
Chapter 114 — Gayā-māhātmya (The Greatness of Gayā)
ଅଗ୍ନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଗୟା-ତୀର୍ଥର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତି। ଗୟାସୁରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବମାନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ‘ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ’ କରନ୍ତି। ପରେ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦେହକୁ ଯଜ୍ଞଭୂମି ଭାବେ ମାଗନ୍ତି; ସେ ସମ୍ମତି ଦେଇ ବେଦୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ହଲିଯାଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଧାରିତ ଦେବମୟୀ ଶିଳା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଧର୍ମବ୍ରତା/ଦେବବ୍ରତ କଥା, ମରୀଚିଙ୍କ ଶାପ ଓ ଦେବବର ଦ୍ୱାରା ଶିଳାର ପବିତ୍ରତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ—ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ପାଦଚିହ୍ନ ରହେ। ବିଷ୍ଣୁ ଗଦାଧର ରୂପେ ପ୍ରକଟି ଅଚଳତା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ସମାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଗୟାସୁର ବର ପାଏ ଯେ ତାଙ୍କ ଦେହ ବିଷ୍ଣୁ-ଶିବ-ବ୍ରହ୍ମା ସଂଯୁକ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଶେଷରେ ଧର୍ମକ୍ରିୟାରେ ଲୋଭ ନିନ୍ଦା, ଗୟାରେ ତୀର୍ଥାଧାରିତ ପୁରୋହିତ ଜୀବିକାର ନ୍ୟାୟ, ଏବଂ ‘ଗୟା’ ନାମକରଣ ସହ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ହରିପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नर्मदाश्रीपर्वतादिमाहात्म्यं नाम त्रयोदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकशततमो ऽध्यायः गयामाहात्म्यम् अग्निर् उवाच गयामाहात्म्यमाख्यास्ये गयातीर्थोत्तमोत्तमं गयासुरस्तपस्तेपे तत्तपस्तापिभिः सुरैः
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ “ନର୍ମଦା-ଶ୍ରୀପର୍ବତାଦି ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ନାମକ ୧୧୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୧୧୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—“ଗୟାମାହାତ୍ମ୍ୟ” ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଗୟାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମୋତ୍ତମ। ଗୟାସୁର ତପ କଲା; ସେ ତପର ତାପରେ ଦେବମାନେ ପୀଡିତ ହେଲେ।
Verse 2
उक्तः क्षीराब्धिगो विष्णुः पालयास्मान् गयासुरात् तथेत्युक्त्वा हरिर्दैत्यं वरं ब्रूहीति चाब्रवीत्
ଏପରି କୁହାଯାଇ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିନିବାସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—“ଗୟାସୁରଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ହରି ସେ ଦୈତ୍ୟକୁ—“ବର କୁହ” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 3
दैत्यो ऽब्रवीत्पवित्रो ऽहं भवेयं सर्वतीर्थतः तथेत्युक्त्वा गतो विष्णुर्दैत्यं दृष्ट्वा न वा हरिं
ଦୈତ୍ୟ କହିଲା— “ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଉ।” ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 4
गताः शून्या मही स्वर्गे देवा ब्रह्मादयः सुराः सिद्धिमाप्नुयुरिति झ तत्तपस्तापितैर् इति ग , घ , झ च ब्रह्मादयः पुनः इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज झ च गता ऊचुर्हरिं देवाः शून्या भूस्त्रिदिवं हरे
ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ହେ ହରେ, ଭୂମି ଓ ତ୍ରିଦିବ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।”
Verse 5
दैत्यस्य दर्शनादेव ब्रह्मणञ्चाब्रवीद्धरिः यागार्थं दैत्यदेहं त्वं प्रार्थय त्रिदशैः सह
ଦୈତ୍ୟକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ହରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଯାଗାର୍ଥେ ତୁମେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦୈତ୍ୟର ଦେହ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।”
Verse 6
तच् छ्रुत्वा ससुरो ब्रह्मा गयासुरमथाब्रवीत् अतिथिः प्रार्थयामि त्वान्देहं यागाय पावनं
