
Śrīrāmāvatāra-kathana (Account of the Rāma Incarnation) — Kiṣkindhā Alliance and the Search for Sītā
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପ୍ରସଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅବତାର-ଲୀଳା ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ଶୋକାକୁଳ ରାମ ପମ୍ପାକୁ ପହଞ୍ଚି ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାସ ପାଇଁ ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସାତ ତାଳବୃକ୍ଷ ଭେଦନ କରି, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଦେହକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ପରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଭ୍ରାତୃବୈର ଶାନ୍ତ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ବିଳମ୍ବ କଲେ ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପର୍ବତରେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତାଡ଼ନାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରି କଠୋର ସମୟନିୟମ ସହିତ ଖୋଜ ଦଳ ପଠାନ୍ତି ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗ ପାଇଁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ମୁଦ୍ରିକା ଦିଅନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦଳ ନିରାଶ ହେଲେ ସମ୍ପାତି ଲଙ୍କାର ଅଶୋକବାଟିକାରେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ କହି ଆଗାମୀ ଉଦ୍ଧାର ପର୍ବ ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସୂଚନା ଦିଅନ୍ତି।
Verse 1
ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रेषित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विरथ इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः आह्वयामास इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच रामः पम्पासरो गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः हनूमता स सुग्रीवं नीतो मित्रञ्चकार ह
ନାରଦ କହିଲେ—ରାମ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯାଇ ଶୋକରେ ସେଇ ରାତି କାଟିଲେ। ପରେ ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ରାମ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ।
Verse 2
सप्त तालान् विनिर्भिद्य शरेणैकेन पश्यतः पादेन दुन्दुभेः कायञ् चिक्षेप दशयोजनं
ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସାତ ତାଳଗଛ ଭେଦିଦେଲେ; ଏବଂ ପାଦଦ୍ୱାରା ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଦେହକୁ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
Verse 3
तद्रिपुं बालिनं हत्वा भ्रातरं वैरकारिणम् किष्किन्धां कपिराज्यञ्च रुमान्तारां समर्पयत्
ଭାଇ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ବୈରର କାରଣ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଶତ୍ରୁ ବାଲିକୁ ବଧ କରି, ରାମ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଓ ବାନର-ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ରୁମାନ୍ତାରାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।
Verse 4
ऋष्यमूके हरीशाय किष्किन्धेशो ऽब्रवीत्स च सीतां त्वं प्राश्यसे यद्वत् तथा राम करोमि ते
ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାଧିପତି ହରୀଶ (ରାମ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେପରି ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ସେପରି, ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ତଦନୁରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।”
Verse 5
तच् छ्रुत्वा माल्यवत्पृष्ठे चातुर्मास्यं चकार सः किष्किन्धायाञ्च सुग्रीवो यदा नायाति दर्शनं
ଏହା ଶୁଣି ସେ ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ରହି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ; କାରଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
Verse 6
तदाब्रवीत्तं रामोक्तं लक्ष्मणो व्रज राघवम् न स सङ्कुचितः पन्था येन बाली हतो गतः
ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—“ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ସେ ପଥ ସଙ୍କୁଚିତ ନୁହେଁ—ଯେ ପଥରେ ବାଳୀ ଗଲା ଏବଂ ହତ ହେଲା।”
Verse 7
समये तिष्ठ सुग्रीव मा बालिपथमन्वगाः सुग्रीव आह संसक्तो गतं कालं न बुद्धवान्
“ଯଥାସମୟେ ରୁହ, ସୁଗ୍ରୀବ; ବାଳୀର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନି।” ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆସକ୍ତିରେ ଜଡିତ ଥିଲି; ସମୟ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ।”
Verse 8
