Adhyaya 73
Varaha PuranaAdhyaya 7351 Shlokas

Adhyaya 73: Rudra’s Hymn: Vision of Nārāyaṇa, the Emergence of the Ādityas, and the Mutual Boon of Hari and Hara

Rudra-stutiḥ: Nārāyaṇa-darśanaṃ, Ādityotpattiḥ, Harihara-sāmya-vāraḥ

Theological-Philosophical Discourse (Cosmogony and Devotional Hymnology)

ဤအধ্যာယတွင် ဝရာဟာက ရုဒ္ဒရ၏ ပြောကြားချက်အရ ပထမကာလဖြစ်ရပ်ကို ရှင်းပြသည်။ ဖန်ဆင်းရေးတာဝန်ရသည့် ဘြဟ္မာသည် ကောစ्मिकရေထဲသို့ နစ်မြုပ်ကာ လက်မအရွယ်ရှိ အမြင့်ဆုံး ပုရုရှကို သမาธိပြုသည်။ ရေထဲမှ ပထမဦးစွာ တောက်ပသော သတ္တဝါ ၁၁ ပါး ပေါ်ထွန်းလာပြီး နောက်တွင် အာဒိတျယများဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့နောက် မဟာပုရုရှကြီး ပေါ်ထွန်းကာ မိမိသည် ရေပြင်ပေါ်တွင် အစဉ်အမြဲ အိပ်စက်တည်ရှိသော နာရာယဏဟု ထုတ်ဖော်သည်။ ဒိဗ္ဗဒೃಷ್ಟိရပြီးနောက် ရုဒ္ဒရသည် ကောစ्मिकရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မြင်သည်—နာရာယဏ၏ နာဘီတွင် ပဒ္မပန်းရှိ၍ ထိုပဒ္မပေါ်တွင် ဘြဟ္မာ တည်နေသည်။ ရုဒ္ဒရက ဘုရား၏ လွန်ကဲမြင့်မြတ်မှုနှင့် အရာအားလုံးအတွင်း တည်ရှိမှုကို တပြိုင်နက် ဖော်ပြသည့် စတုတိကို ရှည်လျားစွာ ဆက်ကပ်သည်။ ဝိṣṇုက ပရသဒ်ပေးရာတွင် ရုဒ္ဒရသည် ဖန်ဆင်းရေးအတွက် ဉာဏ်ပညာနှင့် အမြင့်ဆုံး ပူဇော်ခံအဆင့်ကို တောင်းဆိုပြီး၊ ဝိṣṇုက အနာဂတ် အဝတာရများတွင် ရုဒ္ဒရကို ပူဇော်မည်ဟု ကတိပြုကာ မိုးတိမ်အဖြစ် နှစ်တစ်ရာကြာ သူ့ကို ထမ်းဆောင်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အာဒိတျယများနှင့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ဒွါဒသမ ဝိṣṇု-အံၡအကြောင်းကိုလည်း ရှင်းလင်းသည်။

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīRudraViṣṇu (Nārāyaṇa)Puruṣa/Mahāpuruṣa

Key Concepts

Cosmic waters (salila) and creation-impasseAṅguṣṭhamātra-puruṣa meditation and divine vision (divya-cakṣus)Ādityas as radiant cosmological functionariesNārāyaṇa as jalāśāyī (water-reclining) and cosmic sourceLotus-navel cosmology (nābhi-padma) and Brahmā’s emergenceStuti as epistemic practice: knowing the transcendent through praiseHarihara relational theology: non-difference claim and reciprocal boonsKnowledge for creation (trividha jñāna) as a requested capacity

Shlokas in Adhyaya 73

Verse 1

रुद्र उवाच । शृणु चान्यद् द्विजश्रेष्ठ कौतूहलसमन्वितम् । अपूर्वभूतं सलिले मग्नेन मुनिपुङ्गव ॥ ७३.१ ॥

ရုဒ္ရက ပြောသည်— «အို ဒွိဇတို့အထဲ အမြတ်ဆုံး၊ အံ့ဩဖွယ်ပြည့်နှက်သော အခြားအကြောင်းတစ်ခုကိုလည်း နားထောင်လော့။ ရေထဲသို့ နစ်မြုပ်ခဲ့သော မုနိတို့အထဲ အထွတ်အထိပ်တစ်ပါးက ပြောကြားသည့် မကြုံဖူးသေးသော အကြောင်းဖြစ်၏»။

Verse 2

ब्रह्मणाऽहं पुरा सृष्टः प्रोक्तश्च सृज वै प्रजाः । अविज्ञानसमर्थोऽहं निमग्नः सलिले द्विज ॥ ७३.२ ॥

«ရှေးကာလ၌ ငါကို ဘြဟ္မာက ဖန်ဆင်း၍ ‘သတ္တဝါတို့ကို ဖန်တီးလော့’ ဟု အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဗဟုသုတမရှိသဖြင့် ငါမတတ်နိုင်ဘဲ၊ အို ဒွိဇ၊ ရေထဲသို့ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်»။

Verse 3

तत्र यावत् क्षणं चैकें तिष्ठामि परमेश्वरम् । अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं ध्यायन् प्रयतमानसः ॥ ७३.३ ॥

«အဲဒီမှာ တစ်ခဏတည်းအတွင်း ငါသည် စိတ်ကို ထိန်းသိမ်း၍ အမြင့်ဆုံးအရှင်ကို သမาธိပြုနေ၏။ လက်မအရွယ်ရှိသော ပုရုෂကို စူးစမ်းအာရုံပြုကာ စိတ်တည်ငြိမ်၍ ကြိုးပမ်းနေ၏»။