ଏହା ଶୁଣି ସସୁର-ରୂପ ବ୍ରହ୍ମା ଗୟାସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଅତିଥି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ଯାଗ ପାଇଁ ପାବନ ଦେହ ମୋତେ ଦିଅ।”
Verse 7
गयासुरस्तथेत्युक्त्वापतत्तस्य शिरस्यथ यागं चकार चलिते देहि पूर्णाहुतिं विभुः
ଗୟାସୁର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଶିର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ତାହା ଚଳିତ ହେଲେ ବିଭୁ ଯାଗ କରି— “ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦିଅ” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 8
पुनर्ब्रह्माब्रवीद्विष्णुं पूर्णकाले ऽसुरो ऽचलत् शिष्णुर्धर्ममथाहूय प्राह देवमयीं शिलाम्
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଅସୁର ଆଗେଇଲା। ତାପରେ ଶିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମକୁ ଡାକି ଦେବମୟୀ ଶିଳା ବିଷୟରେ କହିଲା।”
Verse 9
धारयध्वं सुराः सर्वे यस्यामुपरि सन्तु ते गदाधरो मदीयाथ मूर्तिः स्थास्यति सामरैः
“ହେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ! ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କର ଏବଂ ଏହାର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ; କାରଣ ସେଠାରେ ମୋର ଗଦାଧର ରୂପୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବସମୂହ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।”
Verse 10
धर्मः शिलां देवमयीं तच् छ्रुत्वाधारयत् परां या धर्माद्धर्मवत्याञ्च जाता धर्मव्रता सुता
ଏହା ଶୁଣି ଧର୍ମ ସେହି ପରମ ଦେବମୟୀ ଶିଳାକୁ ଧାରଣ କଲା। ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମବତୀଙ୍କଠାରୁ ‘ଧର୍ମବ୍ରତା’ ନାମକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା, ଯେ ଧର୍ମବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
Verse 11
मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रस्तामुवाह तपोन्वितां यथा हरिः श्रिया रेमे गौर्या शम्भुस् तथा तया
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୀଚି ତପସ୍ସମ୍ପନ୍ନ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ। ଯେପରି ହରି ଶ୍ରୀ ସହ ରମଣ କରନ୍ତି ଓ ଶମ୍ଭୁ ଗୌରୀ ସହ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 12
कुशपुष्पाद्यरण्याच्च आनीयातिश्रमान्वितः भुक्त्वा धर्मव्रतां प्राह पादसंवाहनं कुरु
ଅରଣ୍ୟରୁ କୁଶ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଆଣି ଅତିଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଭୋଜନ କରି ସେ ଧର୍ମବ୍ରତାକୁ କହିଲା—“ମୋ ପାଦର ସଂବାହନ (ମର୍ଦ୍ଦନ) କର।”
Verse 13
विश्रान्तस्य मुनेः पादौ तथेत्युक्त्वा प्रियाकरोत् एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनौ सुप्ते तथागतः
“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରୀତିକର ସେବା କଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମୁନି ଶୋଇପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 14
धर्मव्रताचिन्तयञ्च किं ब्रह्माणं समर्चये पादसंवाहनं कुर्वे ब्रह्मा पूज्यो गुरोर्गुरुः
ଧର୍ମବ୍ରତ ଚିନ୍ତା କରି ସେ କହିଲା—ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦ୍ରବ୍ୟ-ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଔପଚାରିକ ଉପହାରରେ କାହିଁକି ପୂଜିବି? ମୁଁ ପାଦସଂବାହନ ହିଁ କରିବି; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ।
Verse 15
आहुतिमिति ख , छ , ज च देहमयीमिति ग , छ , ज च तपश्चितामिति झ समानीय श्रमान्वित इति ज सुप्ते समागत इति घ , ङ , ज , झ च धर्मव्रतेत्यादिः, गुरोर्गुरुरित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति विचिन्त्य पूजयामास ब्रह्माणं चार्हणादिभिः मरीचिस्तामपश्यत् स शशापोक्तिव्यतिक्रमात्
‘ଆହୁତି’—ଖ, ଛ, ଜ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ପାଠ; ‘ଦେହମୟୀ’—ଗ, ଛ, ଜରେ; ‘ତପଶ୍ଚିତା’—ଝରେ; ‘ସମାନୀୟ, ଶ୍ରମାନ୍ୱିତ’—ଜରେ; ‘ସୁପ୍ତେ ସମାଗତ’—ଘ, ଙ, ଜ, ଝରେ। ‘ଧର୍ମବ୍ରତେ…ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଛ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। ପରେ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଅର୍ହଣାଦି ବିଧିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିଲା; ମରୀଚି ତାକୁ ଦେଖି, କହିଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେତୁ ଶାପ ଦେଲେ।
