Adhyaya 99
Varaha PuranaAdhyaya 99100 Shlokas

Adhyaya 99: The Greatness and Rite of the Sesame-Cow (Tiladhenu) Gift

Tiladhenumāhātmya

Ritual-Manual (Dāna and Dīkṣā) with Embedded Ethical-Discourse (Food-giving and Social Welfare)

ပृथဝီနှင့် ဆွေးနွေးရာတွင် ဝရာဟာဘုရားသည် မဟာအပြစ်များကို ဖျက်သိမ်း၍ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးသော ကယ်တင်ရေး ဝိုင်ရှ္ဏဝ အကျင့်အစဉ်ကို တင်ပြသည်။ ကာရ္တိကလတွင် ရှုကလ ဒွာဒသီနေ့၊ ထို့ပြင် သင်္ကြန်တိနှင့် ဂြိုဟ်ကြတ်/နေကြတ် အခါများတွင် မဏ္ဍလအတွင်း နာရာယဏကို ဒർശနပြု၍ ပူဇော်ခြင်းကို အဓိကထားသည်။ တစ်နှစ်တာ ဂုရု–ရှိෂျ စမ်းသပ်ခြင်း၊ ဒိက္ခာ မတိုင်မီ ပြင်ဆင်မှုများ၊ မဏ္ဍလ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ဒိက္ပာလများနှင့် ဗျူဟ ဒေဝတားများ (ဝာစုဒေဝ၊ သင်္ကර්ရှဏ/ဗလ၊ ပရဒျုမန၊ အနိရုဒ္ဓ) ကို တင်သွင်းပူဇော်ခြင်း၊ မန္တရ-ဟောမ၊ နှင့် ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် ကုမ္ဘ ၉ လုံးဖြင့် အဆင့်လိုက် ရေချိုးပူဇော်ခြင်း (ရှာန္တိ၊ ပာပနာရှ၊ ဉာဏ၊ ငွေကြေး) ကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာဇာတ်လမ်းတွင် အန္နဒါန မပြုခဲ့သဖြင့် မင်းရှွေတ သေပြီးနောက် ဆာလောင်ဒုက္ခခံရကာ “တီလဓေနု” ကို ပြုလုပ်၍ လှူဒါန်းနည်းကို သင်ကြားခံရသည်။ ဤအခန်းသည် ပူဇော်ပွဲ၏ ကုသိုလ်ကို လူမှုကျင့်ဝတ်နှင့် ချိတ်ဆက်ကာ အစားအစာနှင့် အရင်းအမြစ်များကို မျှဝေခြင်းက မြေကြီး၏ စည်းကမ်းနှင့် လူသားကောင်းကျိုးကို ထိန်းသိမ်းကြောင်း သင်ပေးသည်။

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

tiladhenu-dāna (sesame-cow gift) as expiatory and prosperity ritedīkṣā and guru–śiṣya protocol (parīkṣa, samaya, guru-dakṣiṇā)Kārttika-śukla-dvādaśī Vaiṣṇava observance and darśanamaṇḍala, cakra (ṣoḍaśāra / sarvatobhadra / aṣṭapatra) and dikpāla-pūjānavakumbha-snāna (nine-jar ablution) with goal-specific phalasanna-dāna as superior gift and social-ecological sustenanceitihāsa exemplum: Śveta and Vinītāśva as didactic kingship ethics

Shlokas in Adhyaya 99

Verse 1

अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् ॥ धरन्युवाच ॥ या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ गायत्र्यष्टभुजा भूत्वा चैव त्रासुरमयोदधयत्

ယခု တိလဓေနု၏ မဟာတ್ಮ (ဂုဏ်မဟာ) ကို ဖော်ပြသည်။ မြေမိခင်က ဆိုသည်– မပေါ်လွင်သော မွေးဖွားခြင်းရှိသည့် ဘြဟ္မာ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထွက်ပေါ်လာသော မာယာသည် လက်ရှစ်ဖက်ရှိ ဂါယတရီအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အဆုရ တရာစုရနှင့် စစ်ဆင်လေ၏။

Verse 2

सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया ॥ महिषाख्यासुरवधं कुर्वती ब्रह्मणेरिता

ထိုတူညီသော အင်အားသည် ဒေဝတို့၏ ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ဒေဝီ နန္ဒာ ဖြစ်လာ၏။ ဘြဟ္မာ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မဟိဿ အမည်ရှိ အဆုရကို သတ်နှိမ်လေ၏။

Verse 3

वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्कर सुप्रिया ॥

ထို့နောက် (ဒေဝီက) “အို ဘုရား၊ ဝိုင်ရှ္ဏဝီ၏ ဤအကြောင်းအရာကို မည်သို့နားလည်ရမည်ကို အပြည့်အစုံရှင်းပြပါ” ဟု မေးလေ၏။ သီရိဝရာဟာက “အို ဒေဝီ၊ လောကအကျိုးအတွက် အရေးကြီးသော အရာနှစ်ပါးရှိသည်—ရှင်ကာရ (ရှင်ကရ) အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော ဂင်္ဂါဒေဝီ ဖြစ်သည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Verse 4

क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित् ॥ स्वायम्भुवे हतो दैत्यो वैष्णव्या मन्दरे गिरौ ॥

တခါတရံ တစ်စုံတစ်ရာကို ပေးအပ်ကာ ချီးမြှင့်နိုင်သည်။ အရာအားလုံးကိုသိသောသူ (သဗ္ဗဝိတ်) သည် မိမိ၏ အဆင့်အတန်းကို ကိုယ်တိုင်သိ၏။ စွာယမ္ဘုဝ မန်ဝန္တရ၌ မန္ဒရတောင်ပေါ်တွင် ဝိုင်ရှ္ဏဝီက ဒိုင်တျ (ဒေမုန်) တစ်ကောင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

Verse 5

महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः ॥ नन्दया निहतो विन्ध्ये महाबलपराक्रमः ॥

နောက်ပိုင်းတွင် ‘မဟိဿ’ ဟု အမည်ရသော အခြားတစ်ဦးလည်း သတ်ဖြတ်ခံရသည်—အမှန်တကယ် ထိုချိုင်တြာအဆုရ (Caitrāsura) ပင် ဖြစ်၏။ အင်အားနှင့် ရဲရင့်မှုကြီးမားသော သူကို ဝိန္ဓျ ဒေသ၌ နန္ဒာက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

Verse 6

अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान् ॥ अज्ञानं ज्ञानसाध्यं तु भवतीति न संशयः ॥

သို့မဟုတ် နားလည်ရသော် သူမသည် ဉာဏ်၏ ရှက္တိ (ज्ञानशक्ति) ဖြစ်ပြီး ‘မဟိဿ’ သည် အဝိဇ္ဇာ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ အဝိဇ္ဇာကို ဉာဏ်ဖြင့်သာ အနိုင်ယူရသည်—သံသယမရှိ။

Verse 7

मूर्त्तिपक्षे चेतिहासममूर्ते चैवगद्धृदि ॥ ख्याप्यते वेदवाक्यैश्च इह सा वेदवादिभिः ॥

ရုပ်သဏ္ဌာန်အမြင်ဘက်တွင် ၎င်းကို ‘အိတိဟာသ’ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အရုပ်သဏ္ဌာန်အမြင်ဘက်တွင်တော့ ၎င်းသည် နှလုံးသားအတွင်း၌ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဤနေရာတွင် ဝေဒဝါကျများအားဖြင့် ဝေဒအတိုင်း ပြောဆိုသူတို့က ၎င်းကို ထင်ရှားစေသည်။

Verse 8

इदानीं शृणु मे देवि पञ्चपातकनाशनम् ॥ यजनं देवदेवस्य विष्णोः पुत्रवसुप्रदम् ॥

ယခုအခါ၊ အို ဒေဝီ၊ ငါ၏စကားကို နားထောင်လော့—မဟာအပြစ်ကြီး ငါးပါးကို ဖျက်သိမ်းသော အရာမှာ ဒေဝတို့၏ ဒေဝဖြစ်သော ဗိဿဏုအား နည်းလမ်းတကျ ယဇ္ဈ/ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သားနှင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပေးတော်မူသည်။