Verse 4

तावज्जलात् समुत्तस्थुः प्रलयाग्निसमप्रभाः । पुरुषा दश चैकाश्च तापयन्तोऽंशुभिर्जलम् ॥ ७३.४ ॥

ထို့နောက် ရေထဲမှ ပုရုෂတို့ တစ်ဆယ့်တစ်ပါး ပေါ်ထွက်လာကြ၍ ပျက်ကပ်မီးကဲ့သို့ တောက်ပကာ မိမိတို့၏ ရောင်ခြည်များဖြင့် ရေကို ပူနွေးစေကြ၏။

Verse 5

मया पृष्टाः के भवन्तो जलादुत्तीऱ्य तेजसा । तापयन्तो जलं छेदं क्व वा यास्यथ संशत ॥ ७३.५ ॥

ကျွန်ုပ်က “သင်တို့သည် မည်သူနည်း” ဟု မေးသောအခါ သင်တို့သည် ရေထဲမှ တေဇောဖြင့် ထွက်ပေါ်လာ၍ ရေကို ပူစေကာ ဖြတ်ခွဲလျက်ရှိသည်။ အားလုံးပေါင်း၍ မည်သို့ရာသို့ သွားကြမည်နည်း ဟု ပြောကြားပါ။

Verse 6

एवमुक्ता मया ते तु नोचुः किञ्चन सत्तमाः । एवमेव गतास्तूष्णीं ते नरा द्विजपुङ्गव ॥ ७३.६ ॥

ထိုသို့ ကျွန်ုပ်က ပြောဆိုမေးမြန်းသော်လည်း ထိုသူတော်ကောင်းတို့သည် မည်သို့မျှ မပြောကြ။ ထိုနည်းတူပင်၊ အို ဒွိဇပုင်္ဂဝ၊ ထိုလူတို့သည် တိတ်ဆိတ်စွာ ထွက်ခွာသွားကြ၏။

Verse 7

ततस्तेषामनु महापुरुषोऽतीवशोभनः । स तस्मिन् मेघसंकाशः पुण्डरीकनिभेक्षणः ॥ ७३.७ ॥

ထို့နောက် သူတို့နောက်သို့ အလွန်တင့်တယ်သော မဟာပုရုෂတော် ပေါ်ထွက်လာ၏။ ထိုအရှင်သည် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ အဖြူကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိ၏။

Verse 8

तमहम् पृष्टवान् कस्त्वं के चेमे पुरुषा गताः । किं वा प्रयोजनमिह कथ्यतां पुरुषर्षभ ॥ ७३.८ ॥

ထို့နောက် ကျွန်ုပ်က “သင်သည် မည်သူနည်း၊ ဤသွားလာလာသော လူတို့သည် မည်သူနည်း။ ဤနေရာ၌ အဘယ်ရည်ရွယ်ချက်ရှိသနည်း—အို ပုရုෂရ္ဍဘ၊ ပြောကြားပါ” ဟု မေးလေ၏။

Verse 9

पुरुष उवाच । य एते वै गताः पूर्वं पुरुषा दीप्ततेजसः । आदित्यास्ते त्वरं यान्ति ध्याता वै ब्रह्मणा भव ॥ ७३.९ ॥

ပုရုෂက မိန့်တော်မူသည်– «အရင်က သွားနှင့်ပြီးသော တေဇောတောက်ပသူတို့သည် ဗြဟ္မန်ကို ဓ്യာနပြုထားသဖြင့် အာဒိတျယများ (နေမင်း၏ လောက) သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်သွားကြသည်»။

Verse 10

सृष्टिं सृजति वै ब्रह्मा तदर्थं यान्त्यमी नराः । प्रतिपालनाय तस्यास्तु सृष्टेर्देव न संशयः ॥ ७३.१० ॥

ဗြဟ္မာသည် စကြဝဠာဖန်ဆင်းခြင်းကို အမှန်တကယ် ဖန်တီးတော်မူ၏။ ထိုရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် ဤလူတို့ သွားကြသည်။ ထိုဖန်ဆင်းခြင်းကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက်လည်း အို ဒေဝ၊ သံသယမရှိ။

Verse 11

शम्भुरुवाच । भगवन् कथं जानीषे महापुरुषसत्तम । भवेतिनाम्ना तत्सर्वं कथयस्व परो ह्यहम् ॥ ७३.११ ॥

ရှမ္ဘုက မေးလျှောက်သည်– «အို ဘဂဝန်၊ မဟာပုရုෂတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဤအရာကို မည်သို့ သိရှိသနည်း။ ‘ဘဝေတီ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်သော အရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား ပြည့်စုံစွာ ရှင်းပြပါ။ အကြောင်းမူကား ကျွန်ုပ်သည် ဤအသိမှ ဝေးကွာသူ ဖြစ်၏»။

Verse 12

एवमुक्तस्तु रुद्रेण स पुमान् प्रत्यभाषत । अहं नारायणो देवो जलशायी सनातनः ॥ ७३.१२ ॥

ရုဒ္ရက ထိုသို့ မေးမြန်းသော် ထိုပုရုෂက ပြန်လည် မိန့်သည်– «ငါသည် နာရာယဏ ဒေဝ၊ ရေပြင်ပေါ်၌ လဲလျောင်းတော်မူသော အနန္တ၊ စနာတန ဖြစ်၏»။