Verse 16
शिला भविष्यसि क्रोधाद्धर्मव्रताब्रवीच्च तं पादाभ्यङ्गं परित्यज्य त्वद्गुरुः पूजितो मया
ଧର୍ମବ୍ରତା କହିଲା—“କ୍ରୋଧ ହେତୁ ତୁମେ ଶିଳା ହେବ।” ପରେ ସେ ପାଦାଭ୍ୟଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି କହିଲା—“ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜିଛି।”
Verse 17
अदोषाहं यतस्त्वं हि शापं प्राप्स्यसि शङ्करात् धर्मव्रता पृथक् शापं धारयित्वाग्रिमध्यगात्
ମୁଁ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ; କାରଣ ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଠାରୁ ଶାପ ପାଇବ। ଧର୍ମବ୍ରତା ଶାପକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ପରେ ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟ/ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଗଲା।
Verse 18
तपश् चचार वर्षाणां सहस्राण्ययुतानि च ततो विष्ण्वादयो देवा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन्
ସେ ସହସ୍ର ଓ ଅୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ କଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ବର କୁହ, ବର ଚୟନ କର।”
Verse 19
धर्मव्रताब्रवीद्देवान् शापन्निर्वर्तयन्तु मे देवा ऊचुः दत्तो मरीचिना शापो भविष्यति न चान्यथा
ଧର୍ମବ୍ରତା ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଶାପ ପୂରଣ ହେଉ।” ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ମରୀଚି ଦିଆ ଶାପ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।”
Verse 20
शिला पवित्रा देवाङ्घ्रिलक्षिता त्वं भविष्यसि देवव्रता देवशिला सर्वदेवादिरूपिणी
ହେ ଶିଳା, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ; ହେ ଦେବବ୍ରତା, ହେ ଦେବଶିଳା, ସର୍ବଦେବଙ୍କ ଆଦିରୂପ ଧାରଣକାରିଣୀ।
Verse 21
सर्वदेवमयी पुण्या निश् चलायारसुस्य हि देवव्रतोवाच यदि तुष्टास्थ मे सर्वे मयि तिष्ठन्तु सर्वदा
ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ, ସର୍ବଦେବମୟୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ସ୍ୱରୂପିଣୀ। ଦେବବ୍ରତ କହିଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସର୍ବଦା ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବସ।”
Verse 22
ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्राद्या गौरीलक्ष्मीमुखाः सुराः अग्निर् उवाच देवव्रतावचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा दिवङ्गताः
ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗୌରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଦି ଦେବୀମାନେ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
Verse 23
सा धर्मणासुरस्यास्य धृता देवमयी शिला सशिलश् चलितो दैत्यः स्थिता रुद्रादयस्ततः
ଧର୍ମ ଏହି ଅସୁର ପାଇଁ ସେଇ ଦେବମୟ ଶିଳାକୁ ଧାରଣ କଲେ; ଶିଳା ସହିତ ଦୈତ୍ୟ ଚଳିତ ହେଲା। ତାପରେ ରୁଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Verse 24
सदेवश् चलितो दैत्यस्ततो देवैः प्रसादितः क्षीराब्धिगो हरिः प्रादात् स्वमूर्तिं श्रीगदाधरं
ତେବେ ଦୈତ୍ୟ ସହଚର ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଚଳିତ ହେଲା; ପରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରୁ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିନିବାସୀ ହରି ନିଜ ପ୍ରକଟ ମୂର୍ତ୍ତି—ଶ୍ରୀଗଦାଧର—ଦାନ କଲେ।
Verse 25
गच्छन्तु भोः स्वयं यास्यं मूर्त्या वै देवगम्यया ज पवित्रा देवानां वन्दिता त्वमिति घ सर्वतीर्थमयी इति घ , झ च तदा देवैर् इति ज गच्छेत्युक्त्वा स्वयं गच्छेदिति झ गच्छन्तूक्त्वा स्वयं यास्ये इति ख , छ च मूर्त्या देवैकगम्यया इति घ , ङ च स्थितो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तोभयात्मकः