Verse 9

इह जन्मनि दारिद्र्यव्याधिकुष्ठादिपीडितः ॥ अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि ॥

ဤဘဝ၌ပင် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ယောက်ျားတစ်ဦးသည် ဆင်းရဲမှု၊ ရောဂါ၊ ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါ) စသည့် ဒုက္ခများကြောင့် ပင်ပန်းနိုင်ပြီး—ကံကောင်းခြင်းမရှိ၊ သားသမီးမရှိ ဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 10

नारायणं परं देवं यः पश्यति विधानतः ॥ आचार्यदर्शितं देवि मन्त्रमूर्तिमयोनिजम् ॥

အို ဒေဝီ၊ နည်းလမ်းတကျအတိုင်း နာရာယဏ (Nārāyaṇa) အမြင့်ဆုံးဘုရားကို မြင်တွေ့ဒർശန ပြုသူသည်—ဆရာအာචာရျက ပြသထားသော မန္တရ-ရုပ်တော်၊ မမွေးဖွားသော (အယောနိဇ/အဇန်မာ) အဖြစ်—

Verse 11

कार्तिके मासि शुक्लायां द्वादश्यां तु विशेषतः ॥ सर्वासु वा यजेद्देवं द्वादशीषु विधानतः ॥

ကာတိကလတွင် အထူးသဖြင့် ရွှင်လင်းပက္ခ၏ ဒွာဒသီနေ့၌; သို့မဟုတ် ဒွာဒသီနေ့တိုင်းတွင်—သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ဘုရားကို ပူဇော်သင့်သည်။

Verse 12

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भक्तानां तु परीक्षनम् ॥ संवत्सरं गुरुः कुर्याज्जातिशौचक्रियादिभिः ॥

ဗြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ နှင့် ဝိုင်ရှျ ဘက္တများကို စိစစ်ခြင်းအတွက်—ဂုရုသည် တစ်နှစ်တာကာလအတွင်း မွေးဖွားရာအဆင့်/ဇာတိ၊ သန့်ရှင်းရေးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများနှင့် ဆက်စပ်သော အကျင့်အကြံများဖြင့် (သူတို့ကို) စိစစ်သင့်သည်။

Verse 13

संक्रान्त्यां वा महाभागं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ यः पश्यति हरिं देवि पूजितं गुरुणा शुभे ॥

အို မင်္ဂလာရှိသော ဒေဝီ၊ သင်္ကရန္တိနေ့၌ဖြစ်စေ လနှင့် နေရောင်ဂြိုဟ်ကြတ်ချိန်၌ဖြစ်စေ၊ ဂုရုက သဒ္ဓါဖြင့် စည်းကမ်းတကျ ပူဇော်ထားသော ဟရီကို မြင်တွေ့သူသည် ထူးခြားသော အကျိုးကို ရရှိ၏။

Verse 14

तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पापध्वंसश्च जायते ॥ सामान्यदेवतानां च भवतीति न संशयः ॥

ထိုသူအတွက် ချက်ချင်းပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အပြစ်ဒုစရိုက်တို့ ပျက်စီးသွားသည်; ထို့ပြင် သာမန်ဒေဝတားတို့နှင့် ဆိုင်သော အကျိုးလည်း ရရှိသည်—သံသယမရှိ။

Verse 15

उपासन्नं ततो ज्ञात्वा हृदयेनावधारयेत् ॥ तेऽपि भक्तिमतो ज्ञात्वा त्वात्मानं परमेश्वरम् ॥

ထို့နောက် (ဒေဝတား) ကို သင့်တော်စွာ အုပ်ပာသနာပြုထားသည်ဟု သိပြီး၊ နှလုံးသားထဲတွင် ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းထားရမည်။ သူတို့လည်း ဘက္တကို သိမြင်ကာ သင်ကို—မိမိတို့၏ အတ္တမန်ကိုယ်တိုင်—အမြင့်ဆုံး အရှင်အဖြစ် နားလည်ကြသည်။

Verse 16

संवत्सरं गुरोर्भक्तिं कुर्युर् विष्णोरिवाचलाम् ॥ संवत्सरे ततः पूर्णे गुरुं चैव प्रसादयेत् ॥

တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဂုရုအပေါ် ဘက္တိကို ပြုလုပ်ရမည်—ဗိဿနုအပေါ် ဘက္တိကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက်။ ထို့နောက် တစ်နှစ်ပြည့်သော် ဂုရုကိုလည်း သင့်တော်စွာ ပရသာဒ ရစေရန် ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 17

भगवंस्त्वत्प्रसादेन संसारार्णवतारणम् ॥ इच्छामस्त्वैहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन ॥

အို ဘဂဝန်၊ သင်၏ ကရုဏာ-ပရသာဒကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် သံသရာအဏ္ဏဝကို ဖြတ်ကျော်လိုပါသည်; ထို့ပြင် လောကီလက္ခမီကိုလည်း လိုလားပါသည်၊ အထူးသဖြင့် အို တပဓန (တပ၏ ရတနာ)။

Verse 18

एवमभ्यर्च्य मेधावी गुरुं विष्णुमिवाग्रतः ॥ अभ्यर्चितस्तैः सोऽप्याशु दशम्यां कार्त्तिकस्य तु ॥

ဤသို့ ပညာရှိသူသည် မျက်နှာချင်းဆိုင်၌ ဂုရုကို ဗိဿဏုကဲ့သို့ ပူဇော်အာရాధနာ ပြု၏။ သူတို့က ပူဇော်ပြီးနောက် ဂုရုလည်း ကာရ္တ္တိက လ၏ ဒသမနေ့တွင် လျင်မြန်စွာ…

Verse 19

स्वप्नान्दृष्ट्वा गुरोरग्रे श्रावयेत विचक्षणः ॥ ततः शुभाशुभे तत्र लक्षयेत्परमो गुरुः ॥

အိပ်မက်ကို မြင်ပြီးနောက်၊ ဉာဏ်ရှိသူသည် ဂုရု၏ရှေ့တွင် ထိုအိပ်မက်ကို ပြန်လည်ဖတ်ကြား/တင်ပြရမည်။ ထို့နောက် ထိုအတွင်းရှိ မင်္ဂလာ သို့မဟုတ် အမင်္ဂလာ နိမိတ်လက္ခဏာများကို အမြတ်ဆုံး ဂုရုက သတ်မှတ်ပေးရမည်။

Verse 20

एकादश्यामुपोष्यैवं स्नात्वा देवालयं व्रजेत् ॥ गुरुश्च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्त्तयेत् ॥

ဤသို့ ဧကာဒသီနေ့တွင် ဥပဝါသ (အစာရှောင်) ပြု၍ ရေချိုးသန့်စင်ပြီးနောက် ဘုရားကျောင်း (ဒေဝာလယ) သို့ သွားရမည်။ ထို့ပြင် ဂုရုသည် ပြင်ဆင်ထားသော မြေပြင်ပေါ်တွင် မဏ္ဍလကို စီမံတည်ဆောက်စေရမည်။

Verse 21

लक्षणैर्विविधैर्भूमिं लक्षयित्वा विधानतः ॥ षोडशारं लिखेच्चक्रं सर्वतोभद्रमेव च ॥

နည်းစနစ်အတိုင်း အမျိုးမျိုးသော လက္ခဏာများဖြင့် မြေပြင်ကို အမှတ်အသားပြု၍၊ အရိုး (spokes) ၁၆ ချောင်းပါသော စက်ဝိုင်း (ချက္ကရ) ကိုလည်းကောင်း၊ အရပ်ရပ်မင်္ဂလာဖြစ်သော ‘သရဝတိုဘဒ္ရ’ ပုံစံကိုလည်းကောင်း ရေးဆွဲရမည်။

Verse 22

अथवा अष्टपत्रं च लिखित्वा दर्शयेद्बुधः ॥ नेत्रबन्धं तु कुर्वीत सितवस्त्रेण यत्नतः ॥