Verse 13

दिव्यं चक्षुर्भवतु वै तव मां पश्य यत्नतः । एवमुक्तस्तदा तेन यावद् पश्याम्यहं तु तम् ॥ ७३.१३ ॥

«သင်၌ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဖြစ်ပါစေ။ ကြိုးစား၍ ငါ့ကို ကြည့်လော့» ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ သူက ထိုသို့ မိန့်သဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် သူ့ကို မြင်နိုင်သည့်အထိ စောင့်နေခဲ့၏။

Verse 14

तावदङ्गुष्ठमात्रं तु ज्वलद्भास्करतेजसम् । तमेवाहं प्रपश्यामि तस्य नाभौ तु पङ्कजम् ॥ ७३.१४ ॥

ဤအထိ ငါမြင်ရသည်မှာ လက်မအရွယ်သာရှိ၍ လောင်ကျွမ်းနေသော နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်ပသော ထိုရုပ်တော်တစ်ပါးတည်းဖြစ်သည်။ ထိုရုပ်တော်၏ ချက်၌လည်း ကြာပန်းတစ်ပွင့်ကို ငါမြင်၏။

Verse 15

ब्रह्माणं तत्र पश्यामि आत्मानं च तदङ्कतः । एवं दृष्ट्वा महात्मानं ततो हर्षमुपागतः । तं स्तोतुं द्विजशार्दूल मतिर्मे समजायत ॥ ७३.१५ ॥

ထိုနေရာ၌ ငါသည် ဘြဟ္မာကို မြင်၏၊ ထို့ပြင် ငါကိုယ်တိုင်လည်း သူ၏ ပေါင်ပေါ်၌ ထိုင်နေသည်ကို မြင်၏။ ထိုမဟာအတ္တမကို ဤသို့မြင်ပြီးနောက် ငါသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံရ၏။ အို၊ ဒွိဇတို့အနက် ကျားတော်၊ ထိုသူကို ချီးမွမ်းလိုသော အတွေးသည် ငါ့၌ ပေါ်ပေါက်လာ၏။

Verse 16

तस्य मूर्तौ तु जातायां सक्तोत्रेणानेन सुव्रत । स्तुतो मया स विश्वात्मा तपसा स्मृतकर्मणा ॥ ७३.१६ ॥

သူ၏ ပေါ်ထွန်းလာသော ရုပ်တော် ပေါ်လာသည့်အခါ၊ အို ကောင်းသော သစ္စာရှိသူ၊ ထို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အတ္တ (ဗိသ္ဝအတ္တ) ကို ငါသည် ဤစတုတ္တရဖြင့် ချီးမွမ်းခဲ့၏—တပသ (အကျင့်တရား) အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတိဖြင့် မှတ်မိကာ ဆောင်ရွက်သော ကర్మများအားဖြင့်လည်းကောင်း။

Verse 17

रुद्र उवाच । नमोऽस्त्वनन्ताय विशुद्धचेतसे सरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रवराय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मिणे ॥ ७३.१७ ॥

ရုဒြာက ပြော၏— စင်ကြယ်သော စိတ်ရှိသည့် အနန္တ (အဆုံးမရှိ) သို့ နမောတော်တင်၏။ ရုပ်ရှိရုပ်မရှိ နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်သော၊ လက်တစ်ထောင်ရှိသော အရှင်သို့ နမောတော်တင်၏။ ရောင်ခြည်တစ်ထောင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဖန်ဆင်းရှင် ဝေဓသ (Vedhas) သို့ နမောတော်တင်၏။ ကိုယ်ကာယကျယ်ဝန်း၍ ကర్మသည် အညစ်အကြေးမရှိသော အရှင်သို့ နမောတော်တင်၏။

Verse 18

समस्तविश्वार्थिहाराय शम्भवे सहस्रसूर्यानिलतिग्मतेजसे । समस्तविद्याविधृताय चक्रिणे समस्तगीर्वाणनुते सदाऽनघ ॥ ७३.१८ ॥

ကမ္ဘာလောက၏ ဒုက္ခအားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသော သမ္ဘု (Śambhu) သို့ နမောတော်တင်၏။ သူ၏ ထက်မြက်သော တေဇသည် နေတစ်ထောင်နှင့် လေကဲ့သို့ ပြင်းထန်တောက်ပ၏။ ဗိဒ္ယာအားလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားသော၊ စက်ရ (ဒစ္စက) ကို ကိုင်ဆောင်သော စက်ရိန် (Cakrin) သို့ နမောတော်တင်၏။ နတ်တို့အားလုံးက အမြဲတမ်း ချီးမွမ်းကြသော—အပြစ်ကင်းစင်သော အရှင်တော်။

Verse 19

अनादिदेवोऽच्युत शेषशेखर प्रभो विभो भूतपते महेश्वर । मरुत्पते सर्वपते जगत्पते भुवः पते भुवनपते सदा नमः ॥ ७३.१९ ॥

အစမရှိသော ဘုရား—အချျုတ၊ ရှေရှ၏ မောက်ကွင်းတော်; အရှင်၊ အလုံးစုံပျံ့နှံ့တော်မူသောသူ; သတ္တဝါတို့၏ အရှင် မဟေရှဝရ; မရုတ်တို့၏ အရှင်၊ အလုံးစုံ၏ အရှင်၊ လောက၏ အရှင်; မြေ၏ အရှင်၊ ဘဝန၏ အရှင်—အမြဲတမ်း နမස්ကာရ ပြုပါ၏။

