Adhyaya 11

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः अथ एकादशो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ରାମାୟଣ-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘ଶ୍ରୀରାମାବତାର-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରଦ କହିଲେ—ରାଜ୍ୟସ୍ଥ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟାଦି ଋଷିମାନେ, ସୁପୂଜିତ ହୋଇ, ଆସିଲେ। ହେ ବିଜୟୀ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବିନିପାତିତ ହୋଇଛି।

Verse 2

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ରବା। ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୈକାଷୀ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମା ପତ୍ନୀ/ସଙ୍ଗିନୀ ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟା। ତାଙ୍କଠାରୁ ଧନେଶ୍ୱର (କୁବେର) ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 3

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

ନୈକଷାରେ ରାବଣ ଜନ୍ମିଲା—ସେ ବିଂଶତି ବାହୁ ଓ ଦଶାନନ ଥିଲା। (ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପାଠରେ ‘ସେ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗେ ଗଲା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅଛି।) ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଦତ୍ତ ବରରେ ସେ ଦେବଜୟୀ ହେଲା।

Verse 4

कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ନିଦ୍ରାବଶ ଥିଲା; ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା; ଏବଂ ରାବଣଠାରୁ ମେଘନାଦ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 5

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता

ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜୟ କରି ସେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ରାବଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବଳବାନ। କିନ୍ତୁ ଦେବାଦି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କ୍ଷେମ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାକୁ ବଧ କଲ।

Verse 6

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः

ଏହିପରି କହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଋଷିମାନେ ଯଥାବିଧି ନମସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ଲବଣବଧକ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 7

अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः

ପୂର୍ବକାଳରେ ‘ମଥୁରା’ ନାମକ ଏକ ନଗର/ବସତି ଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭରତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଦ୍ୱାରା ଶୈଲୂଷର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ତିନି କୋଟି (ତିରିଶ ମିଲିୟନ)କୁ ବଧ କଲା।

Verse 8

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

ସିନ୍ଧୁତୀରରେ ବସୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୈଲୂଷକୁ, ଏବଂ ତକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟକୁ ନିଜ ନିଜ ଦେଶରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 9

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ଆଗକୁ ଗଲେ, ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ଶିଷ୍ଟ ଓ ସଦାଚାରୀମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 10

पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କୁଶ ଓ ଲବ ନାମକ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଲୋକାପବାଦରେ ତ୍ୟକ୍ତା (ସୀତା)ଙ୍କ ସୁଚରିତ ଶ୍ରବଣ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ପରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 11

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च

ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପରେ ‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ’—ଏହି ଭାବନାରେ ଧ୍ୟାନପରାୟଣ ହେବା ଉଚିତ; ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଏବଂ (ପୁନଃ) ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ।

Verse 12

राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः

ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରି ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରତୁ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ—ପୌରମାନଙ୍କ ସହ, ଅନୁଜମାନଙ୍କ ସହ, ସୀତାପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ନିଜ ଜନପଦର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ।

Verse 13

अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣକୁ ସବିସ୍ତାରେ ରଚନା କଲେ। ଯେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।