သို့မဟုတ် အရွက်ပွင့် ၈ ပွင့်ပါသော ပုံစံကို ရေးဆွဲ၍ ပညာရှိသူက ပြသရမည်။ ထို့နောက် အဖြူရောင်အဝတ်ဖြင့် သေချာစွာ မျက်စိပိတ်ပတ် (နေတရဗန္ဓ) ကို ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 23

वर्णानुक्रमतः शिष्यान्पुष्पहस्तान्प्रवेशयेत्॥ नवनाभं यदा कुर्यान्मण्डलं वर्णकैर्बुधः॥

အက္ခရာအစဉ်အတိုင်း လက်ထဲတွင် ပန်းကိုင်ထားသော တပည့်တို့ကို ဝင်ရောက်စေသင့်သည်။ ပညာရှိသည် အရောင်မှုန့်များဖြင့် နဝ-နာဘိ မဏ္ဍလကို ပြုလုပ်သောအခါ ထုံးတမ်းအတိုင်း ကိစ္စရပ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 24

तदानिं पूर्वतो देवमिन्द्रपूर्वं तु पूजयेत्॥ लोकपालैः समं पूज्य अग्निं सम्पूजयेत्छुभे॥

ထို့နောက် အရှေ့ဘက်တွင် ဒေဝတাকে ပူဇော်ရမည်—အင်ဒြာကို အရင်ဆုံးပူဇော်ပါ။ လောကပာလများနှင့်အတူ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ အဂ္နိကိုလည်း ထုံးတမ်းအတိုင်း ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ရမည်။

Verse 25

स्वदिक्षु तद्वद्याम्यायां नैर्ऋत्यां निरृतिं न्यसेत्॥ वरुणं वारुणायां च वायुम् वायव्यतो न्यसेत्॥

မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာဦးတည်ရာများတွင် ထိုနည်းတူပင် ဒေဝတများကို တည်ထားရမည်။ တောင်ဘက်တွင်၊ တောင်အနောက်ဘက်တွင် နိရ္ဋတိကို နျာသ (တည်သွင်း) ရမည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဝရုဏကို၊ မြောက်အနောက်ဘက်တွင် ဝါယုကို နျာသရမည်။

Verse 26

धनदं चोत्तरे न्यस्य रुद्रमीशानगोचरे। पूज्यैवं तु विधानॆन दिक्षेत्रेषु व्यवस्थिताम्॥

မြောက်ဘက်တွင် ဓနဒ (ကူဗေရ) ကို နျာသ၍၊ အီရှာန ဒေသ (မြောက်အရှေ့) တွင် ရုဒြကို တည်ထားရမည်။ ထိုသို့ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ပူဇော်ပြီးလျှင်၊ ဦးတည်ရာကဏ္ဍများတွင် တည်ရှိသော ဒေဝတများကို တည်မြဲစွာ ထားရှိသည်။

Verse 27

पद्ममध्ये तथा विष्णुमर्च्चयेत्परमेश्वरम्॥ पूर्वपत्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा॥

ထို့နောက် ကြာပန်း၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ပရမေရှဝရ ဗိဿဏုကို အర్చနာ (ပူဇော်) ရမည်။ အရှေ့ဘက် ပန်းချပ်တွင် ဘလကို ပူဇော်၍၊ ထိုနည်းတူ တောင်ဘက် ပန်းချပ်တွင် ပရဒျုမ್ನကို ပူဇော်ရမည်။

Verse 28

ऐशान्यां विन्यसेच्छङ्खमाग्नेय्यां चक्रमेव तु॥ याम्यायां तु गदां पूज्य वायव्यां पद्ममेव च॥

အရှေ့မြောက် (ဣရှာန) ဒిశာတွင် သင်္ခ (သံခ) ကို တင်ထားရမည်၊ အရှေ့တောင် (အဂ္နేయ) ဒిశာတွင် ချက్ర (စက်ဝိုင်းလက်နက်) ကို အမှန်တကယ် တင်ထားရမည်။ တောင် (ယာမ్య) ဒిశာတွင် ဂဒါကို ပူဇော်၍ အနောက်မြောက် (ဝာယဝျ) ဒిశာတွင် ပဒ္မ (ကြာပန်း) ကိုလည်း တင်ထားရမည်။

Verse 29

ऐशान्यां मुसलं पूज्य दक्षिणे गरुडं न्यसेत्॥ वामतो विन्यसेल्लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्॥

အရှေ့မြောက် (ဣရှာန) ဒిశာတွင် မုသလ (ပစ္စလ/တုတ်) ကို ပူဇော်ရမည်၊ တောင် ဒిశာတွင် ဂရုဍ (Garuḍa) ကို တင်ထားရမည်။ ဘယ်ဘက်တွင် ဉာဏ်ရှိသူသည် ဒေဝဒေဝ၏ လက္ရှမီကို တင်ထားရမည်။

Verse 30

वैष्णवं कलशं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥ स्नापयेन्मुक्तिकामं तु वैष्णवेन घटेन ह॥

ထိုနေရာတွင် ကိုးမြောက် အရာအဖြစ် ဝိုင်ရှ္ဏဝ ကလသ (အဘိသေကအိုး) ကိုလည်း စီမံထားရမည်။ မုက္ခတိ (လွတ်မြောက်မှု) ကို လိုလားသူကို ထိုဝိုင်ရှ္ဏဝ ဂဋ (အိုး) ဖြင့် အမှန်တကယ် ရေချိုးအဘိသေက ပြုရမည်။

Verse 31

धनुश्चैव तु खड्गं तु देवस्य पुरतो न्यसेत्। श्रीवत्सं कौस्तुभं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥

ဒေဝ၏ ရှေ့တော်တွင် မြားလေး (ဓနု) နှင့် ဓား (ခဍ္ဂ) ကိုလည်း တင်ထားရမည်။ ထိုနေရာတွင် သြရီဝတ္စ နှင့် ကೌஸ္တုဘ အမှတ်တံဆိပ်တို့ကိုလည်း ကိုးမြောက် အရာအဖြစ် စီစဉ်ထားရမည်။

Verse 32

एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्द्दनम्॥ दलॆषु दिक्षु विन्यस्य अष्टौ कुम्भान्विधानतः॥

ဤသို့ စည်းကမ်းတကျ ဒေဝဒေဝ ဂျနာရ္ဒနကို ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ပန်းချပ်များနှင့် ဒిశာများအလိုက် စီတန်းတင်ထားကာ၊ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ကုမ္ဘ (ပူဇော်အိုး) ရှစ်လုံးကို တည်ထားရမည်။

Verse 33

श्रीकामं स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण तु घटेन ह ॥ प्राज्यप्रतापकामं च आग्नेयेन तु स्नापयेत् ॥

သီရိသုခနှင့် စည်းစိမ်ကို လိုလားသူအား ထိုနည်းတူ အိန္ဒြာအတွက် သန့်စင်သက္ကာပြုထားသော ရေအိုး၏ ရေဖြင့် ရေချိုးပေးရမည်။ တောက်ပသော တေဇနှင့် အားမာန်ကို လိုလားသူအား အဂ္နိအတွက် သန့်စင်သက္ကာပြုထားသော ရေအိုးဖြင့် ရေချိုးပေးရမည်။

Verse 34

मृत्युञ्जयविधानाय याम्येन स्नपनं तथा ॥ दुष्टप्रध्वंसनायालं नैऋतेन विधीयते ॥

‘မృత్యုဉ္ဇယ’ (သေမင်းကို အနိုင်ယူခြင်း) ဝိဓာနကို ဆောင်ရွက်ရန် ယမနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့်လည်း ထိုနည်းတူ ရေချိုးရမည်။ ရန်သူဆန်သော သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ပေးသော အင်အားများကို လုံလောက်စွာ ဖျက်ဆီးရန် နိရ္ဋတိနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့် ပြုလုပ်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 35