Verse 20

जलेश नारायण विश्वशंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशाङ्कसूर्याच्युत वीर विश्वगाऽप्रतर्क्यमूर्तेऽमृतमूर्तिरव्ययः ॥ ७३.२० ॥

ရေ၏ အရှင် နာရာယဏ—ကမ္ဘာလောကကို ကောင်းကျိုးပေးတော်မူသောသူ; မြေ၏ အရှင်; အလုံးစုံ၏ အရှင်; အလုံးစုံမြင်တော်မူသောသူ; လနှင့် နေကဲ့သို့; အချျုတ; သူရဲကောင်း—သင်၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မမီနိုင်; အမတရုပ်၊ မပျက်မယုတ်သောသူ။

Verse 21

ज्वलधूताशार्चिविरुद्धमण्डल प्रपाहि नारायण विश्वतोमुख । नमोऽस्तु देवार्त्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं सदाच्युत ॥ ७३.२१ ॥

မျက်နှာတော်သည် အရပ်အားလုံးသို့ မျက်နှာမူတော်မူသော နာရာယဏ၊ ကာကွယ်တော်မူပါ—လောင်ကျွမ်းသော မီးလျှံနှင့် အလင်းရောင်ကို ဆန့်ကျင်နိုင်သော အာဏာဝန်းတော်ရှိသူ။ နမස්ကာရပါ၏—ဒေဝတို့၏ ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားတော်မူသော အမတ၊ မပျက်မယုတ်သောသူ။ အမြဲအချျုတ၊ ခိုလှုံလာသူ ငါ့ကို ကာကွယ်တော်မူပါ။

Verse 22

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि मध्यस्थगतं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोऽस्तु तुभ्यं तु पितामहाय ॥ ७३.२२ ॥

အာနုဘော်ကြီးသော အရှင်၊ သင်၏ မျက်နှာတော်များစွာကို ငါမြင်ရပြီး၊ အလယ်၌ တည်ရှိသော ရှေးဦးဘရဟ္မာကိုလည်း (သင်အတွင်း၌) မြင်ရ၏—လောကတို့၏ မွေးဖွားရာ အရှင်။ ထိုကြောင့် «ပိတாமဟ» အဖြစ် သင့်အား နမස්ကာရ ပြုပါ၏။

Verse 23

संसारचक्रभ्रमणैरनेकैः क्वचिद् भवान् देववरादिदेव । सन्मार्गिभिर्ज्ञानविशुद्धसत्त्वै-रूपास्यसे किं प्रलपाम्यहं त्वाम् ॥ ७३.२३ ॥

သံသရာစက်ဝိုင်းအတွင်း လှည့်ပတ်မှုများစွာကြား၌ တခါတရံ သင်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားအဖြစ် ပေါ်ထွန်းတော်မူ၏—ဒေဝတို့အနက် အမြတ်ဆုံးအရှင်။ မှန်ကန်သော လမ်းကို လိုက်နာ၍ ဉာဏ်ဖြင့် စိတ်သဘောသန့်စင်သူတို့သည် သင့်ကို ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံဖြင့် မြင်ကြ၏; သင့်အား ပြောဆိုနေသော ငါသည် ထပ်မံ ဘာဆိုရမည်နည်း။

Verse 24

एकं भवन्तं प्रकृतेः परस्ताद् यो वेत्त्यसौ सर्वविदादिबोध्धा । गुणा न तेषु प्रसभं विभेद्या विशालमूर्तिर्हि सुसूक्ष्मरूपः ॥ ७३.२४ ॥

ပရကృతိကို ကျော်လွန်သော တစ်ပါးတည်းသော သင်ကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူသည် အရာအားလုံးကို သိသူ၊ ဉာဏ်ကို နိုးထစေသူ ဖြစ်လာသည်။ ဂုဏာတို့သည် သင်ကို အတင်းအကျပ် ခွဲခြားမနိုင်ကြ၊ သင်သည် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော်လည်း အလွန်သိမ်မွေ့သော သဘာဝရှိသည်။

Verse 25

निर्वाक्यो निर्मनो विगतेन्द्रियोऽसि कर्माभवान्नो विगतैककर्मा । संसारवांस्त्वं हि न तादृशोऽसि पुनः कथं देववरासि वेद्यः ॥ ७३.२५ ॥

သင်သည် စကားမရှိ၊ စိတ်မရှိ၊ အင်္ဒြိယတို့ကို ကျော်လွန်သူ ဖြစ်သည်။ ကမ္မ၏ အခြေအနေမှ လွတ်ကင်းပြီး သတ်မှတ်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော လုပ်ရပ်တောင် မရှိ။ သို့ရာတွင် သင်သည် သံသရာအတွင်းရှိသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အမှန်အားဖြင့် သင်သည် ထိုသဘောမဟုတ်။ ထို့ကြောင့် အို နတ်တို့အထက်မြတ်ဆုံး၊ သင်ကို မည်သို့ သိနိုင်မည်နည်း။

Verse 26

मूर्तामूर्तं त्वतुलं लभ्यते ते परं वपुर् देव विशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर् यजद्भि- रतोऽवसीयेत चतुर्भुजस्त्वम् ॥ ७३.२६ ॥

