୁଏ।
Verse 21
महालक्ष्मीं प्रार्च्य गौरीं मङ्गलाञ्च सरस्वतीम् पितॄनुद्धृत्य स्वर्गस्थो भुक्तभोगो ऽत्र शास्त्रधीः
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗୌରୀ, ମଙ୍ଗଳା ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ; ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧି ସହ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
Verse 22
ठोत्र झ पुस्तके ऽधिको ऽस्ति प्रेतादिरूपमुक्ता इति ख , ग , घ , ङ , ज च कुलमुद्धृत्य लोकभागिति ग , ज च वशिष्ठेशमित्यादिः, कुलमुद्धृत्य नाकभागित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति देवैर् वैमानिक इति छ द्वादशादित्यमभ्यर्य वह्निं रेवन्तमिन्द्रकम् रोगादिमुक्तः स्वर्गी स्याच्छ्रीकपर्दिविनायकम्
ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି), ରେବନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀକପର୍ଦ୍ଦି-ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗ ଆଦି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିମାନଗାମୀ ହୁଏ।
Verse 23
प्रपूज्य कार्त्तिकेयञ्च निर्विघ्नः सिद्धिमाप्नुयात् सोमनाथञ्च कालेशङ्केदारं प्रपितामहम्
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଏବଂ ସୋମନାଥ, କାଲେଶ, କେଦାର ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 24
सिद्धेश्वरञ्च रुद्रेशं रामेशं ब्रह्मकेश्वरम् अष्टलिङ्गानि गुह्यानि पूजयित्वा तु सर्वभाक्
ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ରେଶ, ରାମେଶ, ବ୍ରହ୍ମକେଶ୍ୱର ଆଦି ଗୁହ୍ୟ ଅଷ୍ଟଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଭଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 25
नारायणं वराहञ्च नारसिंहं नमेच्छ्रिये ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यं त्रिपुरघ्नमशेषदम्
ଶୁଭ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ନାରାୟଣ, ବରାହ ଓ ନରସିଂହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ, ସର୍ବଦାତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରେ।
Verse 26
सीतां रामञ्च गरुडं वामनं सम्प्रपूज्य च सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मलोकं नयेत् पितॄन्
ସୀତା, ରାମ, ଗରୁଡ଼ ଓ ବାମନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।
Verse 27
देवैः सार्धं सम्प्रपूज्य देवमादिगदाधरम् ऋणत्रयविनिर्मुक्तस्तारयेत् सकलं कुलम्
ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଦି ଗଦାଧର ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ତାରିପାରେ।
Verse 28
देवरूपा शिला पुण्या तस्माद्देवमयी शिला गयायां नहि तत् स्थानं यत्र तीर्थं न विद्यते
ଦେବରୂପଧାରିଣୀ ଶିଳା ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ; ତେଣୁ ସେଇ ଶିଳା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବମୟ। ଗୟାରେ ତୀର୍ଥ ନଥିବା ସ୍ଥାନ କୌଣସି ନାହିଁ।
Verse 29
यन्नाम्ना पातयेत् पिण्डं तन्नयेद्ब्रह्म शाश्वतम् फल्ग्वीशं फल्गुचण्डीं च प्रणम्याङ्गारकेश्वरम्
ଯେ ପବିତ୍ର ନାମରେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଇ କ୍ରିୟା ମୃତକକୁ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମରେ ନେଇଯାଏ। ଫଲ୍ଗ୍ୱୀଶ, ଫଲ୍ଗୁଚଣ୍ଡୀ ଓ ଅଙ୍ଗାରକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 30
मतङ्गस्य पदे श्राद्धी भरताश्रमके भवेत् हंसतीर्थे कोटितीर्थे यत्र पाण्डुशिलान्नदः
ମତଙ୍ଗଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ତଥା ଭରତାଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ। ହଂସତୀର୍ଥ ଓ କୋଟିତୀର୍ଥରେ—ଯେଉଁଠି ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ନାମକ ନଦୀ ବହେ—ସେଠି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
तत्र स्यादग्निधारायां मधुस्रवसि पिण्डदः रुद्रेशं किलिकिलेशं नमेद्वृद्धिविनायकम्
ସେଠାରେ ‘ଅଗ୍ନିଧାରା’, ‘ମଧୁସ୍ରବ’ ଓ ‘ପିଣ୍ଡଦ’ ରୂପେ (ବିଧି କାଳେ) ରୁଦ୍ରେଶ, କିଲିକିଲେଶ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 32
पिण्डदो धेनुकारण्ये पदे धेनोर् नमेच्च गाम् पूजयित्वाथेति क , घ , ङ , ज च नमेद्बुद्धिविनायकमिति ख , ग , छ च नमेद्वृद्धविनायकमिति घ सर्वान् पितॄंस्तारयेच्च सरस्वत्याञ्च पिण्डदः
ଧେନୁକାରଣ୍ୟରେ ପିଣ୍ଡଦାତା ଗୋଧେନୁର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଣାମ କରୁ, ଏବଂ ଗାଈକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରୁ। ଗାଈକୁ ପୂଜା କରି ପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମନ୍ତ୍ରବାକ୍ୟ ଜପ କରୁ—“ବୁଦ୍ଧିବିନାୟକାୟ ନମଃ” ବୋଲି ପ୍ରଣାମ କରୁ, ଏବଂ “ବୃଦ୍ଧିବିନାୟକାୟ ନମଃ” ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରୁ। ଏହିପରି ପିଣ୍ଡଦାତା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରଣ କରୁ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କରୁ।
Verse 33
सन्ध्यामुपास्य सायाह्ने नमेद्देवीं सरस्वतीम् त्रिसन्ध्याकृद्भवेद्विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः
ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି ସାୟାହ୍ନେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା କର୍ମ କରେ ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।