“ହେ, ତୁମେମାନେ ଯାଅ!” ଏହିପରି କହି ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗମ୍ୟ ଏମିତି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂ ଗମନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ “ପବିତ୍ରକର, ଦେବବନ୍ଦିତ” ଏବଂ “ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ତେବେ ‘ଯାଅ’ କହି ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗଦାଧର ଦେବ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ—ଉଭୟ।
Verse 26
निश् चलार्थं स्वयं देवः स्थित आदिगदाधरः गदो नामासुरो दैत्यः स हतो विष्णुना पुरा
ନିଶ୍ଚଳତାର ନିମିତ୍ତେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ଆଦିଗଦାଧର ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ‘ଗଦ’ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ-ଅସୁର ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 27
तदस्थिनिर्मिता चाद्या गदा या विश्वकर्मणा आद्यया गदया हेतिप्रमुखा राक्षसा हताः
ତାହାର ଅସ୍ଥିରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯେ ଆଦ୍ୟ ଗଦା ନିର୍ମାଣ କଲେ, ସେଇ ଗଦା ପ୍ରଥମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେହି ମୂଳ ଗଦାଦ୍ୱାରା ହେତି ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ ହେଲେ।
Verse 28
गदाधरेण विधिवत् तस्मादादिगधाधरः देवमय्यां शिलायां च स्थिते चादिगदाधरे
ଏହେତୁ ବିଧିମତେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ସେଇ ଆଦିଗଦାଧର ଦେବମୟ ପବିତ୍ର ଶିଳାରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 29
गयासुरे निश् चलेय ब्रह्मा पूर्णाहुतिं ददौ गयासुरो ऽब्रवीद्देवान् किमर्थं वञ्चितो ह्य् अहं
ଗୟାସୁର ନିଶ୍ଚଳ ରହିଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଲେ। ତାପରେ ଗୟାସୁର ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋତେ କେଉଁ କାରଣରେ ଠକାଗଲା?”
Verse 30
विष्णोर्वचनमात्रेण किन्नस्यान्निश् चलोह्यहं आक्रान्तो यद्यहं देवा दातुमर्हत मे वरं
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାତ୍ର ବଚନରେ ମୁଁ କାହିଁକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳ ହେବି ନାହିଁ? ହେ ଦେବମାନେ, ଯଦି ମୁଁ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି, ତେବେ ମୋତେ ମୋର ବର ଦେବାକୁ ଆପଣମାନେ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 31
देवा ऊचुः तीर्थस्य करणे यत् त्वमस्माभिर् निश् चलीकृतः विष्णोः शम्भोर्ब्रह्मणश् च क्षेत्रं तव भविष्यति
ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚଳ କରିଛୁ; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ତୁମର କ୍ଷେତ୍ର ହେବ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପବିତ୍ର ଭୂମି ହେବ।”
Verse 32
प्रसिद्धं सर्वतीर्थेभ्यः पित्रादेर्ब्रह्मलोकदं इत्युक्त्वा ते स्थिता देवा देव्यस्तीर्थादयः स्थिताः
“ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପିତୃମାନେ ଆଦିଙ୍କୁ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ” ବୋଲି କହି, ସେ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ଦେବୀମାନେ ଓ ତୀର୍ଥାଦି ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ରହିଲେ।
Verse 33
यागं कृत्वा ददौ ब्रह्मा ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां तदा पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं पञ्चाशत् पञ्च चार्पयेत्
ୟାଗ ସମାପ୍ତ କରି ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ଦକ୍ଷିଣା ରୂପେ ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ବିସ୍ତୃତ ଗୟାକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ପଚାଶ ଓ ପାଞ୍ଚ—ଅର୍ଥାତ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ—ଦ୍ରବ୍ୟ/ମୁଦ୍ରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 34
ग्रामान् स्वर्णगिरीन् कृत्वा नदीर्दुग्धमधुश्रवाः सरोवराणि दध्याज्यैर् बहूनन्नादिपर्वतान्
ପୁଣ୍ୟ-ସଙ୍କଳ୍ପ/ବିଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ଗ୍ରାମ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ଗିରି ଗଢ଼ିଲେ; ଦୁଗ୍ଧ ଓ ମଧୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ, ଦଧି ଓ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର, ଏବଂ ଅନ୍ନାଦିର ଅନେକ ପର୍ବତ (କଳ୍ପିଲେ)।
