Adhyaya 30
Chapter 30: मण्डलविधिः (Maṇḍala-vidhi) — Procedure for the Maṇḍala
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମଣ୍ଡଳ-ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟକ ପୂର୍ବ ଆଲୋଚନା ସମାପ୍ତ କରି ବିଧିମୂଳକ ଉପାସନା-ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ନାରଦ ପଦ୍ମ-ଆଧାରିତ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜାକ୍ରମ କହନ୍ତି—ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସହିତ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବାକୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳ କେବଳ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ, ଦେବତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ହୁଏ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଦ୍ମଖଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମନାଭ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିୟୋଜନ କରି ଦିଗ/ପତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିନ୍ୟାସ ଦର୍ଶାଯାଏ। ଏହା ଅଗ୍ନେୟ-ବିଦ୍ୟାର ସାର: ପବିତ୍ର ଜ୍ୟାମିତି, ମନ୍ତ୍ରାଧାରିତ ପୂଜା ଓ ଧର୍ମକ୍ରମ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭକ୍ତିସହିତ ପୁନରାବୃତ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ସାଧନା ସ୍ଥାପନ କରେ।
Shlokas
Frequently Asked Questions
It prescribes worship within a lotus-maṇḍala: Brahmā is worshiped at the center together with his aṅgas, and Viṣṇu (Padmanābha) is worshiped in the eastern lotus-sector/petal, establishing a directional and hierarchical placement of deities.
By turning spatial design into disciplined upāsanā: the maṇḍala organizes attention, mantra, and deity-placement into a repeatable procedure, so technical correctness becomes a form of dharma that supports inner purification and devotional concentration.