शान्तये वारुणेनाशु पापनाशाय वायवे ॥ द्रव्यसम्पत्तिकामस्य कौबेरेण विधीयते ॥

ငြိမ်းချမ်းရေး (ရှာန္တိ) အတွက် အမြန်တကာ ဝရုဏနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့် ရေချိုးရမည်။ အပြစ်ပျက်စီးစေရန် ဝါယုနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့် ရေချိုးရမည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာ စည်းစိမ်ကို လိုလားသူအတွက် ကုဗေရနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့် ပြုလုပ်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 36

रौद्रेण ज्ञानहेतोश्च लोकपालपदाप्तये ॥ एकैकेन नरः स्नातः सर्वपापविवर्जितः ॥

ရုဒြနှင့် သက်ဆိုင်သော ရေအိုးဖြင့် ဉာဏ်ပညာရရန် အကြောင်းအရာအဖြစ် (ရေချိုးရမည်)။ ထို့ပြင် လောကပာလ (လောကကို စောင့်ရှောက်သူ) အဆင့်ကို ရရှိရန်လည်း (ထိုနည်း) ဖြစ်သည်။ တစ်ခုချင်းစီဖြင့် အလှည့်ကျ ရေချိုးလျှင် လူသည် အပြစ်အားလုံးမှ ကင်းလွတ်လာသည်။

Verse 37

जायते विष्णुसदृशः सद्यो राजाथवा भवेत् ॥ अथवा दिक्षु सर्वासु यथासंख्येन लोकपान् ॥ पूजयीता स्वशास्त्रोक्तविधानेन विधानवित् ॥

သူသည် ချက်ချင်း ဗိෂ္ဏုနှင့် ဆင်တူလာသည်၊ သို့မဟုတ် ချက်ချင်းပင် မင်းဖြစ်လာနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို သိသူသည် မိမိ၏ အာဏာရှိသော ရှာස්တြာတွင် ဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း၊ အရပ်အားလုံးတွင် လောကပာလများကို အစဉ်လိုက် မှန်ကန်စွာ ပူဇော်ရမည်။

Verse 38

एवं सम्पूज्य देवान्श्च लोकपालान् प्रसन्नधीः ॥ पश्चात्प्रदक्षिणान् शिष्यान् बद्धनेत्रान् प्रवेशयेत् ॥ आग्नेयी वारुणी दग्धा वायुना विधिना ततः ॥

ဤသို့ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ နတ်များနှင့် လောကပာလ (လောကကိုစောင့်ရှောက်သူများ) ကို ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ပရဒက္ခိဏာ ပြုပြီးသား သစ္စာတော်ခံ တပည့်တို့ကို မျက်စိပိတ်ကာ အတွင်းသို့ ဝင်စေတော်မူရမည်။ ထို့နောက် အဂ္နိနှင့် ဝရုဏနှင့် ဆက်နွယ်သော ကర్మကို သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ဝါယုဖြင့် “လောင်ကျွမ်း” စေကာ သန့်စင်ပြုလုပ်သည်။

Verse 39

सौमेनाप्यायिता पश्चाच्छ्रावयेत्समयान्बुधः ॥ अनिन्द्यान्ब्राह्मणान्वेदान्विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥

ဆိုမ (Soma) နှင့် ဆက်နွယ်သော အရာဖြင့် သက်သာလန်းဆန်းလာပြီးနောက်၊ ပညာရှိသော ပူဇော်ပွဲဦးဆောင်သူသည် ထို့နောက် “သမယ” (စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်) ကို ကြားနာစေတော်မူရမည်—အပြစ်မရှိသော ဗြာဟ္မဏများ၊ ဝေဒများ၊ ဗိဿဏုနှင့် ဗြဟ္မာတို့အကြောင်းပါဝင်စေ၍။

Verse 40

रुद्रमादित्यमग्निं च लोकपालग्रहांस्ततः ॥ गुरूंश्च वैष्णवांश्चापि पुरुषः पूर्वदीक्षितः ॥

ထို့နောက် ရုဒြ၊ အာဒိတျ၊ အဂ္နိတို့ကို ဂုဏ်ပြုရမည်။ ထို့ပြီးလျှင် လောကပာလများနှင့် ဂြဟ (ဂြိုဟ်) အင်အားများကိုလည်းကောင်း၊ ဂုရုများနှင့် ဝိုင်ရှ္ဏဝ (Vaiṣṇava) များကိုလည်းကောင်း—ဤအရာအားလုံးကို ယခင်က ဒိက္ခာ (dīkṣā) ခံယူပြီးသားသူက ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 41

एवं तु समयं ख्याप्य पश्चाद्धोमं तु कारयेत् ॥ ॐ नमो भगवते सर्वरूपिणे हुं फट् स्वाहा ॥

ဤသို့ “သမယ” (စည်းကမ်းဝတ်) ကို ကြေညာပြီးနောက်၊ ထို့တော်မူ၍ ဟိုးမ (မီးပူဇော်) ကို ဆောင်ရွက်စေကာ (ဤမန္တရဖြင့်) — “အိုံ နမော ဘဂဝတေ သರ್ವရူပိဏေ ဟုံ ဖတ် စွာဟာ” ဟူ၍။

Verse 42

षोडशाक्षरमन्त्रेण होमयेज्ज्वलिताग्नये ॥ गर्भाधानादिकाश्चैव क्रियाः समवघारयेत् ॥

အက္ခရာ ၁၆ လုံးပါ မန္တရဖြင့် လောင်ကျွမ်းတောက်ပသော မီးထဲသို့ အာဟုတိ (အပူဇော်) များကို ဆက်ကပ်ရမည်။ ထို့ပြင် ဂರ್ಭာဓာန (garbhādhāna) မှ စတင်သော အခြားကရိယာများကိုလည်း သင့်တော်သကဲ့သို့ နားလည်သဘောပေါက်ကာ ပေါင်းစည်းအကောင်အထည်ဖော်ရမည်။

Verse 43

त्रिभिराहुतिभिश्चापि देवदेवस्य सन्निधौ ॥ होमान्ते दीक्षितः पश्चाद्दद्याच्च गुरुदक्षिणाम्

နတ်တို့၏နတ်တော်၏ ရှေ့မှောက်၌ အာဟုတိ သုံးကြိမ်နှင့်တကွ; ဟိုးမ ပူဇော်ပွဲ အဆုံးတွင် ဒိက္ခာခံသူသည် ထို့နောက် ဂုရု-ဒက္ခိဏာ (ဆရာအား ပူဇော်ခ) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။

Verse 44

हस्त्यश्वकटाकादीनि हेमग्रामादिकं नृपः ॥ दद्याच्च गुरवे प्राज्ञो मध्यमे मध्यमं तथा

ပညာရှိသော မင်းသည် ဆရာထံသို့ ဆင်၊ မြင်း၊ လှည်း/ရထား စသည့်အရာများနှင့် ‘ဂြာမ’ အတိုင်းအတာဖြင့် ရွှေ နှင့် ထိုသဘောတူ တန်ဖိုးရှိပစ္စည်းများကို ပူဇော်ရမည်။ အခြေအနေ အလယ်အလတ်ဖြစ်လျှင် အလယ်အလတ် အလှူကိုပင် ပူဇော်ရမည်။

Verse 45

एवं कृते तु यत्पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे ॥ तत्र शक्यं तु गदितुमपि वर्षशतैरपि

ဤသို့ ပြုလုပ်လျှင် မြေပြင်ပေါ်၌ ပေါ်ထွန်းလာသော ကုသိုလ်နှင့် မဟာတန်ခိုး၏ ဂုဏ်မဟာမိတ်ကို ရာနှစ်များကြာအောင် ပြောဆိုသော်လည်း အပြည့်အစုံ ဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိ။

Verse 46

जप्ताः स्युः पुष्करे तीर्थे प्रयागे सिन्धुसङ्गमे ॥ देवागारे कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः

ဤတို့ကို ပုရှ္ကရ တီရ္ထ၊ ပရယာဂ၊ စင်ဓု မြစ်ဆုံ (သင်္ဂမ)၊ ဒေဝါဂါရ (ဘုရားကျောင်း)၊ ကုရုက္ခေတ္တရ၊ အထူးသဖြင့် ဝါရာဏသီ၌ ဇပ (japa) အဖြစ် ရွတ်ဆိုရမည်။

Verse 47

ग्रहणे विषुवे चैव यत्फलं जपतां भवेत् ॥ तत्फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च

ဂြိုဟ်ကြတ်ချိန် သို့မဟုတ် ဗိသုဝ/အယန (equinox/solstice) ကာလ၌ ဇပပြုသူတို့ ရရှိသော အကျိုးဖလသည်၊ ထိုရွတ်ဆိုမှု/သင်ကြားမှုကို နားထောင်ပါသော ဒိက္ခာခံသူအတွက် နှစ်ဆ ဖြစ်လာသည်။

Verse 48

देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायंति च वदंति च ॥ कदा नो भारते वर्षे जन्म स्याद्भूतधारिणि

ဒေဝတော်တို့ပင် တပဿာကျင့်၍ ဓ్యာနပြုကာ ပြောကြသည်– ‘အို သတ္တဝါတို့ကို ထမ်းဆောင်သူ၊ ငါတို့သည် ဘာရတဝර්ෂ၌ မွေးဖွားခြင်းကို မည်သည့်အခါ ရမည်နည်း?’