အို ဒေဝ၊ သင်၏ အမြင့်ဆုံးသော ကိုယ်တော်—ရုပ်ရှိလည်း ရုပ်မရှိလည်း ဖြစ်၍ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော—စိတ်သန့်ရှင်းသူတို့က ရရှိကြသည်။ လောကီချည်နှောင်မှုကို ဖြတ်တောက်သော ယဇ်ပူဇော်မှုများဖြင့် ကိုးကွယ်သူတို့၏ ဘက္တိ၌ လေးလက်ရှင် သင် တည်မြဲပါစေ။

Verse 27

परं न जानन्ति यतो वपुस्ते देवादयोऽप्यद्भुतकारणं तत् । अतोऽवतारोक्ततनुं पुराणमाराधयेयुः कमलासनाद्याः ॥ ७३.२७ ॥

နတ်တို့နှင့် အခြားသူတို့တောင် အံ့ဖွယ်အကြောင်းရင်းရှိသော သင်၏ အမြင့်ဆုံးရုပ်ကို အပြည့်အဝ မသိကြသဖြင့်၊ ထို့ကြောင့် ကမလာသန (ကြာပန်းပေါ်ထိုင်သူ) ဘြဟ္မာနှင့် အခြားသူတို့သည် အဝတာရကഥာဖြင့် ဖော်ပြထားသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိသည့် ဤ ပုရာဏကို ရိုသေကိုးကွယ်သင့်သည်။

Verse 28

न ते वपुर्विश्वसृगब्जयोनिर् एकान्ततो वेद महानुभावः । परं त्वहं वेद्मि कविं पुराणं भवन्तमाद्यं तपसा विशुद्धः ॥ ७३.२८ ॥

ကြာပန်းမှ မွေးဖွား၍ ကမ္ဘာကို ဖန်ဆင်းသူ ဘြဟ္မာတောင် သင်၏ ရုပ်ကို အပြည့်အဝ မသိနိုင်ပါ၊ အို မဟာစိတ်ဓာတ်ရှင်။ သို့သော် တပသဖြင့် သန့်စင်လာသော ငါသည် သင်ကို ရှေးဟောင်း ကဗိ-ရိရှိ၊ အာဒိ၊ ပထမတရားအဖြစ် သိမြင်၏။

Verse 29

पद्मासनो मे जनकः प्रसिद्धश्चैतत्प्रसूतावसकृत्पुराणैः । सम्बोध्यते नाथ न मद्विधोऽपि विदुर्भवन्तं तपसा विहीनाः ॥ ७३.२९ ॥

ကျွန်ုပ်၏ မူလဘိုးဘွားဖြစ်သော ပဒ္မာသန (ဗြဟ္မာ) သည် ပုရာဏများတွင် ဤဖန်ဆင်းမှု၏ မူလဖန်ဆင်းရှင်ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော် အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့သူတောင် သင့်ကို အမှန်တကယ် မသိနိုင်ပါ; တပစ် (တပဿ) မရှိသူတို့သည် သင့်ကို မသိကြပါ။

Verse 30

ब्रह्मादिभिस्तत्प्रवरैरबोध्यं त्वां देव मूर्खाः स्वमनन्तनत्या । प्रबोधमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्त्तिष्वपि वेदहीनाः ॥ ७३.३० ॥

အို ဒေဝ၊ ဗြဟ္မာနှင့် ထိုကဲ့သို့သော အထက်မြတ်သူတို့တောင် မသိမမြင်နိုင်သော သင့်ကို မိုက်မဲသူတို့က မိမိတို့၏ အဆုံးမရှိသော ဦးညွှတ်ပူဇော်မှုများဖြင့် “နိုးထ” စေချင်ကြသည်။ သူတို့တွင် ခွဲခြားသိမြင်မှု မရှိဘဲ၊ ဂုဏ်သတင်းကြီးမားသော်လည်း ဝေဒသဘော မရှိသူများပင် ဖြစ်ကြသည်။

Verse 31

जन्मान्तरैर्वेदविदां विवेक- बुद्धिर्भवेन्नाथ तव प्रसादात् । त्वल्लब्धलाभस्य न मानुषत्वं न देवगन्धर्वगतिः शिवं स्यात् ॥ ७३.३१ ॥

အရှင်ဘုရား၊ ဝေဒကို သိသူတို့၏ ခွဲခြားသိမြင်သော ဉာဏ်သည် သင့်ကရုဏာကြောင့် ဘဝများစွာအတွင်း မွေးဖွားမှုများဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သင့်ထံမှ အကျိုးကို ရရှိသူအတွက် လူဖြစ်ခြင်းသာမက နတ်များနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗများအကြား သွားလာနိုင်ခြင်းပင် အမြင့်ဆုံး ကောင်းကျိုး မဟုတ်ပါ။

Verse 32

त्वं विष्णुरूपोऽसि भवान् सुसूक्ष्मः स्थूलोऽसि चेदं कृतकृत्यतायाः । स्थूलः सुसूक्ष्मः सुलभोऽसि देव त्वद्वाह्यवृत्त्या नरके पतन्ति ॥ ७३.३२ ॥