Verse 34
गयां प्रदक्षिणीकृत्य गयाविप्रान् प्रपूज्य च अन्नदानादिकं सर्वं कृतन्तत्राक्षयं भवेत्
ଗୟାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଗୟାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ, ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 35
स्तुत्वा सम्प्रार्थयेदेवमादिदेवं गदाधरम् गदाधरं गयावासं पित्रादीनां गतिप्रदम्
ସ୍ତୁତି କରି ପରେ ଆଦିଦେବ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଆର୍ଦ୍ରଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—ଗୟାବାସୀ ଗଦାଧର, ଯିଏ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆଦିଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 36
धर्मार्थकाममोक्षार्थं योगदं प्रणमाम्यहम् देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितम्
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଯୋଗଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି—ଯିଏ ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅହଂକାରରୁ ବର୍ଜିତ।
Verse 37
नित्यशुद्धं बुद्धियुक्तं सत्यं ब्रह्म नमाम्यहम् आनन्दमद्वयं देवं देवदानववन्दितम्
ମୁଁ ସେହି ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, ଯିଏ ନିତ୍ୟଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ; ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଅଦ୍ୱୟ ଦେବ, ଯିଏ ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।
Verse 38
देवदेवीवृन्दयुक्तं सर्वदा प्रणमाम्यहम् कलिकल्मषकालार्तिदमनं वनमालिनम्
ଦେବ-ଦେବୀମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, କଳିଯୁଗର କଳ୍ମଷ ଓ କାଳପୀଡାକୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ବନମାଳାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 39
पालिताखिललोकेशं कुलोद्धरणमानसम् व्यक्ताव्यक्तविभक्तात्माविभक्तात्मानमात्मनि
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଅଖିଳ ଜଗତର ପାଳକ, କୁଳୋଦ୍ଧାରରେ ନିବିଷ୍ଟ ମନଯୁକ୍ତ—ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାତ୍ମରେ ଅବିଭକ୍ତ—ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
Verse 40
स्थितं स्थिरतरं सारं वन्दे घोराघमर्दनम् आगतो ऽस्मि गयां देव पितृकार्ये गदाधरः
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର, ପରମ ସାରସ୍ୱରୂପ, ଘୋର ପାପକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ। ହେ ଦେବ! ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଗୟାକୁ ଆସିଛି; ଆପଣ ଗଦାଧର।
Verse 41
त्वं मे साक्षी भवाद्येह अनृणो ऽहमृणत्रयात् द्धबुद्धियुक्तमिति घ , छ च कालार्तिनाशनमिति घ कालार्तिदलनमिति ग , ङ , घ , ज च पालिताखिलदेवेशमिति घ स्थिततरमिति ग , घ , ङ च वन्देहमरिमर्दनमिति ङ वन्दे संसारमर्दनमिति ज साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस् तथा
ଏଠାରେ ଏବେ ଆପଣ ମୋର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବଋଣ, ଋଷିଋଣ ଓ ପିତୃଋଣ—ଏଇ ତ୍ରିଋଣରୁ ମୁଁ ଅନୃଣ ହେବି। (କିଛି ପାଠାନ୍ତର: “ଦୃଢବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ”; “କାଳାର୍ତିନାଶନ/କାଳାର୍ତିଦଳନ”; “ପାଳିତାଖିଳଦେବେଶ”; “ସ୍ଥିତତର”; “ମୁଁ ଅରିମର୍ଦ୍ଦନକୁ ବନ୍ଦେ/ମୁଁ ସଂସାରମର୍ଦ୍ଦନକୁ ବନ୍ଦେ”.) ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ (ଶିବ) ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 42
मया गयां समासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता गयामाहात्म्यपठनाच्छ्राद्धादौ ब्रह्मलोकभाक्
ମୁଁ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନଙ୍କର ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଉଦ୍ଧାର) ସମ୍ପାଦନ କରିଛି। ଗୟାମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାଠ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 43
पितॄणामक्षयं श्राद्धमक्षयं ब्रह्मलोकदम्
ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟଫଳରେ ଅକ୍ଷୟ; ଅକ୍ଷୟ ଫଳରୂପେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
Bathing in the great river while reciting the Gāyatrī, followed by Sandhyā worship, and then morning śrāddha with piṇḍa-dāna with Gāyatrī placed foremost.
It assigns specific salvific effects to tīrtha-stations (yoni-dvāra non-return symbolism, Vaitaraṇī cow uplifting twenty-one generations, darśana removing ṛṇa-traya) and culminates in akṣaya-śrāddha and Gadādhara-prayer aimed at dharma-artha-kāma-mokṣa.
Gadādhara (Viṣṇu at Gayā) is invoked as witness and savior for pitṛ-kārya, the remover of the threefold debt, and the giver of puruṣārthas, anchoring the rite in both devotion and doctrinal soteriology.
The chapter preserves recensional variants and manuscript notes (e.g., absent or added lines in specific manuscript groups), indicating a living ritual-text tradition with localized readings.