Verse 49

दीक्षिताश्च भविष्यामो वराहं शृणुमः कथम् ॥ वराहं षोडशात्मानं त्यक्त्वा देहं कदा वयम्

‘ထို့ပြင် ငါတို့သည် ဒိက္ခာခံယူသူများ ဖြစ်မည်—ဝရာဟာ၏ ကထာကို မည်သို့ နားထောင်နိုင်မည်နည်း? ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပြီး ဆယ့်ခြောက်သဘောတရားရှိသော ဝရာဟာကို ငါတို့ မည်သည့်အခါ ရောက်နိုင်မည်နည်း?’

Verse 50

यास्यामः परमं स्थानं यद्गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ एवं जल्पन्ति विबुधा मनसा चिन्तयन्ति च

‘ငါတို့သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး နေရာသို့ သွားမည်—ထိုနေရာသို့ ရောက်လျှင် ပြန်လည် မွေးဖွားခြင်း မရှိတော့’ ဟု ဗိဗုဓတို့ ပြောကြပြီး စိတ်တွင်လည်း စဉ်းစားကြသည်။

Verse 51

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ वसिष्ठस्य च संवादं श्वेतस्य च महात्मनः

ဤနေရာတွင်လည်း ရှေးဟောင်း အိတိဟာသတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ဆိုကြသည်—ဝသိဋ္ဌနှင့် မဟာတ္မာ ရွှေတ၏ ဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်သည်။

Verse 52

स्वर्गवासे स्थितो ह्यासिच्छ्वेतो राजा महायशाः ॥ आसीदिलावृते वर्षे श्वेतो राजा बृहत्तपाः

အကြောင်းမှာ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ဘုရင် ရွှေတသည် ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်နေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တပဿာကြီးမားသော ဘုရင် ရွှေတသည် အီလာဝෘတဝර්ෂ၌လည်း ရှိခဲ့သည်။

Verse 53

स महीṃ सकलां देवी सपल्लववनद्रुमाम् ॥ दातुमिच्छन्स चोवाच वसिष्ठं तपसां निधिम् ॥

အို ဒေဝီ၊ အညှောက်ပေါက်များ၊ တောအုပ်များနှင့် သစ်ပင်များပါဝင်သော မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို ဒါနပြုလိုသော ဆန္ဒဖြင့်၊ တပဿ၏ خز خز (နိဓိ) ဖြစ်သော ဝသိဋ္ဌကို မိန့်ကြားလေ၏။

Verse 54

भगवन् दातुमिच्छामि ब्राह्मणेभ्यो वसुन्धराम् ॥ देह्यनुज्ञां स चोवाच वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥

သူက “အရှင် ဘဂဝန်၊ ငါသည် ဗြာဟ္မဏတို့အား မြေကြီးကို ဒါနပြုလို၏၊ ခွင့်ပြုအမိန့် ပေးတော်မူပါ” ဟုဆို၏။ ထိုသို့ ဝသိဋ္ဌသည် မင်းတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသော မင်းကို မိန့်ကြားလေ၏။

Verse 55

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि अन्नेनैव च वर्धते ॥

ဒါနအမျိုးမျိုးတို့အနက် အာဟာရဒါန (အန္နဒါန) သည် အထူးမြတ်ဆုံးဟု ဆိုကြသည်။ သတ္တဝါတို့သည် အာဟာရမှ ပေါ်ပေါက်လာ၍ အာဟာရဖြင့်ပင် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးကြ၏။

Verse 56

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अन्नदानं ददस्व भोः ॥ वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा स राजा न तथाकरॊत् ॥

“ထို့ကြောင့် အရှင်၊ အစွမ်းကုန် ကြိုးစား၍ အာဟာရဒါနကို ပေးလှူပါ” ဟုဆို၏။ ဝသိဋ္ဌ၏ စကားကို ကြားသော်လည်း ထိုမင်းသည် ထိုအတိုင်း မပြုလုပ်ခဲ့။

Verse 57

रत्नवस्त्रमलङ्कारान् श्रीमन्ति नगराणि च ॥ यत्किञ्चित्कोषजातं स द्विजानाहूय तद्ददौ ॥

သူသည် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့ကို ခေါ်ယူ၍ ရတနာများ၊ အဝတ်အစားများ၊ အလှဆင်ပစ္စည်းများ၊ စည်းစိမ်ပြည့်ဝသော မြို့များနှင့် ဘဏ္ဍာတိုက်၌ စုဆောင်းထားသမျှ ဥစ္စာအားလုံးကို ပေးလှူလေ၏။

Verse 58

प्रदत्तं ब्राह्मणस्याथ कुञ्जरानजिनानि च ॥ स कदाचिन्नृपः पृथ्वीं जित्वा परमधर्मवित् ॥

ထိုမင်းသည် ဗြာဟ္မဏအား ဆင်များနှင့် တိရစ္ဆာန်အရေ (အဇိန) များကိုလည်း ပေးလှူ하였다။ နောက်တစ်ခါတွင် အမြင့်ဆုံးဓမ္မကို သိမြင်သော မင်းသည် မြေကြီးကို အောင်နိုင်ပြီး…

Verse 59

पुरोहितमुवाचेदं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ भगवन्नश्वमेधानां सहस्रं कर्तुमुत्सहे ॥

ထိုမင်းသည် မိမိ၏ ပုရောဟိတ် ဝသိဋ္ဌကို—ဇပတော်ရွတ်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး—ဤသို့ မိန့်ကြား하였다။ “အရှင်ဘဂဝန်၊ အရှဝမేఓဓ ယဇ్ఞ တစ်ထောင်ကို ကျွန်ုပ် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်။”

Verse 60

सुवर्णरौप्यताम्राणि यागं कृत्वा द्विजातिषु ॥ दत्तानि तेन राज्ञा वै नान्नं दत्तं तथा जलम् ॥

ဒွိဇတို့အတွက် ယဇ్ఞပွဲကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် ထိုမင်းသည် ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီတို့ကို အမှန်တကယ် ပေးလှူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အစာကို မပေးလှူခဲ့သကဲ့သို့ ရေကိုလည်း မပေးလှူခဲ့။

Verse 61

वस्तु स्वल्पमिति ज्ञात्वा प्रभुः सोऽन्नं तु नाददत् ॥ एवं विभवयुक्तस्य तस्य राज्ञो महात्मनः ॥

“ပစ္စည်းက နည်းပါးသည်” ဟု သိမြင်၍ အာဏာရှိသူသည် အစာကို မပေးလှူခဲ့။ ဤသို့ပင် စည်းစိမ်အင်အားနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ထိုမဟာသတ္တိရှိ မင်း၏ အခြေအနေဖြစ်သည်။