သင်သည် ဗိဿနုရূপဖြစ်၍ အလွန်သိမ်မွေ့သကဲ့သို့ ထင်ရှားသော အထူအထွားအဖြစ်လည်း ပေါ်ထွန်းသည်။ ဤသည်မှာ ပြုရန်ရှိသမျှ ပြီးစီးသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ အို ဒေဝ၊ သင်သည် အထူနှင့် အလွန်သိမ်မွေ့ နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်၍ လွယ်ကူစွာ ရောက်နိုင်သည်; သင့်အပြင်ဘက် အပြုအမူဖြင့် နေထိုင်သူတို့သည် (သင့်သဘောတရားကို မလိုက်နာသူတို့) နရကသို့ ကျရောက်ကြသည်။

Verse 33

किमुच्यते वा भवति स्थितेऽस्मिन् खात्मीन्दुवह्न्यर्कमहीमरुद्भिः । तत्त्वैः सतोयैः समरूपधारि-ण्यात्मस्वरूपे विततस्वभावे ॥ ७३.३३ ॥

ဤသဘောတရားသည် တည်ရှိနေသော် ဘာကိုဆိုနိုင်မည်နည်း—အာကာသ၊ အတ္တ (အတွင်းသဘောတရား)၊ လ၊ မီး၊ နေ၊ မြေ၊ လေ တို့နှင့် ရေပါဝင်သော တတ္တဝများအားဖြင့် တူညီသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ထားလျက်၊ မိမိ၏ အတ္တသဘောအရင်းအမြစ်၌ပင် တည်နေပြီး သဘာဝအားဖြင့် ကျယ်ပြန့်လျက် ရှိနေသည်။

Verse 34

इति स्तुतिं मे भगवन्ननन्त जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । सृष्टिं सृजस्वेति तवोदितस्य सर्वज्ञतां देहि नमोऽस्तु विष्णो ॥ ७३.३४ ॥

ဤသို့ဖြစ်၍ အရှင်ဘုရား အနန္တတော်၊ ကျွန်ုပ်၏ စတုတိကို အထူးသဖြင့် ဘက္တ၏ ပူဇော်သကာအဖြစ် လက်ခံတော်မူပါ။ ထို့ပြင် သင်တော်မူသော «စೃષ્ટိကို ဖန်ဆင်းလော့» ဟူသော အမိန့်အတိုင်း ကျွန်ုပ်အား အလုံးစုံသိမြင်မှု (သဗ္ဗညုတ) ကို ပေးသနားတော်မူပါ။ ဗိဿဏုတော်အား နမော။

Verse 35

चतुर्मुखो यो यदि कोटिवक्त्रो भवेनरः क्वापि विशुद्धचेताः । स ते गुणानामयुतैरनेकैर्वदेत् तदा देववर प्रसीद ॥ ७३.३५ ॥

တစ်နေရာရာတွင် စိတ်သန့်ရှင်းသော လူတစ်ဦးက မျက်နှာလေးဖက်ရှိသူဖြစ်လာစေကာ၊ သို့မဟုတ် ပါးစပ်သန်းပေါင်းများစွာရှိသူဖြစ်လာစေကာလည်း၊ ထိုသူသည် သင်၏ ဂုဏ်တော်များကို မရေတွက်နိုင်သော သောင်းသောင်းချီဖြင့်သာ ပြောနိုင်မည်။ ထို့ကြောင့် အကောင်းဆုံးသော နတ်ဘုရား၊ ကရုဏာပြုတော်မူပါ။

Verse 36

समाधियुक्तस्य विशुद्धबुद्धेः त्वद्भावभावैकमनोऽनुगस्य । सदा हृदिस्थोऽसि भवान्नमस्ते न सर्वगस्यास्ति पृथग्व्यवस्था ॥ ७३.३६ ॥

သမာဓိ၌ တည်မြဲ၍ ဉာဏ်သန့်ရှင်းကာ သင်၏ အခြေအနေနှင့် အတ္တသဘောကို တစ်စိတ်တစ်မနေနှင့် ဆင်ခြင်လိုက်နာသူအတွက်၊ သင်သည် အမြဲနှလုံး၌ တည်ရှိတော်မူ၏။ သင်အား နမော။ အလုံးစုံပြန့်နှံ့သော အရှင်အတွက် သီးခြားတည်နေရာဟူ၍ မရှိ။

Verse 37

इति प्रकाशं कृतमेतदीश स्तवं मया सर्वगतं विबुद्ध्वा । संसारचक्रक्रममाणयुक्त्या भीतं पुनीह्यच्युत केवलत्वम् ॥ ७३.३७ ॥

ဤသို့ အရှင်ဘုရား၊ သင်ကို အလုံးစုံပြန့်နှံ့သူဟု သိမြင်ကာ ဤစတုတိကို ထင်ရှားစွာ ရေးဖွဲ့ခဲ့ပါသည်။ သံသရာစက်ဝိုင်း၌ ဆွဲဆောင်ခံရနေသည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် ကြောက်ရွံ့လာပါသည်။ အချျုတတော်၊ ကျွန်ုပ်ကို သန့်စင်ပေး၍ တစ်ပါးတည်းသော လွတ်မြောက်ခြင်း (ကေဝလ) ကို ပေးသနားတော်မူပါ။

Verse 38

श्रीवराह उवाच । इति स्तुतस्तदा देवो रुद्रेणामिततेजसा । उवाच वाक्यं सन्तुष्टो मेघगम्भीरनिःस्वनः ॥ ७३.३८ ॥