इत्युक्त्वा स गतो रामं नत्वोवाच हरीश्वरः आनीता वानराः सर्वे सीतायाश् च गवेषणे
ଏହା କହି ସେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ପ୍ରଣାମ କରି ହରୀଶ୍ୱର କହିଲେ—“ସୀତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏକତ୍ର କରି ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି।”
Verse 9
आनरेन्द्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अब्रवीत्तत् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः प्राप्स्यसि यथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुग्रीवमाह सङ्क्रुद्ध इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सुग्रीव ऋद्धिसंसक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वन्मतात् प्रेषयिष्यामि विचिन्वन्तु च जानकीम् पूर्वादौ मासमायान्तु मासादूर्ध्वं निहन्मि तान्
ତୁମ ମତାନୁସାରେ ମୁଁ ଖୋଜଦଳ ପଠାଇବି; ସେମାନେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଫେରୁନ୍ତୁ; ମାସ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ରହିଲେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
Verse 10
इत्युक्ता वानराः पूर्व- पश्चिमोत्तरमार्गगाः जग्मू रामं ससुग्रीवम् अपश्यन्तस् तु जानकीम्
ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଵାନରମାନେ ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଗଲେ; ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଯାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
Verse 11
रामाङ्गुलीयं सङ्गृह्य हनूमान् वानरैः सह दक्षिणे मार्गयामास सुप्रभाया गुहान्तिके
ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଳୀୟ (ମୁଦ୍ରିକା) ଗ୍ରହଣ କରି ହନୁମାନ ବାନରମାନଙ୍କ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ସୁପ୍ରଭା ଗୁହା ସନ୍ନିକଟେ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ।
Verse 12
मासादूर्ध्वञ्च विन्यस्ता अपश्यन्तस्तु जानकीम् ऊचुर्वृथा मरिष्यामो जटायुर्धन्य एवसः
ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମଧ୍ୟ ଜାନକୀଙ୍କୁ ନଦେଖି ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ମରିବୁ; ଜଟାୟୁ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ।”
Verse 13
सीतार्थे यो ऽत्यजत् प्राणान् रावणेन हतो रणे तच् छ्रुत्वा प्राह सम्पातिर् विहाय कपिभक्षणं
“ସୀତା ପାଇଁ ଯିଏ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା ଏବଂ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ରଣରେ ହତ ହେଲା”—ଏହା ଶୁଣି ସମ୍ପାତି କପିଭକ୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ କରି କହିଲା।
Verse 14
भ्रातासौ मे जटायुर्वै मयोड्डीनो ऽर्कमण्डलम् अर्कतापाद्रक्षितो ऽगात् दग्धपक्षो ऽहमब्भ्रगः
ଜଟାୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଭ୍ରାତା। ମୁଁ ମୟୂର ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଉଡ଼ିଗଲି; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦାହତାପରୁ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ପୁଣି ଫେରିଲି। ପକ୍ଷ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମେଘମାର୍ଗଗାମୀ ହେଲି।
Verse 15
रामवार्ताश्रवात् पक्षौ जातौ भूयो ऽथ जानकीम् पश्याम्यशोकवनिका- गतां लङ्कागतां किल
ରାମଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ମୋର ପକ୍ଷ ଯେନେ ପୁଣି ଜନ୍ମିଲା। ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି—ସେ ଅଶୋକବନିକାକୁ ଯାଇ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 16
शतयोजनविस्तीर्णे लवणाब्धौ त्रिकूटके ज्ञात्वा रामं ससुग्रीवं वानराः कथयन्तु वै
ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ନେଇ ବାନରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଖବର କହୁନ୍ତୁ।
It serves as a public pramāṇa (proof) of Rāma’s capability, legitimizing the alliance with Sugrīva and grounding subsequent political-military action in demonstrable competence.
It highlights disciplined restraint and seasonal observance even amid crisis, framing Rāma’s campaign as dharmically regulated rather than impulsive.
It functions as an authenticating token (credential) enabling recognition and trust, while also symbolically extending Rāma’s authority into reconnaissance and diplomacy.
It converts despair into actionable intelligence by identifying Laṅkā and the Aśoka grove as Sītā’s location, transforming the search from broad exploration to targeted mission.