Verse 62

कालधर्मवशाद्देवि मृत्युḥ समभवत्तदा ॥ परलोके वर्तमानः स च राजा महामनाः ॥

အို ဒေဝီ၊ ကာလဓမ္မ၏ အာဏာကြောင့် ထိုအခါ သေခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ하였다။ ထိုစိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော မင်းသည် ပရလောက၌ သွားရောက် နေထိုင်하였다။

Verse 63

क्षुधया पीडितो ह्यासीत् तृषया च विशेषतः ॥ अनिनायाप्सरोभागं गत्वा श्वेताख्यपर्वतम्

သူသည် ဆာလောင်မှုကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ရေငတ်မှုက ပို၍နှိပ်စက်하였다။ ‘ရှွေတ’ ဟုခေါ်သော တောင်သို့ သွားကာ အပ္စရာတို့၏ အပိုင်းတစ်စိတ်ကို ထိုနေရာသို့ ယူဆောင်လာ하였다။

Verse 64

पुनर्विमानमारुह्य दिवमाचक्रमे नृपः ॥ अथ कालेन महता स राजा संशितव्रतः

ထို့နောက် မင်းကြီးသည် ဝိမာနပေါ်သို့ ထပ်မံတက်၍ ကောင်းကင်/သုခဘုံသို့ ခရီးဆက်하였다။ အချိန်အလွန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် ထိုမင်းကြီးသည်—ဝတ္တနှင့် သီလစည်းကမ်း၌ တည်ကြည်သူ—ထိုသို့ပင် ရှိနေ하였다။

Verse 65

तान्यस्थीनि लिहन्दृष्टो वसिष्ठेन महात्मना ॥ उक्तश्च तेन किंच त्वं स्वास्थि भुङ्क्षे नराधिप

မဟာအတ္မာ ဝသိဋ္ဌသည် သူ့ကို အဲဒီအရိုးများကို လျှာဖြင့်လိမ်းလျက်ရှိသည်ကို မြင်ပြီး ပြော하였다– “အို လူတို့၏အရှင်၊ သင်သည် မိမိ၏အရိုးကို အဘယ်ကြောင့် စားသုံးနေသနည်း?”

Verse 66

एवमुक्तस्तदा राजा वसिष्ठेन महात्मना ॥ उवाच वचनं चेदं श्वेतो राजा मुनिं तदा

ဤသို့ မဟာအတ္မာ ဝသိဋ္ဌ၏ စကားဖြင့် မေးမြန်းခံရသော် ရှွေတ မင်းကြီးသည် ထိုအခါ မုနိအား ဤစကားကို ပြော하였다။

Verse 67

भगन् क्षुधितश्चास्मि अन्नपानं पुरा मया ॥ न दत्तं मुनिशार्दूल तेन मां बाधते क्षुधा

“ဘဂဝန်၊ ကျွန်ုပ် ဆာလောင်နေပါသည်။ အတိတ်ကာလ၌ ကျွန်ုပ်သည် အစာနှင့် သောက်ရေကို မလှူဒါန်းခဲ့ပါ၊ မုနိတို့အနက် ကျားသဖွယ်မြတ်သူရေ; ထို့ကြောင့် ဆာလောင်မှုက ကျွန်ုပ်ကို နှိပ်စက်နေပါသည်။”

Verse 68

किं ते करोमि राजेन्द्र क्षुधितस्य विशेषतः ॥ अदत्तं नोपतिष्ठेत कस्यचित्किंचिदुत्तमम्

ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– “အို မင်းမြတ်ကြီး၊ အထူးသဖြင့် သင် ဗိုက်ဆာနေချိန်၌ ငါသည် သင့်အတွက် ဘာကို လုပ်ပေးနိုင်မည်နည်း။ မလှူဒါန်းထားသော အမြတ်တန်သော အရာသည် မည်သူ့ထံသို့မျှ ကုသိုလ်ဖလအဖြစ် မရောက်လာနိုင်။”

Verse 69

रत्नहेमप्रदानेन भोगवान् जायते नरः ॥ अन्नपानप्रदानेन सर्वकामैस्तु तर्पितः

ရတနာနှင့် ရွှေကို လှူဒါန်းလျှင် လူသည် စည်းစိမ်ခံစားသူ ဖြစ်လာ၏; သို့သော် အစာနှင့် သောက်ရေကို လှူဒါန်းလျှင် လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံးဖြင့် တင်းတိမ်ပြည့်ဝလာ၏။

Verse 70

तन्न दत्तं त्वया राजन् स्तोकं मत्वा नराधिप ॥ श्वेत उवाच ॥ अदत्तस्य च सम्प्राप्तिस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– “အို မင်းကြီး၊ လူတို့၏ အုပ်စိုးရှင်၊ အနည်းငယ်သာဟု ထင်မြင်၍ သင်သည် ထိုအရာကို မလှူခဲ့။” ရွှေတက ပြောသည်– “ကျွန်ုပ် မေးပါသည်; မလှူသူအပေါ် ရောက်လာသော အကျိုးဆက်ကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။”

Verse 71

एवमुक्तस्ततो राज्ञा वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ उवाच च मुनिर्भूयः श्वेतं वाक्यं महानृपम्

မင်းကြီးက ထိုသို့ မေးမြန်းရာတွင် ရှင်မုနိတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဝသိဋ္ဌသည် မဟာမင်း ရွှေတအား ထပ်မံ၍ သဒ္ဓါပြည့်ဝသော စကားတော်ကို ဟောကြား하였다။

Verse 72

शिरसा भक्तियुक्तेन याचितोऽसि महामुने ॥ वसिष्ठ उवाच ॥ अस्त्येकं कारणं येन जायते तन्न संशयः

“အို မဟာမုနိ၊ သင်ကို ဦးခေါင်းငုံ့၍ ဘက္တိဖြင့် တောင်းပန်ထားသည်။” ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– “ဤအရာ ပေါ်ပေါက်လာစေသော အကြောင်းရင်း တစ်ခုတည်း ရှိသည်; သံသယ မရှိ။”

Verse 73

स सर्वमेधमारॆभे स्वयं क्रतुवरं नृपः ॥ यजतानेन विप्रेभ्यो दत्ता गावो द्विपा वसु ॥

ထိုမင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် အထူးမြတ်သော ရာဇယဇ္ဉ “သರ್ವမေဓ” ကို စတင်ကျင်းပ하였다။ ယဇ္ဉကို ဆောင်ရွက်စဉ် ဘြာဟ္မဏတို့အား နွား၊ ဆင်နှင့် ဥစ္စာဓနကို ဒါနပြုခဲ့သည်။

Verse 74

नान्नं तेन तदा दत्तं स्वल्पं मत्वा यथा त्वया ॥ ततः कालेन महता मृतोऽसौ जाह्नवीजले ॥

သို့ရာတွင် ထိုအချိန်၌ သူသည် အစာအဟာရကို ဒါနမပြုခဲ့ဘဲ ‘အသေးအဖွဲ’ ဟု ထင်မြင်ခဲ့သည်—သင် (တစ်ခါ) ပြုခဲ့သကဲ့သို့။ ထို့နောက် ကာလအလွန်ကြာပြီးမှ သူသည် ဂျာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) ရေထဲ၌ သေဆုံး하였다။

Verse 75

कृत्वा पुण्यं विनीताś्वः सार्वभौमो नृपोत्तमः ॥ स्वर्गं च गतवान्सोऽपि यथा राजन् भवान् प्रभो ॥

ပုဏ္ဏကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ဝိနီတာရှွ—လောကတစ်ဝှမ်းအုပ်စိုးသော စာဝ္ဗဘောမ မင်းမြတ်—သူလည်း ကောင်းကင်ဘုံသို့ သွားရောက်하였다။ အို မင်းကြီး၊ အို အရှင်၊ သင် (သွားမည့်) အတိုင်းပင်။

Verse 76

असावपि क्षुधाविष्ट एवमेव गतो नृपः ॥ मर्त्यलोके नदीतीरे गङ्गायां नीलपवर्तम् ॥

ထိုမင်းသည်လည်း ဆာလောင်မှုကြောင့် ဒုက္ခရောက်နေသဖြင့် ထိုနည်းတူပင် မရ္တျလောကသို့ သွားခဲ့သည်—ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနားရှိ “နီလပဝရ္တ” ဟု ခေါ်သော နေရာသို့။