သီရိဝရာဟာက မိန့်တော်မူသည်။ ထိုအခါ အတိုင်းမသိ တေဇောရှိသော ရုဒ္ဒရက ချီးမွမ်းသဖြင့် နတ်ဘုရားသည် စိတ်ကျေနပ်၍ မိုးတိမ်မိုးကြိုးကဲ့သို့ နက်ရှိုင်းသော အသံဖြင့် စကားတော်ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

Verse 39

विष्णुरुवाच । वरं वरय भद्रं ते देव देव उमापते । न भेदश्चावयोर् देव एकावावामुभावपि ॥ ७३.३९ ॥

ဗိဿနုက မိန့်တော်မူသည်။ «ကောင်းချီးတစ်ပါးကို ရွေးချယ်လော့; အို နတ်တို့၏အရှင်၊ အုမာ၏သခင်၊ သင်၌ မင်္ဂလာရှိပါစေ။ အို ဒေဝ၊ ငါတို့နှစ်ဦးအကြား ခွဲခြားမှုမရှိ၊ အမှန်တကယ် ငါတို့နှစ်ဦးသည် တစ်တည်းဖြစ်၏»။

Verse 40

रुद्र उवाच । ब्रह्मणाऽहं नियुक्तस्तु प्रजाः सृज इति प्रभो । तत्र ज्ञानं प्रयच्छस्व त्रिविधं भूतभावनम् ॥ ७३.४० ॥

ရုဒြက မိန့်သည်။ «အို प्रभု၊ ဗြဟ္မာက ငါ့ကို ‘သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းလော့’ ဟု ခန့်အပ်ထား၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့ကို ပေါ်ထွန်းစေသော သုံးမျိုးသော ဉာဏ်ပညာကို ငါ့အား ပေးသနားတော်မူပါ»။

Verse 41

विष्णुरुवाच । सर्वज्ञस्त्वं न सन्देहो ज्ञानराशिः सनातनः । देवानां च परं पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि ॥ ७३.४१ ॥

ဗိဿနုက မိန့်တော်မူသည်။ «သင်သည် အလုံးစုံသိသူဖြစ်သည်၊ သံသယမရှိ။ သင်သည် ထာဝရ ဉာဏ်ပညာ၏ خزانه ဖြစ်၏။ နတ်တို့အတွင်း၌လည်း သင်သည် အမြဲတမ်း အမြင့်မြတ်ဆုံး ပူဇော်ထိုက်သူ ဖြစ်လိမ့်မည်»။

Verse 42

एवमुक्तः पुनर्वाक्यमुवाचोमापतिर्मुदा । अन्यं देहि वरं देव प्रसिद्धं सर्वजन्तुषु ॥ ७३.४२ ॥

ဤသို့ ပြောဆိုခံရပြီးနောက် အုမာပတိ (ရှီဝ) သည် ဝမ်းမြောက်စွာ ထပ်မံ မိန့်သည်။ «အို ဒေဝ၊ သတ္တဝါအားလုံးအကြား ထင်ရှားကျော်ကြားသော အခြားကောင်းချီးတစ်ပါးကို ငါ့အား ပေးသနားတော်မူပါ»။

Verse 43

मूर्तो भूत्वा भवानेव मामाराधय केशव । मां वहस्व च देवेश वरं मत्तो गृहीण च । येनाहं सर्वदेवानां पूज्यात् पूज्यतरो भवे ॥ ७३.४३ ॥

«ကိုယ်ထင်ရှားသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူ၍ သင်ကိုယ်တိုင်၊ အို ကေရှဝ၊ ငါ့ကို ပူဇော်ပါ။ အို နတ်တို့၏အရှင်၊ ငါ့ကို သယ်ဆောင်ပါနှင့်၊ ထို့ပြင် ငါထံမှ ကောင်းချီးကိုလည်း လက်ခံပါ—ထိုကောင်းချီးကြောင့် ငါသည် နတ်အားလုံးအတွင်း ပူဇော်ထိုက်သူတို့ထက် ပို၍ ပူဇော်ထိုက်သူ ဖြစ်လာစေပါ»။

Verse 44

विष्णुरुवाच । देवकार्यावतारेषु मानुषत्वमुपागतः । त्वामेवाराधयिष्यामि त्वं च मे वरदो भव ॥ ७३.४४ ॥

ဗိဿနုက မိန့်တော်မူသည်– «ဒေဝတို့၏ ကိစ္စအတွက် ဆင်းသက်သော အဝတာရများတွင် လူ့သဘောကို ခံယူလာပြီး၊ ငါသည် သင်တစ်ပါးတည်းကို ပူဇော်မည်။ သင်လည်း ငါ့အတွက် ကောင်းချီးပေးသူ ဖြစ်ပါစေ»။

Verse 45

यत् त्वयोक्तं वहस्वेति देवदेव उमापते । सोऽहं वहामि त्वां देवं मेघो भूत्वा शतं समाः ॥ ७३.४५ ॥

«‘သယ်ဆောင်လော့’ ဟု သင်မိန့်တော်မူခဲ့သဖြင့်၊ ဒေဝတို့၏ ဒေဝ၊ ဥမာ၏ အရှင်—ထို့ကြောင့် ငါသည် မိုးတိမ်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ နှစ်တစ်ရာတိုင်အောင် သင့်ကို၊ အရှင်တော်ကို၊ သယ်ဆောင်မည်»။

Verse 46

एवमुक्त्वा हरिर्मेघः स्वयं भूत्वा महेश्वरम् । उज्जहार जलात् तस्माद् वाक्यं छेदमुवाच ह ॥ ७३.४६ ॥