Verse 35
मादादिगदाधर इत्य् अन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति शिलायान्तु इति ज वाञ्छितो ह्य् अहमिति ख , छ च दातुमर्हथेति ङ तीर्थस्य कारणायेति घ , झ च ग्रामान् पुण्यगिरीनिति ङ दध्याद्यैर् बहूनन्नादिपर्वतानिति ज कामधेनुं कल्पतरुं स्वर्णरूप्यगृहाणि च न याचयन्तु विप्रेन्द्रा अल्पानुक्त्वा ददौ प्रभुः
ପ୍ରଭୁ ଅଳ୍ପ କଥା କହି କାମଧେନୁ, କଳ୍ପତରୁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ରୂପ୍ୟ ଗୃହ ଦାନ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିଛି ମାଗିଲେ ନାହିଁ।
Verse 36
धर्मयागे प्रलोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकं स्थिता यदा गयायान्ते शप्ताते ब्रह्मणा तदा
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମଯାଗରେ ଲୋଭବଶତଃ ଧନ ଆଦି ଗ୍ରହଣ କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଗୟାକୁ ଯାଆନ୍ତି ଯଦି, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 37
विद्याविवर्जिता यूयं तृष्णायुक्ता भविष्यथ दुग्धादिवर्जिता नद्यः शैलाः पाषाणरूपिणः
ତୁମେ ବିଦ୍ୟାହୀନ ଓ ତୃଷ୍ଣାଯୁକ୍ତ ହେବ। ନଦୀମାନେ ଦୁଗ୍ଧ ଆଦିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ, ଏବଂ ପର୍ବତମାନେ ପାଷାଣ-ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ।
Verse 38
ब्रह्माणं ब्राह्मणश्चोचुर् नष्टं शापेन शाखिलं जीवनाय प्रसादन्नः कुरु विप्रांश् च सो ऽब्रवीत्
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଶାପରେ ଏ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। କୃପାକରି ଆମ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତାପରେ ସେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 39
तीर्थोपजीविका यूयं सचन्द्रार्कं भविष्यथ ये युष्मान् पूजयिष्यन्ति गयायामागता नराः
ତୁମେ ଯେ ତୀର୍ଥସେବାରେ ଜୀବିକା କର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ରହିବ; ଗୟାକୁ ଆସି ଯେମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଇବେ।
Verse 40
हव्यकव्यैर् धनैः श्रद्धैस्तेषां कुलशतं व्रजेत् नरकात् स्वर्गलोकाय स्वर्गलोकात् पराङ्गतिं
ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଅର୍ପଣ, ଧନଦାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ କୃତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେହି ବଂଶର ଶତ ପୁରୁଷ ନରକରୁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ନୀତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 41
गयोपि चाकरोद्यागं बह्वन्नं बहुदक्षिणं गया पुरी तेन नाम्ना पाण्डवा ईजिरे हरिं
ଗୟ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଅନ୍ନାହୁତି ଓ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଯାଗ କଲେ; ତାଙ୍କ ନାମରୁ ସେହି ପୁରୀ ‘ଗୟା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
Because Gayāsura is made immovable for the creation of a tīrtha-kṣetra where Viṣṇu, Śiva, and Brahmā are established together, and the site is declared renowned above other tīrthas for granting pitṛs attainment of Brahmaloka (and onward transcendence).
The divine stone is upheld by Dharma to stabilize the shifting sacrificial ground; through the Devavrata/Dharmavratā episode and divine assent, it becomes sarva-deva-mayī—an abiding locus of all deities—marked by divine footprints and linked to Viṣṇu’s Gadādhara presence.
It contrasts ideal generosity and non-asking with a warning that greedily accepting wealth in dharma-rites leads to Brahmā’s curse; yet it also grants a sustained charter that tīrtha-servants at Gayā endure ‘as long as sun and moon,’ and that honoring them with faith benefits lineages across generations.