Verse 77

विमानेनार्कवर्णेन भास्वता देववन्नृपः ॥ ददर्श च तदा राजा क्षुधितः स्वं कलेवरम् ॥

နေမင်းရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော ဝိမာနဖြင့်၊ ဒေဝတားကဲ့သို့ ထိုမင်းသည်; ထိုအခါ ဆာလောင်မှုကြောင့် ပင်ပန်းနေသော မင်းကြီးက မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့하였다။

Verse 78

पुरोहितं ददर्शाथ होतारं जाह्नवीतटे ॥ तद्दृष्ट्वाऽसावपि नृपः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥

ထို့နောက် သူသည် ဇာဟ္နဝီ မြစ်ကမ်း၌ ဟောတೃ (Hotṛ) ဟူသော မင်းပူရိုဟိတ်ကို မြင်၏။ ထိုသူကို မြင်ပြီးနောက် မင်းကြီးသည် မုနိအထွတ်အမြတ်ကို မေးမြန်းလေ၏။

Verse 79

क्षुधायाः कारणं किं मे स होता तमुवाच ह ॥ तिलधेनुं भवान्राजञ् जलधेनुं च सत्तम ॥

မင်းကြီးက “ကျွန်ုပ်၏ ဆာလောင်မှု၏ အကြောင်းရင်းသည် အဘယ်နည်း” ဟု မေးလေ၏။ ဟောတೃက “အို မင်းကြီး၊ အို အထွတ်အမြတ်၊ တီလဓေနု (နှမ်းနွား) နှင့် ဇလဓေနု (ရေနွား) ကို ဒါနပြုလော့” ဟု ဖြေ၏။

Verse 80

घृतधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव ॥ देहि शीघ्रं येन भवान्क्षुधया वर्ज्जितो भवेत् ॥

“အို မြေပြင်ကို အုပ်စိုးသော မင်းကြီး၊ ဂ္ဃృతဓေနု (ဂျီနွား)၊ သာမန် ဓေနု (နွားတစ်ကောင်) နှင့် ရသဓေနု (အနှစ်သာရနွား) ကိုလည်း ဒါနပြုလော့။ မြန်မြန်ပေးလှူပါက ဆာလောင်မှုမှ ကင်းလွတ်မည်” ဟု ဆို၏။

Verse 81

तपते यावदादित्यस्तपते वापि चन्द्रमाः ॥ एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम् ॥

“နေမင်း တောက်ပနေသမျှ၊ လမင်းလည်း တောက်ပနေသမျှ (အကျိုးဖလသည် ထိုမျှကြာရှည်တည်တံ့၏)” ဟု ဆိုပြီးနောက် မင်းကြီးသည် ထိုသူကို ထပ်မံ မေးမြန်းလေ၏။

Verse 82

होतोवाच ॥ विधानं तिलधेनोश्च त्वं शृणुष्व नराधिप ॥ चतुर्भिः कुडवैश्चैव प्रस्थ एकः प्रकीर्तितः ॥

ဟောတೃက ဆိုသည်– “အို လူတို့၏ အုပ်စိုးရှင်၊ တီလဓေနု (နှမ်းနွား) ၏ বিধানကို နားထောင်လော့။ ကုဍဝ (kuḍava) လေးခုသည် ပရස්ထ (prastha) တစ်ခုဟု ကြေညာထားသည်။”

Verse 83

पुच्छे प्रकल्पनीया सा घण्टाभरणाभूषिता ॥ ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृङ्गीं तु कारयेत् ॥

အမြီးဘက်တွင် စနစ်တကျ စီမံ၍ ခေါင်းလောင်းအလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ရမည်။ ထိုသို့ ပုံဖော်ပြီးနောက် ရွှေဖြင့် ချိုများကို ပြုလုပ်စေရမည်။

Verse 84

कांस्यदोहां रौप्यखुरां पूर्वधेनुविधानतः ॥ कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दद्याच्चैव नराधिप ॥

ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော ‘နွားလှူဒါန်း’ အခမ်းအနားနည်းလမ်းအတိုင်း၊ ကံသ (ခေါင်းလောင်းသတ္တု) ဖြင့် နို့ညှစ်အိုးကို ပြုလုပ်၍ ငွေဖြင့် ခြေခွာများကို ပြုလုပ်ကာ၊ အို မင်းကြီး၊ ချက်ချင်းပင် ဘြာဟ္မဏာတစ်ဦးအား လှူဒါန်းရမည်။

Verse 85

सा तु षोडशभिः कार्या चतुर्भिर् वत्सको भवेत् ॥ नासा गन्धमयी तस्या जिह्वा गुडमयी शुभा ॥

ထို (နွားရုပ်) ကို အစိတ်အပိုင်း ဆယ့်ခြောက် ခုဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်၊ နွားကလေးကို အစိတ်အပိုင်း လေး ခုဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ ၎င်း၏ နှာခေါင်းကို မွှေးကြိုင်သော ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်၍၊ ၎င်း၏ မင်္ဂလာရှိသော လျှာကို ဂုဍ (ကြံသကြားတုံး) ဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 86

सर्वौषधिसमायुक्तां मन्त्रपूतां तु दापयेत् ॥ अन्नं मे जायतामन्यत् पानं सर्वरसास्तथा ॥

ဆေးဖက်ဝင်အပင်အမျိုးမျိုးအားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံစေပြီး မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသောအဖြစ် လှူဒါန်းစေရမည်။ (မန္တရ) “ငါ့အတွက် အခြားသော အစာအဟာရ ပေါ်ပေါက်စေပါစေ၊ ထို့အတူ အရသာအားလုံးပါဝင်သော သောက်စရာလည်း ဖြစ်ပေါ်စေပါစေ။”

Verse 87

सर्वं सम्पादयास्माकं तिलधेनो द्विजार्पिता ॥ गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थं विशेषतः ॥

“နှမ်းနွား (တီလဓေနု) အို၊ ဒွိဇ (ဘြာဟ္မဏာ) ထံ အပ်နှံလှူဒါန်းထားသော သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အရာအားလုံးကို ပြည့်စုံစေပါ။ ဒေဝီအို၊ ကျွန်ုပ်သည် သင့်ကို ဘက္တိဖြင့် လက်ခံပါ၏—အထူးသဖြင့် မိသားစုအကျိုးချမ်းသာအတွက်။”

Verse 88

भजस्व कामान्मां देवि तिलधेनो नमोऽस्तु ते ॥ एवंविधां ततो दद्यात्तिलधेनुं नृपोत्तम ॥

အို တိလဓေနု ဒေဝီ (နှမ်းနွား)၊ ကျွန်ုပ်၏ ဆန္ဒများကို ပြည့်စုံစေပါ; သင့်အား နမസ്കာရ။ ထို့နောက် အရှင်မင်းမြတ်၊ ထိုသို့သော နှမ်းနွားကို ဒါနပြုသင့်သည်။

Verse 89

कृष्णाजिनं धेनुवासो नन्दितां कल्पितां शुभाम् ॥ सूत्रेण सूत्रितां कृत्वा सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

နွား၏အဝတ်အဖြစ် ကృష్ణာဇိန (အနက်ရောင် သမင်အရေ) ကို ပေး၍၊ အလှအပနှင့် မင်္ဂလာရှိအောင် ပြုလုပ်ကာ၊ ကြိုး/ချည်ဖြင့် ချည်နှောင်ပြီး၊ ရတနာအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံအောင် တန်ဆာဆင်ရမည်။

Verse 90

सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या कुर्यात्कारयतेऽपि वा ॥

ဤကိစ္စသည် လိုအင်ဆန္ဒအားလုံး ပြည့်စုံစေသည်—သံသယမရှိ။ မည်သူမဆို ဘက္တိဖြင့် ဤကို ကြားနာ၍ ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူအား ပြုလုပ်စေသော်လည်းကောင်း၊ ဆိုထားသည့် အကျိုးကို ရရှိသည်။