ဤသို့ မိန့်တော်မူပြီးနောက် ဟရီသည် ကိုယ်တိုင် မိုးတိမ်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ မဟေရှ္ဝရကို ထိုရေထဲမှ မြှောက်တင်၍ ထို့နောက် အဆုံးအဖြတ်ပြုသော စကားတော်ကို မိန့်ကြား하였다။

Verse 47

ये एते दश चैकाश्च पुरुषाः प्राकृताः प्रभो । ते वैराजा महीं याता आदित्या इति संज्ञिताः ॥ ७३.४७ ॥

အရှင်ဘုရား၊ ဤတစ်ဆယ်နှင့် တစ်ယောက်သော မူလသဘော (ပရာကృత) ပုရုෂတို့သည် ‘ဝိုင်ရာဇ’ အဖြစ် မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားကြပြီး ‘အာဒိတျယ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။

Verse 48

मदांशो द्वादशो यस्तु विष्णुनामा महीतले । अवतीर्णो भवन्तं तु आराधयति शंकर ॥ ७३.४८ ॥

ရှင်ကရ (Śaṅkara) အရှင်၊ ငါ၏ အစိတ်အပိုင်း ဒွါဒသမဖြစ်သော—‘ဗိဿနု’ ဟူသော နာမရှိသူ—သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး သင့်ကို ပူဇော်အာရాధနာ ပြုနေသည်။

Verse 49

एवमुक्त्वा स्वकादंशात् सृष्ट्वादित्यं घनं तथा । नारायणः शब्दवच्च न विद्मः क्व लयं गतः ॥ ७३.४९ ॥

ဤသို့မိန့်တော်မူပြီးနောက်၊ မိမိ၏ကိုယ်ခန္ဓာအပိုင်းတစ်စိတ်မှ နေမင်းနှင့် ထူထဲသောမိုးတိမ်ကိုလည်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထို့နောက် နာရာယဏသည် အသံတစ်စင်းကဲ့သို့ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ မည်သည့်နေရာသို့ လယ (ပျော်ဝင်ခြင်း) သွားသည်ကို မသိကြပါ။

Verse 50

रुद्र उवाच । एवमेष हरिर्देवः सर्वगः सर्वभावनः । वरदोऽभूत् पुरा मह्यं तेनाहं दैवतैर्वरः ॥ ७३.५० ॥

ရုဒြာက မိန့်တော်မူသည်—«ဤသို့ ဟရီဒေဝသည် အလုံးစုံနေရာတွင်ရှိသော၊ အလုံးစုံအခြေအနေတို့ကို ပေါ်ထွန်းစေသော အရှင်ဖြစ်၏။ ယခင်က ငါ့အား ကောင်းချီးပေးသူ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့်၊ ထို့ကြောင့် ငါသည် ဒေဝတော်တို့အနက် အထူးမြတ်သူဟု သတ်မှတ်ခံရ၏»။

Verse 51

नारायणात् परो देवो न भूतो न भविष्यति । एतद् रहस्यं वेदानां पुराणानां च सत्तम । मया वः कीर्तितं सर्वं यथा विष्णुरिहेज्यते ॥ ७३.५१ ॥

နာရာယဏထက် မြင့်မြတ်သော ဒေဝတော် မရှိခဲ့၊ မရှိနေ၊ မရှိလာမည်။ အို အကောင်းဆုံးသော နားထောင်သူတို့၊ ဤသည်မှာ ဝေဒများနှင့် ပုရာဏများ၏ လျှို့ဝှက်အဓိပ္ပါယ် ဖြစ်၏။ ဤနေရာ၌ ဗိဿဏုကို မည်သို့ ပူဇော်ရမည်ကို ငါသည် အပြည့်အစုံ သင်တို့အား ရှင်းလင်းပြောကြားပြီးပြီ။

Frequently Asked Questions

The chapter frames knowledge and authority as dependent on disciplined contemplation and correct recognition of the supreme principle: Brahmā’s creative mandate is preceded by meditative focus, Rudra’s insight is enabled by divya-cakṣus, and the stuti articulates a philosophy of paradox (transcendent yet immanent, subtle yet vast). The narrative also models reciprocity and functional cooperation among cosmic agents (creation, preservation, governance), presented through the exchange of boons between Viṣṇu and Rudra.

No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) are given. The temporal framing is mythic-cosmogonic (purā; a brief kṣaṇa; and a vow-like duration where Viṣṇu bears Rudra “for a hundred years” as a cloud).

While not a prescriptive ecology passage, the chapter uses environmental-cosmic imagery—submergence in salila, heat radiating from emerging beings, and movement toward mahī—to depict a transition from undifferentiated waters to ordered terrestrial life. In an environmental-stewardship reading, the text encodes “stabilization” as a cosmological prerequisite: creation proceeds only after correct alignment of knowledge, cosmic functionaries (Ādityas), and governance structures, implying that terrestrial continuity depends on maintaining ordered relations among sustaining forces.

The figures are primarily cosmogonic rather than dynastic: Brahmā (creator tasked with sṛṣṭi), Rudra/Śambhu/Umāpati (recipient and giver of boons), Nārāyaṇa/Viṣṇu (jalāśāyī, source of the lotus-navel cosmology), the Ādityas (eleven radiant beings), and a “twelfth” Viṣṇu-aṃśa said to descend on earth and worship Rudra. No royal genealogies, administrative lineages, or human historical clans are named in this chapter.