Verse 91

तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुर् वित्तं सुतः सुखम् ॥ दृष्ट्वा तु मण्डलगतं देवं देव्याः समन्वितम् ॥

သူ့အတွက် လက္ခမီသီရိသည် ချက်ချင်း ပေါ်ထွန်းလာသည်—အသက်ရှည်ခြင်း၊ ဥစ္စာဓန၊ သားရခြင်းနှင့် ချမ်းသာပျော်ရွှင်ခြင်း။ ထို့ပြင် မဏ္ဍလအတွင်း တည်ရှိသော ဒေဝကို ဒေဝီနှင့်အတူ မြင်တွေ့လျှင် (ပိုမိုသော ကုသိုလ် ရရှိသည်)။

Verse 92

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ गोमये मण्डले कृत्वा गोचर्म्म तदनन्तरम् ॥

အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်ကင်း၍ သူသည် ဗိෂ္ဏုလောကသို့ သွားရောက်သည်။ နွားချေးဖြင့် မဏ္ဍလ ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ထို့နောက်တွင် နွားအရေ (ဂိုချර්မ) ကို တင်ထားရသည်။

Verse 93

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं दन्तकाष्ठं समन्त्रकम् ॥ भक्षयित्वा स्वपे्युर्हि देवदेवस्य सन्निधौ

နို့ရည်ထွက်သော သစ်ပင်မှ ရရှိသည့် သွားသန့်ရှင်းရေးတံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) ကို မန္တရရွတ်ဆိုကာ ကိုက်စားပြီးနောက်၊ နတ်တို့၏နတ်တော်၏ ရှေ့တော်၌ အိပ်စက်ရမည်။

Verse 94

अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे चोत्तरे तथा ॥ पूजयेद्वासुदेवं तु सर्वपातकशान्तिदम्

ထို့အတူ အနောက်ဘက်၌ အနိရုဒ္ဓကိုလည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်၌လည်းကောင်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် အပြစ်အားလုံးကို ငြိမ်းစေသော ဝါစုဒေဝကို ပူဇော်ရမည်။

Verse 95

भवेदव्याहतं ज्ञानं श्रीमान्विप्रो विचक्षणः ॥ किं पुनर्नवभिः स्नातो नरः पातकवर्जितः

အသိပညာသည် အတားအဆီးမရှိ ဖြစ်လာမည်။ ဗြာဟ္မဏသည် စည်းစိမ်ရှိ၍ ဉာဏ်မြင်ကောင်းမည်။ ထို့ထက်ပို၍ ပဋိပက္ခ ၉ မျိုးအတိုင်း ရေချိုးပြီးသူသည် အပြစ်အနာအဆာကင်းမည် မည်မျှသာလွန်မည်နည်း။

Verse 96

दीक्षितात्मा पुनर्भूत्वा वराहं शृणुयाद्यदि ॥ तेन वेदपुराणानि सर्वे मन्त्राः ससंग्रहाः

စိတ်ဝိညာဉ်အရ ဒိက္ခာခံပြီးနောက် ဝရာဟာ၏ သင်ကြားချက်ကို နားထောင်လျှင်၊ ထိုအရာဖြင့် ဝေဒနှင့် ပုရာဏများ၊ မန္တရအားလုံးကို စုစည်းစာတမ်းများနှင့်တကွ (မန်တော်) အကုန်လုံးကို ခြုံငုံသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 97

अन्नं देहि सदा राजन् सर्वकालसुखावहम् ॥ अन्नेन चैव दत्तेन किं न दत्तं महीतले

အို မင်းကြီး၊ အစာအဟာရကို အမြဲတမ်း လှူဒါန်းပါ; ၎င်းသည် အချိန်တိုင်း ချမ်းသာသုခကို ဆောင်ကြဉ်းသည်။ အစာကို လှူပြီးလျှင် မြေပြင်ပေါ်တွင် မလှူမပေးသေးသော အရာ ဘာရှိနိုင်မည်နည်း။

Verse 98

तत्र प्राग्जन्ममूर्त्तिश्च पुरा दग्धा महात्मनः ॥ तत्रास्थीनि स सङ्गृह्य लिहन्नास्ते स पार्थिवः

ထိုနေရာ၌ မဟာအတ္တမ၏ ယခင်ဘဝက ကိုယ်ရုပ်ပုံသည် အရင်ကတည်းက မီးလောင်ကျွမ်းပြီးသားဖြစ်သည်။ ထိုနေရာရှိ အရိုးများကို စုဆောင်းကာ ထိုဘုရင်သည် အရိုးများကို လျှာဖြင့်လျက်လျက် ထိုနေရာတွင်ပင် နေထိုင်လေ၏။

Verse 99

तच्छृणुष्व नरव्याघ्र कथ्यमानं मयाऽनघ ॥ आसीद्राजा पुराकल्पे विनीताश्वातिविश्रुतः

နားထောင်လော့၊ လူတို့အနက် ကျားသဖွယ်သူရဲကောင်း၊ အပြစ်ကင်းသူရေ—ငါပြောပြမည့် အကြောင်းကို။ ရှေးကာလတစ်ခေတ်၌ ဝိနီတာရှွ နာမည်ရှိ၍ အလွန်ကျော်ကြားသော ဘုရင်တစ်ပါး ရှိခဲ့သည်။

Verse 100

विनीताश्व उवाच ॥ कथं सा दीयते ब्रह्मंस्तिलधेनुर्जिगीषुभिः ॥ भुङ्क्ते स्वर्गं च विप्रेन्द्र तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ဝိနီတာရှွက ဆိုသည်—“အို ဘြဟ္မဏ၊ အောင်မြင်မှုကို လိုလားသူတို့သည် ‘တီလဓေနု’ (နှမ်းနွား) ကို မည်သို့ ဒါနပြုရသနည်း။ အို ဗိပရိန္ဒြ (ဘြဟ္မဏတို့အထွဋ်အမြတ်)၊ ထိုဒါနကြောင့် ကောင်းကင်ဘုံကို မည်သို့ ခံစားရသနည်း။ မေးမြန်းသူ ငါ့အား ပြောပြပါ”။

Frequently Asked Questions

The chapter’s central ethical claim is that anna-dāna (the giving of food) is foundational to social welfare and the maintenance of life on Earth: beings arise and thrive through food, so withholding basic sustenance creates harm that persists beyond death. This ethic is reinforced through an itihāsa in which royal generosity focused on valuables and sacrifices is portrayed as incomplete when food and water are neglected. The ritual instructions are thus framed as not only expiatory technique but also as a discipline aligning prosperity with responsible distribution of essential resources.

The text highlights Kārttika-māsa, especially Śukla Dvādaśī, as a prime occasion for worship and darśana of Nārāyaṇa according to procedure. It also mentions performing or attending the rite on saṅkrānti (solar ingress) and during candrasūrya-grahaṇa (lunar and solar eclipses), and more generally on Dvādaśī days. A specific sequencing includes fasting on Ekādaśī, bathing, and entering the temple/ritual space for maṇḍala worship, followed by homa and concluding gifts.

Through the Pṛthivī–Varāha instructional frame, the chapter treats terrestrial well-being as dependent on orderly human conduct: correct ritualized offerings, regulated initiation ethics, and especially the circulation of food and resources. By elevating anna-dāna as the most vital gift—because it enables the flourishing of living beings—the narrative implicitly links human economic choices to Earth’s stability (Pṛthivī as the sustaining ground for life). The maṇḍala and dikpāla arrangements further symbolize spatial order and stewardship across directions and regions.

The chapter references Vasiṣṭha as the authoritative sage interlocutor within the embedded exemplum, and presents two royal figures—King Śveta and the earlier King Vinītāśva—as didactic models for evaluating kingship, charity, and ritual priorities. It also invokes standard cosmological-administrative figures such as the dikpālas (Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Kubera/Dhanada, Rudra/Īśāna) and Vaiṣṇava Vyūha deities (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa/Bala, Pradyumna, Aniruddha) as part of the ritual hierarchy.